«ει κτύπος ουρεσίφοιτος ακούετο δίζυγος αυλού…» / αν ακουγόταν ο βουνίσιος τόνος του δίαυλου… – Νόννος, Διονυσιακά VΙΙΙ, 17
Στο απόσπασμα αυτό ο Νόννος ο Πανοπολίτης (5ος αιώνας μ.Χ.), ο σημαντικότερος Έλληνας επικός ποιητής της ύστερης αρχαιότητας, περιγράφει την ατμόσφαιρα της διονυσιακής λατρείας, όπου ο ήχος των δίζυγων αυλών αντηχεί στα βουνά. Ο «βουνίσιος τόνος» (όρος > ουρεσίφοιτος κτύπος) παραπέμπει στον ήχο που πλανιέται στα βουνά, έναν ήχο άγριο, φυσικό, συχνά συνδεδεμένο με τον θεό Πάνα ή τις Βάκχες.
Οι διπλοί αυλοί, αλλιώς δίδυμοι ή δίζυγοι αυλοί ή δίαυλοι, ήταν από τα σημαντικότερα πνευστά όργανα στην αρχαιότητα κι απεικονίζονται συχνά στην αρχαία τέχνη. Πρόκειται για ένα ζεύγος ξεχωριστών αυλών που ο/η μουσικός (αυλητής / αυλητρίδα) κρατούσε ταυτόχρονα, έναν σε κάθε χέρι, και τους φυσούσε από το ίδιο στόμιο.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακης “Μουσικης Μύησις”.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΥΛΩΝ, ΕΔΩ.
Στην βόρεια Ελλάδα έχουν διασωθεί τα δύο αρτιότερα ζεύγη διπλών αυλών.
Ο οστέινος διπλός αυλός (Πυ 100) της φωτογραφίας χρονολογείται γύρω στα 400 – 380 έως 323 π.Χ. και βρέθηκε σε λακκοειδή τάφο στο βόρειο νεκροταφείο της Πύδνας. Ήταν τοποθετημένος κοντά στα χείλη και σε επαφή με το δεξί χέρι του/της νεκρού/ής αποτελώντας το μοναδικό κτέρισμα.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΥΔΝΑΣ, ΕΔΩ.
Οι δύο ηχητικοί σωλήνες (βόμβυκες) σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση σε μήκος 34,2 εκατ. ο ένας και 37 εκατ. ο άλλος. Ο κάθε ένας αποτελείται από 5 αρθρωτά, συναρμοσμένα μεταξύ τους, τμήματα υποστηριζόμενα από πατούρα. Φέρουν από πέντε οπές. Στο πάνω άκρο τους, το επιστόμιο (όλμος), όπου φυσούσε ο αυλητής ή η αυλητρίδα προσαρμοζόταν η μονή ή διπλή γλωττίδα, συνήθως από καλάμι, η οποία ανοιγόκλεινε την είσοδο για την παραγωγή του ήχου.
- Ένα πρωιμότερο παράδειγμα της αρχαϊκής ή πρώιμης κλασσικής εποχής εντοπίστηκε σε λακκοειδή τάφο στο νεκροταφείο της αρχαίας Ακάνθου (Ιερισσός) στην Χαλκιδική. Είναι αξιοσημείωτο ότι και αυτή η ταφή δεν περιείχε κανένα άλλο κτέρισμα. Το γεγονός αυτό και για τα δύο ζεύγη των διπλών αυλών υποδεικνύει την άμεση σύνδεση των νεκρών με το μουσικό όργανο και ενισχύει την πιθανή ταύτισή τους με μουσικούς χωρίς οικονομική επιφάνεια.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ για ΑΥΛΟΥΣ 7.500 ΧΡΟΝΩΝ, που βρέθηκαν στην Μακαεδονία, ΕΔΩ.
Οι διπλοί αυλοί συνόδευαν θρησκευτικές τελετές – ιδιαίτερα εκείνες προς τιμήν του Διόνυσου – θυσίες, πομπές, χορούς, αθλητικούς αγώνες, θεατρικές παραστάσεις, γιορτές, αλλά και για να μετρούν τον χρόνο των κωπηλατών στις τριήρεις και την πορεία των στρατιωτών στην μάχη. Στις δημόσιες εκδηλώσεις συμμετείχαν άνδρες αυλητές, ενώ στα συμπόσια αυλητρίδες, δούλες ή εταίρες.
