Του ιατρού-συγγραφέα Αντώνη Παπαδόπουλου
Μπορεί κάποιος να τον προφέρει κανείς με πολλούς διαφορετικούς τρόπους (Βερκιγκετόριξ, Ουερκιγγετόριξ), να αλλάξει τον τόνο στην λήγουσα σαν τον Αστερίξ – σας παρακαλώ μην σταθείτε στην προφορά και τον τονισμό.
Vercingetorix, λοιπόν∙ ένα πολύ σημαντικό όνομα για τους αρχαίους Γάλλους και ναι, έχει σχέση και με τον Αστερίξ. Μείνετε μαζί μου για να σας πω τι έμαθα για τον ήρωα αυτόν της αρχαίας Γαλατίας στα πλαίσια της έρευνας που έκανα για τη συγγραφή του ιστορικού μου μυθιστορήματος, “Νίκανδρος” (εκδ. “Κάκτος”).
Ο Βερσιγκετόριξ γεννήθηκε το 82 π.Χ. στην Γκεργκόβια[1] και εκτελέστηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα το 46 π.Χ. Ουσιαστικά τα περισσότερα δεδομένα για αυτόν τα γνωρίζουμε από τον ίδιο τον εκτελεστή του, τον Ιούλιο που περιγράφει στα γραπτά του το πως τον αντιμετώπισε και πως τον νίκησε το 52 π.Χ. στις μάχες της Γαλατίας – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΑΛΑΤΙΑΣ, ΕΔΩ. Πρώτο περίεργο στοιχείο για την περίπτωση του «ανυπότακτου Γαλάτη» – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΑΛΑΤΩΝ, ΕΔΩ. Η εκτέλεσή του ήταν μετά από δημόσιο εξευτελισμό και λαϊκή διαπόμπευση στους δρόμους της Ρώμης και αφού είχε περάσει 6 χρόνια φυλακισμένος του Ιουλίου. Αυτό που χρησιμοποίησα εγώ λογοτεχνικά είναι οι ελάχιστες έως μηδαμινές πληροφορίες που υπάρχουν για το τι έγινε από την αιχμαλώτιση του Βερσιγκετόριξ το 52 π.Χ. μέχρι την εκτέλεσή του το 46 π.Χ.
Η σύνδεσή του με τον Αστερίξ
Η σειρά κόμιξ Αστερίξ υποτίθεται ότι ξεκινά το 50 πΧ, μετά την παράδοση του Βερσιγκετόριξ στους Ρωμαίους. Μάλιστα σε ένα από τα πρώτα τεύχη ο σκιτσογράφος αποδίδει την σκηνή στην οποία ο ηγέτης των Γαλατών αφήνει μπροστά στον Ιούλιο την στρατιωτική εξάρτυση και ασπίδες των ηττημένων ως ένδειξη υποταγής. Χιουμοριστικά βέβαια, έτσι όπως αφήνει τα βαρειά αντικείμενα, πέφτουν κατά λάθος στα δάχτυλα των ποδιών του Καίσαρα!
Η σκηνή αυτή είναι διακωμώδηση ενός πίνακα του 1899 του L. Royer, που υπάρχει σε μουσείο στην Γαλλία και αντιπροσωπεύει την υπερηφάνεια των Γάλλων απέναντι στον κατακτητή Ρωμαίο. Γενικά ο Βερσιγκετόριξ θεωρείται εθνικός ήρωας στην Γαλλία και μορφή αντίστασης. Στην σκηνή αυτή ο ηγέτης των Γαλατών παρουσιάζεται υπερήφανος μπροστά στον Ιούλιο και παραδίδει την εξάρτυση των στρατιωτών του αποδεχόμενος την ήττα. Θέτει μόνο έναν όρο: να λυπηθεί ο κατακτητής τον λαό του και να μην σκοτώσει τον στρατό του που παραδίδεται. Όσοι ξέρετε καλά τον Ιούλιο, ίσως, να καταλάβατε τι επακολούθησε. Τους κατέσφαξε τους Γαλάτες!
