Του Γιώργου Λεκάκη
Κάτι απροσδόκητο και απίστευτο βρέθηκε στον 60ό παράλληλο:
Ο οικισμός Modlon, στον 60ό παράλληλο[1] [60°21’32.0″N 38°47’38.0″E] στην Χαρώνδα της Κρονίας – σήμερα κοντά στο χωριό Pogostishche(*), του Charozerskoye / Charozersky της περιοχής Kirillovsky της περιφέρειας Vologda (9 χλμ. βόρεια του Βόρειου Εθνικού Πάρκου της Ρωσίας) – είναι ένας νεολιθικός οικισμός, που χρονολογείται πριν από 5.000 χρόνια – στο α΄ μισό της 3ης χιλιετίας π.Χ.[4] Ευρίσκεται σε ένα μακρύ, στενό ακρωτήριο, στην συμβολή των ποταμών Modlona και Pereshnaya, στην λεκάνη της λίμνης Vozhe και κοντά στην Λίμνη Οζερο!
Αξίζει να σημειωθεί ότι στον ποταμο Modlona ευρέθησαν:
- στην δεξιά όχθη ο αρχαιολογικός χώρος του Protivy Gostiny Bereg του Πολιτισμού Kargopol.
- Στην δεξιά όχθη του ποταμού Eloma ο νεολιθικός αρχαιολογικός χώρος του Karavaikha
- του Πολιτισμού Kargopol.
- Το β΄ νεκροταφείο Karavaevsky, και
- τα πρώιμα νεκροταφεία Volosovo, στις θέσεις Sakhtysh IIA, Vashutino, Yazykovo I και Ilovets I, που χαρακτηρίζονται από ένα αυστηρό σύστημα ταφής σε σειρές! Με αποκλειστικά επιμήκη θέση των νεκρών, ανάσκελα. Και τον ομοιόμορφο προσανατολισμό τους με τα κεφάλια τους στο ΝΔ. 4ο του κύκλου.
- Στην αριστερή όχθη του Modlona, στο χωριο Pogostishche(*), μεσολιθικά μνημεία (γνωστά ως Pogostishche-14 και Pogostishche-15).
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΡΩΣΙΑΣ, ΕΔΩ.
Αλλά ο πασσαλόπηκτος οικισμός του Modlon αποτελεί εξαίρεση μεταξύ των νεολιθικών πολιτισμών της βορειοανατολικής Ευρώπης. Παρόμοιες τοποθεσίες είναι γνωστές, αλλά μόνον νοτιότερα[2]. Άρα ο πληθυσμός Modlon όταν θα έφτασε στην περιοχή της λίμνης, από τα νοτιοδυτικά, θα βρέθηκε σε ένα πολύ «εχθρικό περιβάλλον».[3] Αλήθεια, τι μπορεί να ώθησε τους ανθρώπους να πάνε να κατοικήσουν εκεί;
Οι κάτοικοι του οικισμού ασχολούνταν με το κυνήγι και το ψάρεμα. Στα κυνηγετικά θηράματα των κατοίκων ήταν άλκες, ζαρκάδια, αρκούδες, κάστορες, κουνάβια και ασβοί. Βρέθηκαν επίσης τα λείψανα 8 σκύλων, που μπορεί να χρησιμοποιούνταν για κυνήγι ή για να σέρνουν έλκηθρα.
Ευρέθησαν επίσης, κατά την διάρκεια ανασκαφών, στον οικισμό:
- σπίτια, τέσσερα τετράγωνα, κτισμένα σε πασσάλους 35-40 εκατ. επάνω από το βαλτώδες έδαφος και συνδεδεμένα με μονοπάτια, τα οποία, όπως και οι κατοικίες, στηρίζονταν επίσης σε πασσάλους! Τα μονοπάτια οδηγούσαν στην ακτή, όπου υπήρχαν σχεδίες για πρόσβαση στο νερό. Οι κατοικίες είχαν ξύλινα δάπεδα, τοίχους από κάθετες δοκούς, και με ράβδους, και, πιθανώς, αετωματική στέγη καλυμμένη με φλοιό σημύδας. Η επιφάνεια του δαπέδου του σπιτιού δεν ξεπερνούσε τα 12 τ.μ. Οι τοίχοι ήταν πιθανώς συμπαγείς. Μια έξοδος οδηγούσε σε μια πλατφόρμα στην νότια πλευρά. Στο εσωτερικό είχαν τζάκια / εστίες. Σε μια περίπτωση, τα ερείπια των δαπέδων και οι πασσάλοι από κάτω τους ήταν απανθρακωμένα.