Το παίξιμό τους σε ζεύγος, ένας από το αριστερό και ένας από το δεξί χέρι, όπως μαρτυρούν οι σωζόμενες παραστάσεις, απαιτούσε ιδιαίτερη δεξιοτεχνία, αλλά πρόσφερε μεγάλη ποικιλία ηχοχρωμάτων. Ορισμένοι μελετητές θεωρούν ότι οι διπλοί αυλοί με ίσο μήκος έπαιζαν σε ταυτοφωνία, ενώ στην περίπτωση των άνισων, ο ένας έπαιζε την μελωδία και ο άλλος την υποστήριζε. Δεν αποκλείεται όμως και να έπαιζαν εκ περιτροπής, ο ένας σε υψηλότερο και ο άλλος σε χαμηλότερο τονικό ύψος. Από παραστάσεις αγγείων γνωρίζουμε ότι οι αυλητές χρησιμοποιούσαν τη «φορβειά», μια δερμάτινη λωρίδα γύρω από το στόμα, τα μάγουλα και το πίσω μέρος του κεφαλιού, με άνοιγμα στην περιοχή των χειλιών. Περιόριζε το φούσκωμα στα μάγουλα και ενίσχυε την πίεση του αέρα αυξάνοντας την δύναμη του ήχου. Οι διπλοί αυλοί κατασκευάζονταν από κόκκαλο, κέρατο, καλάμι ή ξύλο, και σπανιότερα από χαλκό ή ελεφαντόδοντο.
- Μπορείτε να δείτε τον διπλό αυλό από την Πύδνα στη μόνιμη έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης “Στην Μακεδονία από τον 7ο αι. π.Χ. ως την ύστερη αρχαιότητα”, προθήκη 36.
ΠΗΓΗ: ΑΜΘ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.4.2026.
ΑΡΧΑΙΟΣ ΟΣΤΕΪΝΟΣ ΔΙΑΥΛΟΣ ΠΥΔΝΑ Πιεριας Μακεδονιας ΑΡΧΑΙΟΙ ΟΣΤΕΙΝΟΙ ΔΙΠΛΟΣ ΑΥΛΟΣ Πιερια Μακεδονια κτυπος ουρεσιφοιτος ακουετο διζυγος αυλου βουνισιος τονος νοννος, Πανοπολιτης Διονυσιακα 5ος αιωνας μΧ σημαντικοτερος ελληνας επικος ποιητης υστερη αρχαιοτητα διονυσιακη λατρεια ηχος βουνο ορος βουνα αγριος, φυσικος, θεος Πανας οαν Βακχες διδυμοι διαυλος σημαντικοτερο πνευστο μουσικο οργανα απεικονιση αρχαια τεχνη ζευγος αυλων μουσικος αυλητης / αυλητριδα χερι, στομιο βορεια Ελλαδα αρτιοτερα ζευγη οστουν 400 – 380 323 4ος πΧ λακκοειδης ταφος βορειο νεκροταφειο Πυδνας χειλη δεξι χερι μοναδικο κτερισμα ηχητικος σωληνας βομβυκας βομβυξ πολυ καλη κατασταση πεντε 5 αρθρωτα συναρμοσμενα τμηματα πατουρα οπες οπη ακρο επιστομιο ολμος φυσημα αυλητρις μονη διπλη γλωττιδα, καλαμι, εισοδος παραγωγη ηχου πρωιμοτερος αρχαικη πρωιμη κλασσικη εποχη αρχαια Ακανθος Ιερισσος Χαλκιδικη ταφη κτερισματα νεκρος πνευστα μουσικα οργανα φτωχος πτωχος θρησκευτικη τελετη θεος Διονυσος θυσια πομπη χορος, αθλητικος αγωνας, θεατρικη παρασταση γιορτη εορτη χρονος κωπηλατης τριηρης πορεια στρατιωτης μαχη δημοσιες εκδηλωσεις ανδρας συμποσιαο δουλα εταιρα παιξιμο αριστερο παρασταση δεξιοτεχνια, ηχοχρωμα ισο μηκος ταυτοφωνια, ανισο μελωδια υποστηριξη εκ περιτροπης, υψηλοτερο χαμηλοτερο τονικο υψος αγγειο φορβεια δερματινη λωριδα δερμα στομα, μαγουλο κεφαλι χειλια φουσκωμα μαγουλα πιεση αερας δυναμη κοκκαλο, κερατο, ξυλο, σπανιο χαλκος ελεφαντοδοντο αρχαιολογικο Μουσειο Θεσσαλονικης αμθ