Τι πραγματικά ξέρουμε για τις μάχες Βερσιγκετόριξ και Ιουλίου
Οι δύο θανάσιμοι αντίπαλοι είχαν αναμετρηθεί σε δυο κομβικές μάχες το 52 π.Χ. Στην Γκεργκόβια, την περιοχή καταγωγής του Γαλάτη ηγέτη, οι δυο ηγέτες οδηγήθηκαν μετά από μια σειρά μαχών και προδοσιών. Και οι δυο βρίσκονται σε δεινή θέση∙ ο Βερσιγκετόριξ γιατί είναι αποκλεισμένος μέσα στην μικρή πόλη χωρίς διέξοδο και ο Ιούλιος γιατί έχει ξεμείνει από τρόφιμα και εφόδια. Όπως τα περιγράφει ο Ιούλιος (πάντα), η τελική εφόρμηση των Ρωμαίων είναι απρόσεκτη και ο Βερσιγκετόριξ βρίσκει μοναδική ευκαιρία να κάνει αντεπίθεση με όλο το ιππικό του τρέποντας τους Ρωμαίους σε άτακτη υποχώρηση! Μια σημαντική ήττα για τον ισχυρό στρατό των Ρωμαίων έχει συμβεί και οι Γαλάτες αναθαρρούν. Ο Ιούλιος Καίσαρας ανασυντάσσεται και πολύ σύντομα βρίσκει τον Βερσιγκετόριξ στην Αλέσια[2] , περίπου 230 χλμ. βορειοανατολικά από την πρώτη μάχη. Η πολιορκία κρατάει για τουλάχιστον 6 βδομάδες. Ο Ιούλιος εφαρμόζει τις γνωστές τακτικές αποκλεισμού και σηκώνει ξύλινο τείχος περιφερικά της πόλης. Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα: οι Γαλάτες έχουν ενωθεί αρκετά υπό τον Βερσιγκετόριξ και συρρέουν προς την Αλέσια για να τον ενισχύσουν και να σπάσουν τον αποκλεισμό, ενώ φαίνεται ενισχύονται και από Γερμανικά φύλα. Και εκεί ο Ιούλιος δείχνει μοναδική στρατηγική ικανότητα διατάζοντας τον στρατό του να χτίσει και δεύτερη περίμετρο για να αποκρούσει τις (μάλλον άτακτες) δυνάμεις των Γαλατών που προσπαθούν να πλησιάσουν την Αλέσια από όλες τις κατευθύνσεις.
Wiseman, Anne and Peter (2008). “Caesar on the Siege of Alesia.” Livius.org)
Σκάβει τάφρους στην εξωτερική περίμετρο και μυτερoύς κορμούς δέντρων για την απόκρουση του ιππικού. Έτσι ελαχιστοποιεί τον αριθμό των στρατιωτών που χρειάζονται για επιτηρούν το εσωτερικό και εξωτερικό τείχος και περιμένει τον Βερσιγκετόριξ να παραδοθεί, όπως και έγινε.
Η Γαλατία έπεσε!
Η παράδοση του αρχηγού των Γαλατών σημαίνει και την παράδοση όλης της Γαλατίας στους Ρωμαίους[3], ένα τρομακτικό κατόρθωμα για τον Ιούλιο που μπορεί να επιστρέψει στη Ρώμη ως θριαμβευτής. Και ήταν πολύ σημαντικό αυτό για τον Ιούλιο ως στρατηγό και προσωπικότητα, γιατί το διάστημα της αποχής του από τη Ρώμη, η φήμη του ως νικηφόρου στρατηλάτη είχε «τσαλακωθεί» από τις συνεχόμενες αποτυχίες σε Βρετανία (55 και 54 πΧ) και την υποχώρηση στη Γαλατία για δυο χρόνια. Και οι πολιτικοί του αντίπαλοι (και μετέπειτα … σύμμαχοι) το χρησιμοποίησαν αυτό εν τη απουσία του στη Ρώμη. Θεατρικές παραστάσεις και «επιθεωρήσεις» της εποχής απεικονίζουν τον Ιούλιο ταπεινωμένο από τους βάρβαρους Βρετανούς και Γαλάτες στα υπαίθρια φόρα της πρωτεύουσας. Ο Σίσερο[4] χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό «Βασίλισσα της Βιθυνίας» για να στηλιτεύσει την παθητική ομοφυλοφιλική σχέση που ίσως είχε ο Ιούλιος σε μικρή ηλικία με τον βασιλιά Νικομήδη[5], κάτι που είχε κάνει και στο παρελθόν.
