ΣΥΕΔΡΑ: Η αρχαία ελληνική πόλη με τα 120 εργαστήρια ελαιολάδου! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η αρχαία ελληνική πόλις Σύεδρα, στον 36^ο παράλληλο [36°26′28″N 32°9′9″E] ήταν λιμανούπολη της αρχαίας Κιλικίας (κατά Κλ. Πτολεμαίο) / Παμφυλίας (κατά Ιεροκλή) και είτα Ισαυρίας (κατά Στέφ. Βυζάντιο). Η πόλη σήμερα ευρίσκεται 20 χλμ. νοτιοανατολικά του Κορακήσιου (νυν Αλάνια) και 24 χλμ. βορειοδυτικά μιας άλλης αρχαίας πόλης, της Σελινούντος (νυν Γκαζίπασα).

Έλεγαν πως ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. αλλά το 2011 βρέθηκαν λείψανα ενός λιμανιού 5.000 χρόνων στα ανοιχτά του χωριού Σέκι, όπου η θέση του λιμανιού της αρχαίας πόλεως Σύεδρας.[1]

Η δε άνω πόλη – νυν Asar Tepe – ήταν και είναι 240 – 400 μ. επάνω από το λιμάνι.

Εδώ ο Ρωμαίος στρατηγός Πομπήιος πραγματοποίησε το τελευταίο πολεμικό του συμβούλιο (48 π.Χ.), πριν από το μοιραίο ταξείδι του στην Αίγυπτο[2].

Η πόλη γνώρισε την μεγαλύτερη ακμή της, γύρω στον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ. Μια επιγραφή του πρώτου αιώνα π.Χ. που βρέθηκε στην πόλη σχετίζεται με την πειρατεία, υποδηλώνοντας ότι το μαντείο, πιθανώς του Απόλλωνα στην Κλάρο, συμβούλευσε τους Συέδρους να αντισταθούν στους πειρατές με «βίαιη μάχη, είτε διώχνοντας, είτε δένοντας με άθραυστες αλυσίδες». Το 193 μ.Χ. ο Πεσκέννιος Νίγηρας άνοιξε πόλεμο με τον Σεπτίμιο Σεβήρο για να γίνει αυτοκράτορας. Το 194 ο πόλεμος τελείωσε. Ο Πεσκέννιος ηττήθηκε. Ο Σεβήρος αντάμειψε τις πόλεις που τον υποστήριζαν με νέα προνόμια και τίτλους. Οι πόλεις που εναντιώθηκαν σε αυτόν τιμωρήθηκαν, έχασαν τα προνόμιά τους, μερικές μάλιστα ξέπεσαν σε κῶμες. Η Συέδρα υποστήριξε τον Σεπτίμιο Σεβήρο και πήρε προνόμια. Το 194 ο Ρωμαίος αυτοκράτωρ Σεπτίμιος Σεβήρος επαίνεσε την πόλη και για την αντίστασή κατά της πειρατείας της Μεσογείου.

Η πόλις έκοψε δικό της νόμισμα. Από την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τιβέριου (βασίλευσε 14 – 37 μ.Χ.).

Το 374 μ.Χ., ο πρώιμος χριστιανός θεολόγος Επιφάνιος Σαλαμίνας έγραψε στην Συέδρα το έργο του «Αγκόρατος» (= ο καλά αγκυροβολημένος άνθρωπος) ως απαντητική επιστολή προς την εκκλησία, περιγράφοντας την πόλη ως απαραίτητη για να αγκυροβολήσει κάποιος σε ένα ασφαλές λιμάνι.

