Πριν από 8.300 χρόνια το ανθρώπινο σώμα ήταν καλύτερα εξοπλισμένο για μια δίαιτα πλούσια σε άμυλο – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

H ευρεία διασπορά των σύγχρονων ανθρώπων Ηομο Sapiens στην Ευρασία πριν από 60.000 χρόνια περίπου είναι καλά εδραιωμένη. Τα αρχαιολογικά αρχεία έχουν εντοπίσει δύο μετασχηματιστικές περιόδους, που καθορίζουν τον χαρακτήρα της Ιαπωνίας:

• Την περίοδο Jomon (16.000 – 3.000 χρόνια πριν περίπου) και
• την επακόλουθη περίοδο Yayoi (3.000 έως 1.700 χρόνια πριν περίπου).
  • ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΙΑΠΩΝΙΑΣ, ΕΔΩ.

Η μετάβαση από την Παλαιολιθική στην περίοδο Jomon σημαδεύτηκε από την εμφάνιση της κεραμικής, η οποία οδήγησε σε μια μακροχρόνια κουλτούρα κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, γνωστή για τον πρώιμο καθιστικό τρόπο ζωής της (μόνιμη εγκατάσταση) και την εξειδικευμένη αξιοποίηση των πόρων. Αργότερα ακολούθησε η περίοδος Yayoi, η οποία χαρακτηρίστηκε από την εισαγωγή της καλλιέργειας αναποφλοίωτου ρυζιού στην ευρασιατική ήπειρο. Οι μεταβάσεις πιστεύεται ότι αντιπροσωπεύουν μια θεμελιώδη βιολογική και δημογραφική αναδιάρθρωση, παρέχοντας ενδεχομένως την γονιδιωματική βάση για τους σύγχρονους πληθυσμούς της περιοχής.

Το πώς οι προϊστορικές μεταναστεύσεις και οι διατροφικές αλλαγές διαμόρφωσαν την γενετική ποικιλομορφία είναι ένα κεντρικό ερώτημα στην ανθρώπινη ιστορία.

Εννέα αντίγραφα ενός γονιδίου που διασπά το άμυλο, υπήρχαν στο γονιδίωμα μιας γυναίκας, που ήταν θαμμένη σε ένα βραχοκαταφύγιο στα βουνά της επαρχίας Κάντο[1], πριν από 8.300 χρόνια περίπου. Ζούσε από το κυνήγι και το ρυζι, αιώνες πριν η καλλιέργεια ρυζιού φτάσει στο ιαπωνικό αρχιπέλαγος! Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα, στους περισσότερους πληθυσμούς, φέρουν περίπου 4 – 6 αντίγραφα αυτού του γονιδίου. Εκείνη είχε 9. Αντιθετως, ο άνδρας της περιόδου Yayoi / Γιαγιόι που είχε ταφεί περισσότερα από πέντε χιλιάδες χρόνια αργότερα, 3.300 χρόνια πριν από σήμερα, στον παράκτιο νομό Yamaguchi / Γιαμαγκούτσι[2], έφερε περίπου 10!

Το εν λόγω γονίδιο αμυλάσης, AMY1, κωδικοποιεί την αμυλάση του σάλιου, το ένζυμο που αρχίζει να διασπά το άμυλο την στιγμή που φτάνει στο στόμα μας. Περισσότερα αντίγραφα γενικά σημαίνουν περισσότερο ένζυμο, που γενικως σημαίνει ένα σώμα καλύτερα εξοπλισμένο για να χειριστεί μια δίαιτα πλούσια σε άμυλο.

Ο υψηλότερος αριθμός αντιγράφων AMY1, που παρατηρήθηκε στο αρχικό άτομο Jomon, υποδηλώνει ότι η διακύμανση του αριθμού αντιγράφων σε αυτόν τον τόπο σιελογόνου αμυλάσης, δυνητικά σχετική με δίαιτες πλούσιες σε άμυλο, ήταν ήδη παρούσα πριν η καλλιέργεια ρυζιού καθιερωθεί ευρέως στο Ιαπωνικό Αρχιπέλαγος.

ΠΗΓΗ: Koji Ishiya «High-coverage ancient genomes reveal divergent population histories and prehistoric starch-related genetic variation in Japan», 123 (30) e2606162123, https://doi.org/10.1073/pnas.260616212, PNAS, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.7.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Στον 36^ο παράλληλο [36.16131098937543, 139.70865349428138]. Ακόμη και σήμερα η γεωργία παίζει σημαντικό ρόλο στην περιοχή (καλλιεργείται ρύζι, κριθάρι σιτάρι, υπάρχουν φυτείες μουριών στις άνυδρες εκτάσεις της πεδιάδας Κάντο και στις δυτικές ορεινές κοιλάδες. Είναι η πρώτη περιοχή στην Ιαπωνία στην συγκομιδή κουκκουλιών και την παραγωγή ακατέργαστου μεταξιού. Ασκείται επίσης η αλιεία, η λαχανοκομία, η κηπουρική, η ανθοκομία, η πτηνοτροφία, η κτηνοτροφία και υπάρχουν πολλές βιομηχανίες.