Γενικά η απουσία του Ιουλίου από τη Ρώμη είχε αφήσει πεδίον δόξης λαμπρόν για τους πολιτικούς του αντιπάλους, που έψαχναν αφορμές για να τον διαβάλλουν. Η Ρώμη διοικείται από μια τριανδρία (Πομπήιος – Κράσσος – Ιούλιος), αλλά αυτή πρακτικά πνέει τα λοίσθια∙ ο καθ’ ένας κάνει το δικό του, παρά συνδιοικούν. Ο Κράσσος σκοτώνεται το 53 πΧ σε εκστρατεία στην Παρθια (κάπου στο σημερινό Ιράν), ο Ιούλιος είναι σχεδόν μόνιμα σε εκστρατεία και αυτό δίνει στον Πομπήιο τον σχεδόν απόλυτο έλεγχο της Ρώμης (και της συγκλήτου).
Όταν λοιπόν ο Ιούλιος κατακτά οριστικά την Γαλατία, αποφασίζει να γυρίσει στη Ρώμη και να πάρει την εξουσία με τη βία περνώντας με τα στρατεύματά του τον Ρουβίκωνα. Διάφοροι μελετητές αποδίδουν πολλές από τις συμπεριφορές του Ιουλίου μετά από τον θάνατο της κόρης του Ιουλίας το 54 πΧ.
Τι απέγινε ο Βερσιγκετόριξ;
Συγγνώμη για την παρεκτροπή της ιστορίας του Γαλάτη, αλλά ένιωσα ότι έπρεπε να δώσω μια μικρή περίληψη του ιστορικού υπόβαθρου της στιγμής αυτής. Αμέσως με την παράδοση του Βερσιγκετόριξ, ο Ιούλιος είχε πάρει ήδη τις επόμενες αποφάσεις του. Ο Γαλάτης έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά! Και όλοι οι Γαλάτες δηλαδή. Οι σφαγές ήταν εκτεταμένες∙ δεν έκανε το χατίρι στον Βερσιγκετόριξ ο Ιούλιος και οι Ρωμαίοι ρημάζουν την Γαλατία ποικιλοτρόπως. Ο ίδιος ο Βερσιγκετόριξ φυλακίζεται και ξαφνικά ο Ιούλιος σταματά να γράφει για τον μεγάλο του αντίπαλο. Ο «ανυπότακτος Γαλάτης» εξαφανίζεται και χάνονται τα ίχνη του από το 52 μέχρι το 46 πΧ όπου και «συμμετέχει» στον θρίαμβο του Ιουλίου άμα τη επιστροφή του από την Αλεξάνδρεια. Αυτό προσωπικά με βοήθησε πολύ λογοτεχνικά καθώς έφτιαξα μια ιστορία για τον φυλακισμένο Βερσιγκετόριξ στο βιβλίο μου Νίκανδρος, που εξελίσσεται το 48 πΧ μεταξύ Ρώμης, Αλεξάνδρειας, Δυρραχίου και Φαρσάλων! Και στο νέο μου βιβλίο, συνέχεια του Νίκανδρου (work in progress…) ολοκληρώνεται το δράμα του Βερσιγκετόριξ επιστρέφοντας στα πραγματικά ιστορικά γεγονότα.