- ταφή ενός νεαρού άνδρα στην άκρη του χώρου, προσανατολισμένη νοτιοδυτικά, με το κεφάλι του στραμμένο προς το ποτάμι, καλυμμένο με κόκκινη ώχρα. Κτερίσματα μια σειρά από μακριές αιχμές βελών από φύλλο ιτιάς και θραύσματα τριών μαχαιριδίων από πυριτόλιθο, τυπικά της ύστερης Νεολιθικής – Ενεολιθικής εποχής.
- κρανίο γυναίκας 23-24 ετών ανακαλύφθηκε σε αποθέτη, δίπλα στο καμένο σπίτι, το 4ο από το τέλος του ακρωτηρίου, έχοντας πέσει εκεί μαζί με έναν απανθρακωμένο πάσσαλο και μια πλατφόρμα.
- τροχός, μέρος ξύλινου,
- υφαντικά αποτυπώματα σε κεραμικά,
- εργαλεία, λίθινα και οστέινα (αιχμες δοράτων και βελών), πριόνια πέτρινα, πλάκες λείανσης, πολυάριθμες ξύστρες, μαχαίρια και διατρητικά εργαλεία. Τα εργαλεία από πυριτόλιθο κατασκευάστηκαν από λεπίδες με διπλή επεξεργασία. Επίσης, αξίνες και σμίλες (14), κατασκευασμένες από σχιστόλιθο.
- σκευη, όπως πιάτα, κεραμικά και ξύλινα (διακοσμημένα με σκαλιστά και γλυπτά)
- κοσμήματα, όπως 9 μενταγιόν από κεχριμπάρι, σχιστόλιθο και κόκκαλα. Αλλά και από κεχριμπάρι (βρέθηκαν στα δάπεδα των κατοικιών), πέντε κουμπιά με οπές σε σχήμα V, ένα θραύσμα δακτυλιδιού και μια χάντρα.
- ειδώλια, ένα από πυριτόλιθο ενός πουλιού που κολυμπά και ένα πήλινο με κεφαλή ζώου, διακοσμημένο με αποτυπώματα κτένας,
- αλιευτικά εργαλεία, όπως λείψανα παγίδων από καλάμια, λαβές μεγάλων οστέινων σύνθετων αγκιστριών, 6 καμάκια και ένα τρυπημένο βαρίδι. Από την ιχθυοπανίδα της περιοχής, ευρέθησαν στην διατροφή τους λούτσος, πέρκα, τσιπούρα, γαλαζοπράσινη τσιπούρα, κυπρίνος κ.ά.
- κεραμική (από την πασσαλόπηκτη κατοικία) με σκούρα υφή. Τα αγγεία είναι χαμηλά, με στρογγυλό πυθμένα και παχειά τοιχώματα (έως 1 εκατ.), με ευθύ ή προεξέχον χείλος. Πολλά αγγεία έχουν αιθάλη στο εσωτερικό, άρα για μαγείρεμα. Η εξωτερική επιφάνεια, και μερικές φορές η εσωτερική άκρη, των αγγείων είναι διακοσμημένη με αποτυπώματα, που έγιναν με κοντές, μακριές ή οβάλ κτένες. Κυρίαρχα σχέδια είναι τα ζιγκ-ζαγκ, τα γεωμετρικά σχήματα, οι κάθετες ρίγες κτένας σε ολόκληρη την επιφάνεια. Ακόμη, κεραμικές σφραγίδες από πλακίδια σχιστόλιθου.
- όπλα, όπως αιχμές βελών (πάνω από 200) από πυριτόλιθο ευρέθησαν ανάμεσα στα κτερίσματα του οικισμού, τα περισσότερα από τα οποία έχουν σχήμα φύλλου, ενώ άλλα έχουν σχήμα μίσχου ή διαμαντιού. Και τσεκούρια (τρία μικρά)
- οστέινα αντικείμενα (αιχμές, κέρατο και μια κεφαλή άλκης με ηλιακό σύμβολο).
- ξύλινα αντικείμενα (θραύσμα από κουπι, τόξο, κουτάλα με λαβή σε σχήμα κεφαλιού σκύλου με πεσμένα αυτιά, κ.ά.).
