Παραδοσιακά κάλαντα Πρωτοχρονιάς από το Πιτυός Χίου – ΑΚΟΥΣΤΕ τα ΕΔΩ, από την υεπραιωνόβια Αμ. Βέργου:
Βρ’ Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψιλή μου δεντρολιβανιά
Κι αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά με τ’ άγιο θρόνος.
Πρώτα γεννήθηκε ο Χριστός σαν Άγιος και πνευματικός,
κι ύστερα Άγιος Βασίλης όλο μάλαμα κι ασήμι.
Άγιος Βασίλης έρχεται άρχοντες το κατέχετε,
από την Καισαρεια, συ εισ’ αρχόντισσα κυρια.
Βασίλη κι από πο ‘ρχεσαι και δεν μας καταδέχεσαι
κι από που κατεβαίνεις και δε μας εσυντυχαίνεις.
Βρ’ από της μάνας μου έρχομαι, το λέγω και δεν ντρέπομαι,
και στου κιουρού μου πάω πείτε μου τι θε να κάμω.
Κάτσε να φας κάτσε να πιεις κάτσε τα πάθη σου να πεις,
κάτσε να τραγουδήσεις και να μας καλοχρονίσεις.
Βρ’ εις το σκολειό που πάγαινα, εγώ γράμματα μάθαινα.
Τραγούδια δεν ήξερω ούτε και τα συντυχαίνω
– τζόγια μου, να ρθω να σε βρω.
Και σαν ήξερεις γράμματα ελληνικά σπουδάγματα,
πες μας την αλφαβήτα να ‘χεις τον Θεό βοήθεια.
Και στο ραβδί του ακούμπησε μα δεν μας ετραγούδησε,
να πει την αλφαβήτα ωσάν Άγιος που ήταν.
Χλωρό ραβδί ξερό ραβδί άσπρο σταφύλι ροζακί,
χλωρά βλαστάρια πέφταν ροδοκόκκινη βιολέττα.
Κι απάνω στα βλαστάρια του καθόταν με την μάνα του
και με την αδερφή του όπου να ‘χει την ευχή του.
Δεν ήταν μόνο πέρδικες γαρυφαλλιές λεβεντικες,
μόν’ και περιστεράκια, μαύρα μου χρυσά ματάκια.
Και ραίναν τον αφέντη μας, τον ρήγα τον λεβέντη μας,
τον πολυχρονεμένο και στον κόσμο ξακουσμένο.
[Και μετά ξεκινάνε τα παινέματα ξεχωριστά για το κάθε σπιτικό]
Κι εσόν αφέντη πρέπει σου, βάλε στραβά το φέσι σου(*),
καρέκλα καρυδένια για ν’ ακουμπά η μέση σου η μαργαριταρένια.
Και του χρόνου με υγεία!
ΠΗΓΗ: Εκπολιτιστικος Συλλογος Πιτυούς, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.1.2021.
ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη:
(*) βάλε στραβά το φέσι σου, η έκφραση είναι παροιμιώδης στα χείλη του ελληνικού λαού: “φοράω / βάζω το καπελάκι μου στραβά”, σημαίνει διάγω / ζω καιρό ανεμελιάς.
Καλαντα Πρωτοχρονιας Πιτυος Χιου εθιμα Πρωτοχρονια νησος νησι Χιος αρχιμηνιa αρχιχρονια ψιλη μου δεντρολιβανια δενδρολιβανια δεντρολιβανο δενδρολιβανο δεντρολιβανος δενδρολιβανος αρχη καλος χρονος, εκκλησια αγιο θρονος γεννηση ιησους Χριστος αγιος πνευματικος, αγιος Βασιλης μαλαμα ασημι Βασιλειος αρχοντες Καισαρεια, καππαδοκια αρχοντισσα κυρια βασιλη καταδεχομαι κατεβαινω συντυχαινω βρε μανας ερχομαι ντρεπομαι, ντροπη κιουρου φαι πιοτο παθη τραγουδι καλοχρονια σκολειο σχολειο παγαινω γραμματα μαθαινω τραγουδια τζογια γραμμα ελληνικα σπουδαγματα, ελληνικο σπουδαγμα αλφαβητα Θεος βοηθεια ραβδι αλφαβητο χλωρο ξερο ασπρο σταφυλι ροζακι χλωρα βλασταρια ροδοκοκκινη βιολετα βιολεττα βλασταρι μαννα αδερφη ευχη περδικα γαρυφαλλια λεβεντικη περιστερακι μαυρα χρυσα ματακια γαρυφαλια περιστερι μαυρο χρυσο ματι ματακι ραινω αφεντης ρηγας λεβεντης πολυχρονεμενος κοσμος ξακουσμενος παινεματα παινεμα σπιτικο σπιτι στραβα φεσι καρεκλα καρυδενια καρυδι καρυδια μεση μαργαριταρενια υγεια μαργαριταρι εκφραση παροιμιωδης φραση ελληνικος λαος φορω φοραω / βαζω καπελακι καπελλακι καπελο καπελλο στραβο διαγω / ζω καιρος ανεμελια