Ποια είναι αυτά; Ότι ο Βερσιγκετόριξ μεταφέρθηκε (άγνωστο πότε) στη Ρώμη και παρέμεινε φυλακισμένος στη φυλακή Marmetinum και συγκεκριμένα στο υπόγειό της, Tullianum. Τα υπόγεια αυτά είχαν εγγύτητα με την Ρωμαϊκή αγορά ώστε οι φυλακισμένοι να ακούν την πολύβουη πόλη από πάνω ή σύμφωνα με άλλους για να μην ακούγονται οι κραυγές απόγνωσής τους. Ο Βερσιγκετόριξ βγήκε από αυτές τις πόρτες το 46 πΧ, περπάτησε σιδηροδέσμιος στους δρόμους της πρωτεύουσας και στο τέλος εκτελέστηκε.
Tullianum – ΠΗΓΗ.
Πού και πώς εκτελέστηκε ο Βερσιγκετόριξ;
Ο ιστορικός Dio αναφέρει απλά εκτελέστηκε. Αυτό έδωσε κατά καιρούς χώρο για διάφορες θεωρίες που θέλησαν να βάλουν λεπτομέρεια σε αυτό το ιστορικό κενό. Υπάρχουν τρεις κύριες θεωρίες:
- Α. εκτελέστηκε πίσω στο Tullianum δια απαγχονισμού, όπως έγινε και παλαιότερα με πολιτικούς κρατούμενους στην Ρώμη (π.χ. Τιβέριος Γράκχος).
- Β. Αποκεφαλίστηκε στα σκαλιά του Ναού του Διος μπροστά στον Ιούλιο. Η θεωρία αυτή διατυπώθηκε από τον ιστορικό Th. Μommsen στο βιβλίο του η ιστορία της Ρώμης (19ος αιώνας). Παραδέχεται και ο ίδιος ο συγγραφέας ότι είναι δική του εκτίμηση, γιατί εκεί συνήθως κατέληγαν οι θρίαμβοι και ο Ιούλιος σίγουρα ήθελε να μετατρέψει την εκτέλεση του Βερσιγκετόριξ σε δημόσιο θέαμα.
- Γ. Εκτελέστηκε στο τέλος του Θριάμβου στο Circus Maximus μπροστά σε 250.000 κόσμο. Εντελώς αυθαίρετη δική μου θεωρία! Αν ήταν να το κάνει εντυπωσιακά, έτσι νομίζω θα το έκανε ο Ιούλιος.
Ήταν συχνή αυτή η αντιμετώπιση των ηττημένων εχθρών τους από τους Ρωμαίους;
Ναι, δυστυχώς ήταν. Ο βασιλιάς της Νουμιδια[6], Jugurtha, αντιμετώπισε τρισχειρότερα το 104 πΧ και με αναλυτικές περιγραφές από τους ιστορικούς της εποχής. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΝΟΥΜΙΔΙΑΣ, ΕΔΩ. Ίσως ζήτημα για ένα άλλο άρθρο. Πάντως είχε παραδείγματα ο Ιούλιος για να πάρει ιδέες.
Κερασάκι στην τούρτα της ιστορίας είναι ότι ο περίφημος θρίαμβος του Ιούλιου είναι ότι οι «εορτασμοί» αυτοί το 46 πΧ κράτησαν 4 μέρες:
- Μια μέρα την Γαλικία,
- μια για την Αφρική,
- μια για τον Πόντο και
- μια για την Αίγυπτο.
Οι Ρωμαίοι είδαν πολλά. Όταν όμως το πλήθος είδε σιδηροδέσμια την Αρσινόη της Αιγύπτου αποδοκίμασαν την αντιμετώπιση μιας βασίλισσας με αυτόν τον τρόπο και υποτίθεται ο Ιούλιος της χάρισε την ζωή.
- Ο Βερσιγκετόριξ έχει γίνει και κινηματογραφική ταινία (δυστυχώς εντελώς αποτυχημένη) το 2001 με πρωταγωνιστή τον Λάμπερτ (Χαϊλάντερ) στον ρόλο του Γαλάτη ηγέτη.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 10.3.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Σημερινή περιοχή Κλερμόν της κεντρικής Γαλλίας.
[2] Στην επαρχία της Βουργουνδίας στην κεντρική Γαλλία.