Τα ερείπια της άνω πόλεως βρίσκονται σε μια υψηλή κορυφή λόφου με θέα την ακτή (παραπάνω φωτ.) που σήμερα τουριστικώς αποκαλείται “τουρκικη ριβιερα”. Η αρχιτεκτονική αποτελείται από αργολιθοδομή, η οποία πιθανότατα κάποτε ήταν καλυμμένη με ασβεστοκονίαμα. Τα κτήρια είναι κλιμακωτά κτισμένα στις βραχώδεις αναβαθμίδες κατά μήκος στενών, παράλληλων με την κλίση δρόμων και βαθμιδωτών δρόμων. Στο κέντρο ευρίσκεται ένας δρόμος με κιονοστοιχίες και γρανιτένιες κολώνες που εκτείνονται παράλληλα με την πλαγιά του λόφου. Έχει εντοπιστεί μόνο μία πρώιμη βυζαντινή εκκλησία, η οποία αργότερα μετετράπη σε μια μικρή μεσοβυζαντινή εκκλησία. Η νεκρόπολη της αυτοκρατορικής εποχής ευρίσκεται νοτιοδυτικά της πόλεως.

Οι σύγχρονες ανασκαφές ξεκίνησαν το 1994 υπό τον δρ. Ι. Καραμούτ, τότε επί κεφαλής του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αλάνιας. Ανασκάφηκε ο κεντρικός δρόμος στην άνω πόλη, καθώς και μια σπηλιά («του αγίου Παύλου») διακοσμημένη με χριστιανικές εικόνες, που πιθανότατα χρησιμοποιείτο για βαπτίσεις.[3] Ευρέθη επίσης και ένα ψηφιδωτό (τώρα στο Μουσείο της Αλάνιας). Ευρέθησαν ένας ναός, ένα θέατρο[4], καταστήματα, λουτρά, τείχη, η πηγή Sarnıç Magarası (φυσική σπηλαιοδεξαμενή), ένα διώροφο κτήριο με ψηφιδωτά ερείπια (πιθανώς βασιλική), ένας δρόμος με κίονες, η ακρόπολη, αρκετές δεξαμενές και πολλές εκκλησίες.

Η πόλις εγκαταλείφθηκε τον 13ο αιώνα μ.Χ.

ΤΩΡΑ έγινε γνωστό πως η Συέδρα ήταν και κέντρο παραγωγής ελαιολάδου. «Μέσω ανασκαφών, έχουμε αποκαλύψει σχεδόν 20 εργαστήρια ελαιολάδου» (παραπάνω φωτ.), εδήλωσε ο κ. Ertuğ Ergürer (του Πανεπιστημίου της Alanya Al. Keykubat). «Έχουμε ακόμη εντοπίσει περισσότερα από 100 τέτοια εργαστήρια σε ολόκληρην την αρχαία πόλη», πρόσθεσε. Το ελαιόλαδο συνήθως παραγόταν έξω από τα τείχη μιας πόλεως, εξήγησε, αλλά στην Συέδρα, εντοπίστηκαν στοιχεία για την παραγωγή ελαιολάδου κάτω από σχεδόν κάθε κτήριο! Το ελαιόλαδο πιθανότατα χρησιμοποιούνταν τοπικά και αποστέλλονταν από την Συέδρα στην Βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο, κατέληξε. Οι αρχαιολόγοι σημειώνουν ότι η καλλιέργεια της ελιάς στην Ανατολική Μεσόγειο χρονολογείται πριν από 8.000 χρόνια αλλά εξαπλώθηκε ευρέως κατά την Εποχή του Χαλκού.

ΠΗΓΗ: «Excavations in Türkiye’s Syedra ancient city reveal it was major olive oil production hub – Archaeologists say workshops beneath most structures indicate citywide olive oil industry and ongoing research continues, officials report», πρακτορείο Anadolu. Γ. Λεκακης «Η αγνωστη Μικρα Ασία», ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.12.2025.

Ο ΦΘΟΝΟΣ ΛΑΚΗCΙ < λακίζω = σπαράττω (σπαράζω στο κλάμα) > λακίς (= ράκος, σχίσμα), λάσκω, λάκημα (ρ. λακώ) = φευγάλα, δρομαία φυγή  (νεοελληνικά γλάκημα). – ΠΗΓΗ: Λυκόφρ. 1113, Ἀνθ. Π. 4.3,60.

