Του Γιώργου Λεκάκη
Την Αρμενία, ίδρυσε και ονομάτισε ο Αργοναύτης Άρμενος, από την Θεσσαλία. – ΠΗΓΗ: Στράβων «Γεωγραφικά ΙΑ» – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΜΕΝΙΑΣ, ΕΔΩ.
Ο βασιλιάς Αργίστης Α΄ ίδρυσε μια πόλη, την οποία ονόμασε με το όνομά του [Argishtikhinili – Αργιστιγινίλι / Αργιστικινίλι], που ανήκε στο αρχαίο βασίλειο των Ουραρτίων, κατά την επέκτασή τους προς την Υπερκαυκασία. Ιδρύθηκε περί το 776 π.Χ. και διήρκεσε μεταξύ 8ου και 6ου αιώνα π.Χ. Τα ερείπια των οχυρώσεών του ευρίσκονται 15 χλμ. ΝΔ. της σημερινής πόλης Αρμαβίρ στην έκταση της νυν δυτικής Αρμενίας, στον 40ό παράλληλο [40.15403308142918, 44.03895363228811]. Η πόλη ιδρύθηκε στην αριστερή όχθη του μεσαίου ρου του ποταμού Αράξη / Αράς.[1]
1. Δυτική οχύρωση (σε ύψωμα κοντά στο Νορ-Αρμαβίρ). 2. Ανατολική οχύρωση (σε ύψωμα κοντά στο Αρμαβίρ). 3. Εσωτερικό της πόλης. 4. Εξωτερικό της πόλης. 5. Κατά προσέγγιση όρια της γεωργικής γης του Αργκιστικινίλι. 6. Αρδευτικά κανάλια. 7. Σύνορα του παλιού Αρμαβίρ, κτισμένου στα ερείπια του Αργκιστικινίλι, περίπου 200 χρόνια μετά την πτώση του. – ΠΗΓΗ: Records of Nor-Armavir Archaeological Expedition(**).
Ο αρχαιολογικός χώρος εκτεινεται σε μια ευρεία περιοχή. Αποτελούσε ένα από τα σπουδαιότερα αστικά και στρατιωτικά κέντρα της περιοχής. Περιελάμβανε οχυρώσεις, ναούς, αποθήκες με τεράστια πιθάρια και κατοικίες.
ΤΩΡΑ, πρόσφατες έρευνες από αρχαιολογικές αποστολές αποκάλυψαν εκεί ένα τεράστιο και πολύπλοκο αρχαίο σύστημα υδροδότησης, το οποίο χαρτογραφήθηκε. Εκτεινόταν στην ευρύτερη περιοχή. Περισσότερα από 1,019 χλμ. χαρακτηριστικών καναλιών-κατασκευών διαχείρισης υδάτων εντοπιστηκαν στην περιοχή (τα 134,6 χλμ. είναι πολυ αρχαία καναλια), με δορυφορικές εικόνες και ψηφιακά μοντέλα εδάφους. Η κατασκευή του συστήματος άρδευσης, πριν από περίπου 2.700 χρόνια, είχε καταστήσει δυνατή την γεωργία στην ξηρή λεκάνη του Αραράτ. Επιγραφές σε στήλες από το Βασίλειο των Ουραρτίων τεκμηριώνουν πέντε κύρια κανάλια που παρείχαν νερό στην πόλη του Αργίστη, και στα γύρω χωράφια (οπωρώνες και αμπελώνες), για να υποστηρίξουν το κράτος των Ουραρτιων.