[3] Κάποιες μάχες συνεχίζονται για άλλα δυο χρόνια, αλλά η Γαλατία πλέον θεωρείται Ρωμαϊκή κτήση.
[4] Κικέρων ελληνιστί.
[5] Ph. Freeman (2008). J. Caesar. Simon and Schuster. p. 33.
[6] Σημερινή Αλγερία και Τυνησία.
ανυποτακτος Γαλατης Βερσιγκετοριξ ανυποτακτοι Γαλατες αστεριξ Ουερκιγγετοριξ Αστεριξ Vercingetorix, ονομα αρχαιοι 1ος αιωνας 82 πΧ Γκεργκοβια εκτελεση Ιουλιος Καισαρας 46 εκτελεστης γραπτα κειμενα νικη 52 μαχες μαχη Γαλατια περιεργο εκτελεσεις δημοσιος εξευτελισμος λαικη διαπομπευση δρομοι Ρωμη φυλακη αιχμαλωσια κομιξ 50 παραδοση Ρωμαιοι τευχος σκιτσογραφος ηγετης Γαλατων στρατιωτικη εξαρτυση ασπιδα ηττα ενδειξη υποταγη ποδια καισαρ πινακας 19ος 1899 μΧ ροιερ Royer, μουσειο Γαλλια υπερηφανεια Γαλλοι κατακτητης εθνικος ηρωας αντισταση υπερηφανος στρατιωτες λυπη κατακτητες γαλατικος λαος στρατος σφαγη θανασιμοι αντιπαλοι προδοσια αποκλεισμενος πολη αδιεξοδο ελλειψη τροφιμων εφοδια εφορμηση απροσεκτη αντεπιθεση ιππικο ατακτη υποχωρηση φυγη Αλεσια πολιορκια εβδομαδες τακτικη αποκλεισμος ξυλινο τειχος πολις γερμανικα φυλα γερμανοι μοναδικη στρατηγικη ικανοτητα διαταγη αποκρουση ατακτες δυναμεις Wiseman, Caesar on the Siege of Alesia ταφρος κορμοος δεντρο αποκρουση στρατιωτης τειχος αρχηγος κατορθωμα θριαμβος στρατηγος προσωπικοτητα, αποχη φημη νικηφορος στρατηλατης αποτυχια Βρετανια 55 54 υποχωρηση πολιτικοι αντιπαλοι συμμαχοι θεατρικη παρασταση επιθεωρηση θεατρο απεικονιση ταπεινωση βαρβαροι Βρετανοι Σισερο Βασιλισσα της Βιθυνιας παθητικη ομοφυλοφιλικη σχεση βασιλιας Νικομηδης νικομηδεια πολιτικος τριανδρια Πομπηιος Κρασσος 53 εκστρατεια Παρθια Ιραν ελεγχος συγκλητος εξουσια βια στρατευμα Ρουβικωνας συμπεριφορα θανατος κορη Ιουλια 54 τιμωρια σφαγες φυλακες αλεξανδρεια Δυρραχιο Φαρσαλα ιστορια μαρμετινουμ Marmetinum υπογειο τουλιανουμ Tullianum υπογεια ρωμαικη αγορα κραυγη απογνωση σιδηροδεσμιος δρομος πρωτευουσα ιστορικος διων Dio θεωρια απαγχονισμος κρατουμενος Τιβεριος Γρακχος αποκεφαλισμος Ναος του Δια θεος διας ζευς μομσεν Μommsen βιβλιο συγγραφεας θριαμβοι δημοσιο θεαμα τσιρκους τσιρκο μαξιμους Circus Maximus ηττημενος εχθρος βασιλιας Νουμιδια Jugurtha ιουγουρθας 2ος 104 εορτασμος 4ημερος 4 ημερες Γαλικια, Αφρικη Ποντος αιγυπτος Αρσινοη Αιγυπτου αποδοκιμασια βασιλισσα κινηματογαρφικη ταινια αποτυχημενη 2001 πρωταγωνιστης Λαμπερτ Χαιλαντερ Κλερμον κεντρικη επαρχια Βουργουνδια κτηση κατοχη κικερων αλγερια Τυνησια
