Βραχογραφίες 5.600 χρόνων σε σπήλαιο της Δαρδανίας των Μακεδόνων - Θρακών!

Του Γιώργου Λεκάκη

Ένα από τα ελάχιστα δείγματα προϊστορικής βραχογραφίας στηn Σερβία, είναι τοιχογραφία ηλικίας 5.600 – 4.000 χρόνων, οι οποίες βρίσκονται σε σπήλαιο του χωριού Βλάσνια[1], βοσκότοπου βλάχων κτηνοτρόφων, 6 χλμ. δυτικά του Πρίζρεν, στην επαρχία Κοσσυφοπεδίου και Μετοχίων, στην νότια Σερβία, στον 42^ο παράλληλο [42.198503378659524, 20.65891947212469], στην αρχαία στην Δαρδανία των Μακεδονο-Θρακών – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης “Αρχαίες επαρχίες και πόλεις της Μακεδονίας”. Και Γ. Λεκάκης – Αθ. Γιαλαμάς “Αρχαία θρακικά φύλα”.

Οι βραχογραφίες έχουν φιλοτεχνηθεί σε ασβεστολιθικό πέτρωμα με κόκκινο χρώμα — ένα μείγμα οργανικής ύλης (ζωικό αίμα και κερί) και ώχρας.

Συνολικά υπάρχουν 4 παραστάσεις, οι οποίες απεικονίζουν:

σπείρες και
την μορφή ενός ελαφιού – Το ελάφι, ως σύμβολο, απεικονίζεται και σε άλλες θέσεις με βραχογραφίες στα δυτικά Βαλκάνια, όπως στο Tren Κορυτσάς Βορείου Ηπείρου και στο Lipci στον Κόλπο του Κότορ, στο Μαυροβούνιο[2]. Το μοτίβο αυτό εμφανίζεται επίσης στη μεταγενέστερη ιλλυρική τέχνη της περιοχής.

– μοτίβα ιδιαίτερα διαδεδομένα στους προϊστορικούς πολιτισμούς των Βαλκανίων.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΕΔΩ.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΧΑΙΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΕΔΩ.

Οι βραχογραφίες στο Βλάσνια χρονολογούνται στην περίοδο μεταξύ της ύστερης Νεολιθικής / Χαλκολιθικής εποχής (Εποχή του Χαλκού) – περίπου το 3600 π.Χ.— και της πρώιμης Εποχής του Χαλκού (περίπου το 2000 π.Χ.).

Τα ευρήματα είναι από τους πρώιμους πολιτισμούς Starčevo (πρώιμη Νεολιθική) και Vinča, της Εποχής του Χαλκού, του Χαλκού και του Σιδήρου, έως την ελληνιστική περίοδο, την ύστερη αρχαιότητα και τον πρώιμο Μεσαίωνα! Τα αρχαιολογικά ευρήματα περιλαμβάνουν:

πήλινα αγγεία και θραύσματα αγγείων,
λίθινα και οστέινα εργαλεία,
διακοσμητικά και χρηστικά αντικείμενα, καθώς και
νομίσματα.

Τα ευρήματα αυτά παρουσιάζουν ομοιότητες με υλικό που εντοπίστηκε στο γειτονικό Φρούριο του Πρίζρεν (περίπου 10 χλμ. Α. του Vlashnjë). Οι ανασκαφές διεξήχθησαν τα έτη 2002, 2006-2008 και 2010, στο πλαίσιο ενός κοινού αρχαιολογικού προγράμματος των πανεπιστημίων των Τιράνων και της Πρίστινα. Κάλυψαν συνολική έκταση 816 τ.μ.

Κατά την αποστολή του 2005, η αρχαιολόγος Ed. Shukriu ανακάλυψε μια σειρά βραχογραφιών στην τοποθεσία Mrrizi i Kobajës (1,5 χλμ. δυτικά της σημερινής θέσης του χωριού), σε έναν λόφο που δεσπόζει επάνω από τον ποταμό Λουμπάρντη. Οι βραχογραφίες στο Mrrizi i Kobajës (ύστερη Νεολιθική – πρώιμη Εποχή Χαλκού) αποτελούν το πρώτο εύρημα προϊστορικής βραχογραφίας στο Κοσσυφοπέδιο. Απεικονίζουν 10 σπείρες, με φορά τόσο δεξιόστροφη όσο και αριστερόστροφη. Οι σπείρες συμβολίζουν τον ήλιο, καθώς και τον κύκλο της ζωής και του θανάτου. Η τοποθεσία λειτουργούσε ως χώρος τέλεσης τελετουργιών. Το μοτίβο της σπείρας απαντάται και σε μεταγενέστερες απεικονίσεις στην περιοχή του Κοσσυφοπεδίου, συγκεκριμένα σε νεολιθική κεραμική και σε κοσμήματα της Εποχής του Σιδήρου. Στην Δαρδανία, η σπείρα – ως σύμβολο ηλιακής θεότητας – εντάχθηκε, κατά την ρωμαϊκή εποχή, στην τοπική λατρεία του ήλιου, συνδεόμενη με την θεότητα Dea Dardanica / Dea Dard, Dea Dardanicae η Δαρδανική Θεά, προστάτιδα θεά Δαρδανίας, θεά της γονιμότητας, του ήλιου και της κοσμικής τάξης.