Σε επιγραφές διαβάζουμε: «Ο Αργίστης, υιος του Μίνωα, μιλά. Χάρη στο μεγαλείο του Θεού Χάλντι, έκτισα ένα μεγαλοπρεπές φρούριο και του έδωσα όνομα από το δικό μου, Αργιστιχινίλι. Η γη ήταν έρημος: τίποτα δεν είχε κτιστεί εκεί. Από τα ποτάμια έκτισα τέσσερα κανάλια. Χωρίστηκε η γη με αμπελώνες και οπωρώνες. Έχω ολοκληρώσει τις πράξεις εκεί… Αργίστης, γιος του Μινωα, ισχυρός βασιλιάς, μέγας βασιλιάς, βασιλιάς των Βοιών[2], ηγεμόνας της Τούσπα».[3]
Το σύστημα θα είχε σχεδιαστεί και κατασκευαστεί για να ελέγχει την ροή του νερού σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς αντλίες. «Η γνώση της τεχνητής άρδευσης και τα οφέλη που προσφέρει δεν ήταν έκπληξη όταν πρόκειται για τους Ουραρτίους. Ωστόσο, όλα τα κανάλια που εντοπίστηκαν κατά την διάρκεια της μελέτης μπορεί να μην είχαν κατασκευαστεί από τους Ουραρτίους. «Η χρονολόγηση των καναλιών άρδευσης είναι εξαιρετικά δύσκολη λόγω της συνεχούς συσσώρευσης λάσπης κατά την χρήση. Για να χρονολογηθει ο σχηματισμός των καναλιών, είναι απαραίτητο να ανοιχθούν τρύπες και να συλλεχθούν δείγματα από τον πυθμένα του καναλιού, ελπίζοντας ότι τα ιζήματα θα περιέχουν οργανικά υπολείμματα που μπορούν να υποβληθούν σε χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα.
ΠΗΓΗ: N. Buławka, κ.ά. «The water management around the Urartian fortress of Argishtikhinili, Armenia», DOI: https://doi.org/10.15184/aqy.2026.10344, Cambridge University Press, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.5.2026. Science in Poland.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Burney Ch. A., κ.ά. «A view from the highlands: archaeological studies in honour of Ch. Burney», Peeters.
- Λεκάκης Γ. “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
- Μελικισβίλι Γ. Α. “Ουραρτιανές σφηνοειδείς επιγραφές”, εκδ. Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, Μόσχα, 1960.
- Martirosyan A. A. “Argishtikhinili”, εκδ. Ακαδημίας Επιστημών της Αρμενικής ΕΣΣΔ, Ερεβάν, 1974.(**)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Ποταμό, λίμνη και ακρωτήριο με το ίδιο όνομα (Άραξος) βρίσκουμε και σήμερα στην ΒΔ. Πελοπόννησο στους νομούς Αχαΐας – Ηλείας. Με την πάροδο των αιώνων, το κανάλι του ποταμού της Αρμενίας. έχει μετατοπιστεί αρκετά χιλιόμετρα νότια της πόλεως.
[2] Αι Βοιαί [Βοιες > Βία > Βιαινίλι / Βιαϊνοί / Μπιαινίλι / Μπιαϊνί] είναι η έδρα αυτών που θα μείνουν στην ιστορία ως «Ουραρτιανοί βασιλείς», οι οποίοι ξεκινούν από την συμβασιλεία του Ισπουίνι και του γιου του, Μινωα. Πριν ονομαστούν Ουράρτιοι αναφέρονταν ως «αυτοί της γης της Βίας / Μπία» (μερικές φορές μεταγράφεται ως Βοιαί / Μπιάι ή/και Μπίας).