ΕΠΙΣΗΣ, ανακαλύφθηκε και ένα ψηφιδωτό 1.500 χρόνων και 15 τ.μ.! στην είσοδο μιας μεγάλης κατοικίας που αποτελείται από πολλά δωμάτια που περιβάλλουν μια κεντρική αυλή. Μάλιστα, το δάπεδο διαθέτει δύο επιγραφές:

• Η πρώτη, στην είσοδο του δωματίου, γράφει στα ελληνικά “Ο φθόνος λακήσι” (παραπάνω φωτ.) που από τους Τούρκους έχει μεταφραστεί ως «άσε τον ζηλιάρη να σκάσει», μια φράση που χρησιμοποιείται παροιμιωδώς και στα σύγχρονα τουρκικά!

• Η δεύτερη επιγραφή, τοποθετημένη στο κέντρο του δαπέδου, γράφει επίσης στα ελληνικά ΕΥΤΥΧΩΣ ΧΡΩ δηλ. χρησιμοποίησέ το με ευτυχία» ή «χρησιμοποίησέ το με ευτυχία / καλή τύχη». Το κτήριο κατοικήθηκε από περίπου τον 2ο αιώνα έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. και τροποποιήθηκε με επί πλέον ορόφους και δωμάτια με την πάροδο του χρόνου. Το δωμάτιο με το ψηφιδωτό είχε σφραγιστεί και καλυφθεί κάποια στιγμή, συμβάλλοντας στην διατήρησή του. – ΠΗΓΗ: Ε. Ergurer, “Ancient mosaic in southern Türkiye carries message resembling ‘let the jealous burst’” Türkiye Today, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 16.3.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Ergürer H. Er. «Syedra 1 – Studies In Honor Of Ismaıl Karamut», Bilgin Kültür Sanat Yayınları, 2024.
• Jones Chr. P. «A Letter of Septimius Severus to the City of Syedra», Zeitschrift Für Papyrologie Und Epigraphik 195 (2015): 121-26, 3.12.2020.
• de Souza Ph. «Piracy in the Graeco-Roman World», Cambridge University Press, 2002.
• Price S. R. F. «Religions of the Ancient Greeks», Cambridge University Press, 1999.
• Williams Fr. (επιμ.) «The Panarion of Epiphanius of Salamis», εκδ. BRILL, 2009.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ο υποβρύχιος αρχαιολόγος Χ. Ονίζ (Πανεπιστήμιο Ανατολικής Μεσογείου) εδήλωσε ότι βρήκαν αρχιτεκτονικά λείψανα λιμανιού, που ανήκουν στην ρωμαϊκή περίοδο και την Εποχή του Χαλκού. Οι άνθρωποι ασχολούνταν με την αλιεία και την ναυσιπλοΐα στην περιοχή από την Εποχή του Χαλκού. – ΠΗΓΗ: «Relics of a 5,000-year-old port found in southern Turkey», AA, 24.8.2011.

[2] Βλ. Ρωμαίους ιστορικούς Λουκανό και Φλώρο.

[3] ΠΗΓΗ: «Cave featuring St Paul fresco to open for tourism», hurriyet daily, 15.10.2025.

[4] Σύμφωνα με τον διευθυντή των ανασκαφών, δρ. Er. Ergürer, το θέατρο, που έχει σχεδιαστεί για να φιλοξενήσει 4.000-5.000 θεατές, σχεδιάζεται να ανοίξει για τους επισκέπτες μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφών!