Κατά την ύστερη αρχαιότητα, το Vlashnja ήταν ένας οχυρωμένος οικισμός, τμήμα του αμυντικού δικτύου, που ανακατασκεύασε ο αυτοκράτωρ του Βυζαντίου, Ιουστινιανός Α΄, στο πλαίσιο της αμυντικής γραμμής κατά μήκος του Λευκού Δρίνου, στην Δαρδανία. Οι οχυρώσεις της ύστερης αρχαιότητας παρουσιάζουν ομοιότητες με το υλικό που εντοπίστηκε σε ανασκαφές στον χώρο του φρουρίου του Πρίζρεν, καθώς και σε άλλους οικισμούς της περιοχής του Πρίζρεν (Karashëngjegj, Korishë, Vraniq). Η οχυρωμένη έκταση, η οποία καλύπτει περίπου 2 εκτάρια, χρησιμοποιείτο πιθανότατα για την επιτήρηση της οδού Λισσού (παραπέμπει σε Κρήτες) – Ναϊσσού / Νίσσα / νυν Νις (η οποία παρέκαμπτε τον οικισμό). Τα αρχαιολογικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι ο οικισμός αναπτύχθηκε στην ίδια θέση όπου προϋπήρχε ένας μη οχυρωμένος οικισμός, κατά τον 3^ο έως τον 2^ο αιώνα π.Χ., την περίοδο του Βασιλείου της Δαρδανίας. Στον χώρο έχουν έρθει στο φως θραύσματα κεραμικής με γεωμετρικά μοτίβα, ένα μαχαίρι από πυριτόλιθο της περιόδου Starčevo, καθώς και ανθρωπόμορφα και ζωόμορφα ειδώλια που χρονολογούνται στην 6^η χιλιετία π.Χ. Επίσης, έχουν βρεθεί ένα διακοσμημένο πήλινο αγγείο, χαρακτηριστικό του πολιτισμού Vinča (3^η χιλιετία π.Χ.), πήλινα σκεύη τραπεζιού της Εποχής του Χαλκού, καθώς και ένα νόμισμα βάρους 3,72 γραμμ. που χρονολογείται στο 55 π.Χ.

Βόρεια της τοποθεσίας βρίσκονται τα ερείπια μιας μεσαιωνικής εκκλησίας. Η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, από τον οποίο πήρε το όνομά της η περιοχή – ονομασία που διατηρείται μέχρι σήμερα (Shën Koll < Νικολ > Κόλλιας / Κόλιας = Νικόλας).

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιήγησις».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Berisha M. «Archaeological Guide of Kosovo», Archaeological Institute of Kosovo, 2012.
Hoxha G. “Të dhëna të reja arkeologjike nga Kalaja e Prizrenit / Nouvelles données archéologiques sur la forteresse de Prizren”, Iliria, 33, doi:10.3406/iliri.2007.1073, 2007.
Përzhita L., κ.ά. “Mbi disa tipare të zhvillimit kulturor në Dardaninë Perëndimore (shek. I – IV) / Some Aspects of the Cultural Development of Western Dardania (1^st – 4^th Century)”, Iliria, 32, doi:10.3406/iliri.2005.1121, 2005.
Shpuza S. “Kronikë e gërmimeve 2009-2010”, Iliria, 34, doi:10.3406/iliri.2009.1094, 2009.
Shukriu Ed. “Kërkimet arkeologjike përgjatë rrjedhës së poshtme të Drinit të Bardhë / Recherches archéologiques le long du cours ultérieur de Drini i Bardhë”, Iliria, 7–8, doi:10.3406/iliri.1977.1281, 1977. Της ιδίας ” Σπείρες της προϊστορικής ανοιχτής βραχογραφίας από το Κοσσυφοπέδιο / Spirals of the prehistoric open rock painting from Kosova”, Proceedings of the XV World Congress of the International Union for Prehistoric and Protohistoric Sciences, 35, 2006.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Βλαχ > Vlašnja, Vlashnjë, Vlash, Vlashnja.

[2] Παρουσιάζεται να καταδιώκεται από έφιππους άνδρες που κρατούν δόρατα.

White Drin Lissus – Naissus αρχαιες Βραχογραφιες 5.600 χρονων σπηλαιο Δαρδανιας Μακεδονες αρχαιοι Θρακες Λεκακης