- λιναρόσποροι στην τύρφη, κ.ά.
Παλαιοανθρωπολογία
Υλικά από το νεκροταφείο Karavaevskoye κοντά στην Χαρώνδα / νυν Charonda και τον οικισμό Modlona έκαναν τους παλαιοανθρωπολόγους να χαρακτηρίσουν τον νεολιθικό πληθυσμό αυτής της δασικής ζώνης της Ανατολικής Ευρώπης ως «μεικτό καυκάσιο τύπο, επηρεασμένο από τους μογγολικούς πληθυσμούς». Μια αναπαράσταση της εμφάνισης των Modlonians έγινε από τον M. M. Gerasimov. Δύο ανθρωπολογικοί τύποι υπήρχαν στις βορειοανατολικές περιοχές της Βαλτικής, στις περιοχές Λάντογκα και Ονέγκα: Ο μεσοκρανιακός μιγάς και ο δολιχοκρανικός Καυκάσιος. Σε αυτά τα εδάφη, η αλληλεπίδραση αυτών των πληθυσμιακών τύπων οδήγησε στην εμφάνιση των νεολιθικών φυλών (υποτιθέμενων) προγόνων των Φινλανδών της Βαλτικής.
Αρχαιολογία
Ο οικισμός ανακαλύφθηκε το 1919 από τον K. V. Markov. Το 1938 – 1940 και το 1945 – 1957 εξερευνήθηκε από τον αρχαιολόγο A. Y. Bryusov. Το 1970 – 1975 εξερευνήθηκε από τον S. V. Oshibkina προκειμένου να διευκρινιστεί η στρωματογραφία και η χρονολόγηση και χρονολογήθηκε 4.850 ± 120 χρόνων, με βάση τον άνθρακα.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο παραδόσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 6.7.1997.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Λεκακης Γ. «Κωνσταντινούπολις και Αγία Πετρούπολις».
- Mednikov B. M. «Αναλογία (παραλληλίες μεταξύ βιολογικής και πολιτισμικής εξέλιξης)» στο «Chelovek», αρ. 1-4, 2004.
- Oshibkin S. V. «Νεολιθική της Βόρειας Ευρασίας» στην σειρά αρχαιολογίας, εκδ. Nauka, Μόσχα, 1996.
- Του ιδίου «Σχετικά με την ερμηνεία συμβατικών εικόνων από μνημεία του πρώιμου Ολόκαινου στην ΒΑ. Ευρώπη», KSIA, 239, 2015.
- Prokhorov A. M. «Οικισμός με πασσάλους Modlon» στην Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, γ΄ έκδοση, Μόσχα, 1969-1978.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Δεν υπάρχουν πολλοί αρχαιολογικοί χώροι στον 60ό παράλληλο: Οι πιο σημαντικοί είναι οι:
- Yana Rhinoceros Horn Site, παλαιολιθικός χώρος στην Σιβηρία, με ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας περίπου πριν από 32.000 χρόνια. Είναι από τις αρχαιότερες γνωστές εγκαταστάσεις ανθρώπων στην αρκτική ζώνη.
- Προϊστορικές θέσεις Ιθαγενών Ινδιάνων στον βόρειο Καναδά και την Αλάσκα.
- Προϊστορικών πολιτισμών αρχαιολογικά κατάλοιπα, γύρω από την λίμνη Ladoga και Onega. Οι νεολιθικές βραχογραφίες της Ονέγκα θεωρούνται από τα σημαντικότερα προϊστορικά μνημεία της Ευρασίας.
- προϊστορικοί οικισμοί και πετρογλυφικά στην βόρεια Νορβηγία και Σουηδία.
- ιεροί χώροι των Σάμι (Sámi) στην Λαπωνία με τελετουργικούς λίθους.
- Η πόλη του Κρόνου / Kronstadt / Κρονστάνδη της Ρωσίας, ιστορική ναυτική πόλη και οχυρωμένο λιμάνι στο νησί Κότλιν, στον Φινλανδικό Κόλπο, με ιστορικό φρούριο. Η περιοχή έχει αρχαιολογικά κατάλοιπα μεσαιωνικών οικισμών. Όλος ο Αρκτικός Κύκλος ήταν υπό την ηγεσία του Κρόνου, μετά την απομάκρυνσή του από τον ολύμπιο θρόνο και ελέγετο Κρονία Αλς. Αυτό είναι κάτι που ποτέ δεν ξέχασαν οι αρχαίοι Έλληνες, γι’ αυτό και είχαν τόσες αναφορές και σχέσεις με τους Υπερβόρειους, τόσο που και ο θεός Απόλλων πήγαινε εκεί να λειτουργήσει!