ΣΥΕΔΡΑ, αρχαια ελληνικη πολη αρχαια εργαστηρια ελαιολαδου πολις Συεδρα, 36^ος παραλληλος λιμανουπολη Κιλικιας κιλικια Κλαυδιος Πτολεμαιος Παμφυλιας παμφυλια Ιεροκλης Ισαυριας ισαυρια Σταφανος Βυζαντιος Κορακησιον Κορακησιο Αλανια Σελινουντας Σελινους Γκαζιπασα ιδρυση 7ος αιωνας πΧ 2011 λειψανα λιμανι 5.000 χρονων χρονια πριν χωριο Σεκι, seki λιμην ανω πολη Ρωμαιος στρατηγος Πομπηιος πολεμικο συμβουλιο 1ος 48 πΧ μοιραιο ταξειδι ταξιδι αιγυπτος ακμη 2ος 3ος επιγραφη πειρατεια, μαντειο, Απολλωνας απολλων Κλαρος, ναος συμβουλη αντισταση πειρατες βιαιη μαχη, αθραυστη αλυσιδα 193 μΧ Πεσκεννιος Νιγηρας πολεμος Σεπτιμιος Σεβηρος αυτοκρατορας Πεσκενιος ηττα πολεις προνομιο τιτλος τιμωρια προνομια κωμη 194 Ρωμαιος αυτοκρατωρ αντισταση Μεσογειος νομισμα νεολιθικη εποχη αυτοκρατορας Τιβεριος 4ος 374 πρωιμος χριστιανος θεολογος Επιφανιος Σαλαμινας Σαλαμινα εργο Αγκορατος αγκυροβολημενος ανθρωπος αγκυρα απαντητικη επιστολη εκκλησια, ασφαλες ερειπια λοφος ακτη αρχιτεκτονικη αργολιθοδομη ασβεστοκονιαμα κτηριο κλιμακωτα βραχος αναβαθμιδα στενος παραλληλοι κλιση δρομοι βαθμιδωτο δρομακι δρομος κιονοστοιχια γρανιτης γρανιτενια κολωνα παραλληλα πρωιμη βυζαντινη μεσοβυζαντινη εκκλησια βυζαντιο νεκροπολη αυτοκρατορικη ανασκαφη αρχαιολογικο Μουσειο σπηλια του αγιου Παυλου αγιος παυλος διακοσμηση χριστιανικη εικονα βαπτιση ψηφιδωτο αρχαιος ναος, θεατρο καταστημα λουτρο τειχος πηγη σαρνις μαγκαρασι Sarnıc Magarası φυσικη σπηλαιοδεξαμενη διοροφο ψηφιδωτα βασιλικη κιονας, ακροπολη, δεξαμενη εγκαταλειψη 13ος κεντρο παραγωγη ελαιολαδο ανασκαφες εργαστηριο ελαιο λαδι τειχη Βορεια Αφρικη ανατολικη καλλιεργεια ελια 6000 7η χιλιετια 8.000 εποχη Χαλκου ελληνορωμαικος κοσμος GraecoRoman καιμπριτζ Cambridge παναριον Panarion υποβρυχια αρχαιολογια αρχιτεκτονικα λειψανα περιοδος ανθρωποι ασχολια αλιεια ναυσιπλοια ιστορικος Λουκανος Φλωρος θεατες, χωρητικοτητα λακιζω σπαραττω σπαραζω κλαμα λακις ρακος, σχισμα, λασκω, λακημα λακω φευγαλα, δρομαια φυγη νεοελληνικα γλακημα Λυκοφρων ανθολογια Παλατιανη ψηφιδωτα κατοικια δωματια κεντρικη αυλη δαπεδο αρχαιες ελληνικες επιγραφες ελληνικα φθονος λακησι Τουρκοι μεταφραση ζηλιαρης ζηλια ζηλεια σκασιμο παροιμιωδης φραση παροιμια συγχρονα τουρκικα χρησιμοποιησε το με χαρα χρηση καλη τυχη κτηριο 2ος 7ος τροποποιηση οροφος δωματιο διατηρηση ΕΥΤΥΧΩΣ ΧΡΩ ευτυχως χρω ευτυχία