- Δεν πρέπει να συγχέεται με την κοντινή γη Βιάνο (> Βιάνε / Μπιάνε), η οποία, πιθανότατα, παραφράσθηκε στα αρμενικά ως Βασέα (και αναφέρεται στα ελληνικά ως Φασιανή). Θυμίζω ότι αρχαία πόλις Βιάνος υπήρχε και υπάρχει στην νότια Κρήτη – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
[3] Η Τόσπα(*) / Τούσπα / Τούσπα-Βαν (ακκαδικά: Turuspa, στα ουραρταανά τουρ- = καταστρέφω, κατανικώ < αρχαία ελληνικά τορέω / τορεύω (> τόρος) = διατρυπῶ – βλ. Ἀριστοφ. Θεσμ. 986) ήταν η πρωτεύουσα των Ουραρτίων, τον 9ο αιώνα π.Χ. Αργότερα έγινε γνωστή ως Βαν (από το οποίο προέρχεται από το Βιαινίλι, το γηγενές όνομα των Ουραρτιων). Τα αρχαία ερείπια ευρίσκονται ακριβώς δυτικά του σημερινού Βαν (που κατέχει η Τουρκία) ανατολικά της λίμνης Βαν στην ομώνυμη επαρχία. Το 2016 εγγράφηκε στον προσωρινό κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
(*) Πιθανότατα προφερόταν «Τόσπα» στην αρχαιότητα, καθώς δεν υπήρχε συμβολικό αντίστοιχο του γράμματος όμικρον στην ακκαδική σφηνοειδή γραφή.
Argishti Menua, Argishtihinili mighty King, great King, King of Biainili, Tushpa Biainili Biaini Urartian kings, Ishpuini Bia Biai Bias Biane Armenian Basean Greek Phasiane Haldi αργιστης Μινωα, ιδρυση πολη ερημος Αρμενιας, αρμενια αρχαια τεχνητα καναλια νερο ποταμος Αραξης, πριν 2.800 χρονια Μινωας, μινως πολις Αρμενια τεχνητο καναλι αργοναυτης αρμενος, Θεσσαλια Στραβων βασιλιας αργιστιγινιλι / Αργιστικινιλι αρχαιο βασιλειο Ουραρτιοι Υπερκαυκασια 776 πΧ 8ος 7ος 6ος αιωνας ερειπια οχυρωση Αρμαβιρ δυτικη οχθη Αρας αρχαιολογικος χωρος σπουδαιοτερα αστικα στρατιωτικα κεντρα οχυρο ναος, αποθηκη τεραστιο πιθαρι κατοικια αρχαιολογια πολυπλοκο συστημα υδροδοτηση κατασκευη διαχειριση υδατων αρδευση 2.700 2.800 χρονων γεωργια ξηρη λεκανη αραρατ επιγραφη στηλη Ουραρτου καναλια οπωρωνας αμπελωνας) αμπελι κρατος επιγραφη Μινωας, μενουα Θεος Χαλντι, μεγαλοπρεπες φρουριο ερημος ποταμια αμπελια μεγας βασιλιας, Βοιαι ηγεμονας Τουσπα ελεγχος ροη νερου μεγαλες αποστασεις χωρις αντλια γνωση τεχνητη οφελος λασπη χρηση χρονολογηση πυθμενας ιζημα οργανικα υπολειμματα ραδιοχρονολογηση ραδιενεργος ανθρακας λιμνη ακρωτηριο αραξος Πελοποννησος νομος Αχαιας – Ηλειας Βια βοιες Βιαινιλι / Βιαινοι / Μπιαινιλι / Μπιαινι εδρα ιστορια Ουραρτιανοι βασιλεις συμβασιλεια Ισπουινι γη Βιας / Μπια Μπιαι Μπιας Βιανο Βιανε / Μπιανε παραφραση αρμενικα Βασεα ελληνικα Φασιανη Βιανος βιανος ηρακλειου ηρακλειο νοτια Κρητη τοσπα τουσπα / ΤουσπαΒαν βαν ακκαδικα τουρουσπα Turuspa, ουραρταανα τουρ καταστρεφω, κατανικω πρωτευουσα 9ος Βιαινιλι, γηγενες γηγενεις ονομα ετυμολογια Ουραρτιων Τουρκια επαρχια καταλογος Μνημειων Παγκοσμιας Κληρονομιας αρχαιοτητα, συμβολο γραμμμα ομικρον ο ακκαδικη σφηνοειδης γραφη αρχαια ελληνικα τορεω / τορευω τορος διατρυπω αριστοφανης 40ος παραλληλος