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΚΤΙΚΗΣ, ΕΔΩ.
- Σημαντικό κέντρα των Βίκινγκ (λ.χ. Hedeby, Danevirke, αλλά λίγο κάτω από τον 60ό).
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον 60ό ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ, ΕΔΩ.
[2] Λ.χ. στην περιοχή του Pskov στις τοποθεσίες Piestiņa στην ανατολική Λετονία (περιοχή Sala), του πολιτισμού Volosovo στον άνω Αράξη ή Όαρο – νυν Βόλγα, κλπ.
Στην ανατολική περιοχή Onega υπάρχουν τοποθεσίες «τύπου Modlon», διάσπαρτες, όπως του πολιτισμού Kargopol, της 3ης χιλιετίας π.Χ., όπως οι Modlona II, Olsky Mys στον ποταμό Lacha, Lisya Gorka και Sukhoie στον ποταμό Kovzha, το νεκροταφείο Kargulino στην λίμνη Beloye, Ustye Kinema στον ποταμό Kinema, το νησί Ilyinsky στην λίμνη Moshinskoye κ.ά.
[3] Βλ. A. Y. Bryusov.
[4] Θυμίζω ότι ο πασσαλόπηκτος λιμναίος οικισμός στο Δισπηλιό Καστοριάς Μακεδονίας είναι της 6ης χιλιετίας π.Χ.
αρχαιος πασσαλοπηκτος οικισμος 5.000 χρονων χρονια πριν βορεια Ρωσια Χαρωνδα Πολη Κρονου θεος κρονος Λεκακης αρχαιοι πασσαλοπηκτοι οικισμοι μοντλον Modlon, 60ος παραλληλος χωριο πογκοστιστσε Pogostishche, Charozerskoye χαροζερσκογιε χαροζερσκι Charozersky κιριλοφσκι Kirillovsky βολογκντα Vologda ρωσικο Βορειο Εθνικο Παρκο ρωσιας νεολιθικος νεολιθικοι νεολιθικη εποχη 3η χιλιετια πΧ στενο ακρωτηριο, συμβολη ποταμος μοντλονα Modlona περεσναγια Pereshnaya, λεκανη λιμνη βοζε Vozhe Οζερο οζερος πασσαλος εξαιρεση πολιτισμος βορειοανατολικη Ευρωπη πληθυσμος εχθρικο περιβαλλον κατοικοι κυνηγι ψαρεμα αλιεια κυνηγετικο θηραμα αλκη ζαρκαδι αρκουδα καστορας, κουναβι ασβος λειψανα σκυλος ελκηθρο ανασκαφη σπιτι τετραγωνο πασσαλοι βαλτος μονοπατια, μονοπατι κατοικια σχεδια βαρκα νερο ξυλινο δαπεδο τοιχος δοκος, ραβδος, αετωμα αετωματικη στεγη φλοιος σημυδα τοιχοι τζακι εστια ερειπια απανθρακωμενα ταφη νεαρος ανδρας προσανατολισμος νοτιοδυτικα κεφαλι ποταμι, κοκκινη ωχρα κτερισματα μακρια αιχμη βελος φυλλο ιτια θραυσμα μαχαιριδιο πυριτολιθος, ενεολιθικη αρχαιολογικος χωρος προτιβι γκοστινι μπερεγκ Protivy Gostiny Bereg καργκοπολ Kargopol ελομα Eloma καραβαικα Karavaikha νεκροταφειο καραβαεβσκι Karavaevsky, πρωιμο βολοσοβο Volosovo, σακτις Sakhtysh IIA, βασουτινο Vashutino, γιαζικοβο Yazykovo I ιλοβετς Ilovets I, αυστηρο συστημα ταφες σειρα αποκλειστικα επιμηκη θεση νεκρος ανασκελα κεφαλια μεσολιθικη μνημειο κρανιο γυναικα 23χρονη 24χρονη ετων αποθετης, καμενο ακρωτηριον απανθρακωμενος λιναροσπορος τυρφη, τροχος ξυλινος υφαντικη κεραμικα εργαλεια λιθινα οστεινα αιχμες δορυ βελη πιατο κεραμικο διακοσμηση σκαλιστο γλυπτο κοσμημα μενταγιον κεχριμπαρι, ηλεκτρο ηλεκτρον σχιστολιθος κοκκαλο κουμπι οπη σχημα V, δακτυλιδι χαντρα ειδωλιο πυριτολιθος πουλι πηλινο ζωο κτενα αλιευτικα εργαλεια, παγιδα καλαμι λαβη οστεινο συνθετο αγκιστρι καμακι τρυπημενο βαριδι ιχθυοπανιδα διατροφη λουτσος, περκα, τσιπουρα, γαλαζοπρασινη κυπρινος κεραμικη σκουρα υφη αγγειο στρογγυλος πυθμενας παχυ τοιχωμα ευθυ προεξεχον χειλος αγγεια αιθαλη μαγειρεμα κοντη μακρια οβαλ χτενα σχεδια ζιγκ ζαγκ, γεωμετρικα σχηματα, καθετη ριγα γραμμη κτερισμα φυλλου, μισχος διαμαντι πριονι πετρινο πλακα λειανση σφραγιδα πλακιδιο σχιστολιθος ξυστρα μαχαιρι διατρητικα κατασκευη λεπιδα διπλη επεξεργασια τσεκουρι πελεκυς αξινα σμιλη οστεινα αντικειμενα κερατο ηλιακο συμβολο κουπια τοξο, κουταλα πεσμενα αυτια παλαιοανθρωπολογια υλικο Χαροντα / Charonda δασικη ζωνη Ανατολικη Ευρωπης μεικτος καυκασιος τυπος, καυκασος μογγολικος μογγολια αναπαρασταση μοντλονιανς Modlonians ανθρωπολογικος τυπος βορειοανατολικη Βαλτικη Λαντογκα Ονεγκα μεσοκρανιακος μιγας δολιχοκρανικας Καυκασιος δολιχοκεφαλια δολιχοκεφαλος δολιχοκεφαλοι αλληλεπιδραση φυλη Φινλανδοι φιννες αρχαιολογια 20ος αιωνας μχ 4.850 4.970 4.730 ανθρακας αγια Πετρουπολη πολιτισμικη εξελιξη Ευρασια ερμηνεια συμβατικη εικονα πρωιμο Ολοκαινο αρχαιολογικοι χωροι γιανα Yana Rhinoceros Horn Site, ρινοκερως παλαιολιθικος παλαιολιθικη Σιβηρια, ανθρωπινη 32.000 αρχαιοτερες γνωστες εγκαταστασεις ανθρωπων αρκτικη ζωνη προιστορικη Ιθαγενεις Ινδιανοι βορειος Καναδας Αλασκα ΗΠΑ προιστορια νεολιθικες βραχογραφια σημαντικοτερα προιστορικα μνημεια προιστορικος πετρογλυφικο Νορβηγια Σουηδια ιερος Σαμι Sami Λαπωνια / λαπλαντ Lapland τελετουργικος λιθος πολη Κρονοπολη Κρονοπολις Kronstadt Κρονσταντ Κρονστανδη ιστορικη ναυτικη οχυρωμενο λιμανι νησι Κοτλιν / Kotlin, φινλανδικος Κολπος, ιστορικο φρουριο, μεσαιωνας Βικινγκ χεντεμπι Hedeby, ντανεβιρκε Danevirke, πσκοβ Pskov πιεστινα Piestiņa Λετονια σαλα Sala ανω Βολγας, ολσκι μις Olsky Mys λασα Lacha, λισια γκορκα Lisya Gorka σουκοιε Sukhoie κοβζα Kovzha, καργκουλινο Kargulino μπελοιε Beloye, ουστιε κινερμα Ustye Kinema ιλινσκι Ilyinsky μοσινσκοιε Moshinskoye ιστορια οχυρο Αρκτικος Κυκλος θεος Κρονος ολυμπος ολυμπιος θρονος Κρονια Αλς αρχαιοι ελληνες, Υπερβορειος Απολλων Υπερβορειοι Απολλωνας Υπερβορεια χωρα Υπερβορειων Απολλων Αραξης οαρος λιμναίος οικισμός Δισπηλιο Καστοριας Μακεδονιας ελλαδος 6η Καστορια Μακεδονια ελλαδας