[2] Στον 34^ο παράλληλο [34.25655584316718, 131.6909188546301]. Σήμερα στην διατροφή του λαού της περιοχής κυριαρχουν τα ψάρια, αλλά και:

• ο αχινός σε κονσέρβα (σε αλκοόλ),
• τα νουντλς kawarasoba (τηγανητά), και kawara-soba (νουντλς με χοιρινο ομελέτα και φύκια nori – παρασκευάζεται επί τόπου χωρίς μαγειρικά σκεύη, όπως το έκαναν οι στρατιώτες που πολεμούσαν ενάντια στις κυβερνητικές δυνάμεις Meiji κατά την διάρκεια της Εξέγερσης Satsuma),
• το κοτόπουλο choshu kurokashiwa (από μαύρη ράτσα κοτόπουλου – προστατευόμενο είδος στην Ιαπωνία. Aπό την αρχαιότητα συνδέεται με τις τοπικές θεότητες Shinto),
• το σούσι Iwakuni (με ρύζι σούσι καρυκευμένο με ξύδι μανιτάρια shiitake, αυγοτάραχο, ρίζα λωτού και ομελέτα, με αρχαία τεχνική συντήρησης),
• το πράσινο τσάι Ono (Ono-cha, καλλιεργείται σε έδαφος που αποτελείται από άμμο και άργιλο),
• το uiro [ένα παραδοσιακό ιαπωνικό γλυκό, από warabi (άμυλο φτέρης) και ζάχαρη],
• το yume hoppe (εσπεριδοειδές σαν μανταρίνι, που ανήκει στην υβριδική ποικιλία «setomi»),
• το νατσουμικάν (ποικιλία από πικρό πορτοκάλι – το νατσουμικάν-μαρουζούκε, είναι ένα ολόκληρο ζαχαρωμένο πορτοκάλι γεμιστό με γλυκιά πάστα anko), κ.ά.

Τρεις τοπικές τέχνες να έχουν χαρακτηριστεί ως «Παραδοσιακές Τέχνες της Ιαπωνίας» από το Υπουργείο Οικονομίας και Βιομηχανίας:

• κεραμική Χάγκι / Hagi, με την κοκκινωπή απόχρωση. Ένα τυπικό χαρακτηριστικό τους είναι μια εγχάρακτη εγκοπή στη βάση. Τα πιο συνηθισμένα είδη που παράγονται είναι τα κύπελλα τσαγιού και οι τσαγιέρες
• λάκα «Ouchi»
• πέτρες από κινέζικο μελάνι Akama.

Η περιοχή διαθέτει 51 θερμές ιαματικές πηγές. Πιο αξιοσημείωτες στην Γιούντα, την Καουατάνα, το Γιουμότο και την Ταβαραγιάμα. Από αυτές, οι 25 περιέχουν νερά πλούσια σε ράδιο, οι 9 είναι αλκαλικές, οι 13 είναι πλούσιες σε χλωριούχο νερό, κλπ. Όλες χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή ιαπωνική ιατρική.

Σύμβολα του νομού είναι το ιαπωνικό κόκκινο πεύκο (Pinus densiflora). Το λουλούδι Natsumikan (Citrus natsudaidai), το πουλί Monk Crane (Grus monacha), το ψάρι Pufferfish (Takifugu rubripes) και το οπληφόρο ελάφι Sika (Cervus nippon).

Πριν 8.300 χρονια αρχαιο ανθρωπινο σωμα διαιτα πλουσια σε αμυλο Λεκακης 8.000 χρονων διασπορα συγχρονος ανθρωπος χομο σαπιενς Ηομο Sapiens Ευρασια 60.000 ααρχαιολογια μετασχηματιστικη περιοδος Jomon γιομον 16.000 – 3.000 Yayoi 1.700 μεταβαση Παλαιολιθικη εποχη κεραμικη κουλτουρα κυνηγοι τροφοσυλλεκτες πρωιμος καθιστικος τροπος ζωης μονιμη εγκατασταση εξειδικευση αξιοποιηση πορων εισαγωγη καλλιεργεια αναποφλοιωτο ρυζι ευρασιατικη ηπειρος μεταβασεις βιολογικη δημογραφικη αναδιαρθρωση, βιολογια γονιδιωματικη βαση προιστορια μεταναστευση διατροφικες αλλαγες διαμορφωση γενετικη ποικιλομορφια ανθρωπινη ιστορια ανθρωπου αντιγραφο γονιδιου διασπαση αμυλου, γονιδιωμα γυναικα βραχοκαταφυγιο βουνο επαρχια Καντο κυνηγι ιαπωνικο αρχιπελαγος ιαπωνιας ανθρωποι πληθυσμος, ανδρας Γιαγιοι 3.300 παρακτιος νομος Yamaguchi / Γιαμαγκουτσι αμυλαση  AMY1, κωδικοποιηση σαλιου, σαλιο ενζυμο στομα αντιγραφα σιελογονος διαιτες 36^ος παραλληλος γεωργια κριθαρι σιταρι, φυτεια μουρια ανυδρη πεδιαδα ορεινη κοιλαδα συγκομιδη κουκουλι κουκκουλι παραγωγη ακατεργαστο μεταξι αλιεια, λαχανοκομια, λαχανικα κηπουρικη ανθοκομια, πτηνοτροφια, κτηνοτροφια βιομηχανια 34^ος διατροφη ψαρια, αχινος κονσερβα αλκοολ τηγανητα kawarasoba νουντλς χοιρινο κρεας ομελετα φυκι φυκια νορι nori παρασκευη χωρις μαγειρικο σκευος στρατιωτης πολεμος κυβερνητικες δυναμεις Meiji Εξεγερση σατσουμα Satsuma, μαυρο κοτοπουλο choshu kurokashiwa μαυρη ρατσα προστατευομενο ειδος αρχαιοτητα θεοτητες κοτα θεοτητα σιντο Shinto σουσι καρυκευμα ξυδι ξιδι μανιταρι αυγοταραχο, ριζα λωτος αρχαια τεχνικη συντηρηση πρασινο τσαι Ono Onocha, εδαφος αμμος αργιλος uiro παραδοσιακο ιαπωνικο γλυκο, πιατο παραδοσιακη ιαπωνικη μαγειρικη κουζινα παραδοσιακα ιαπωνικα πιατο φτερη ζαχαρη εσπεριδοειδες μανταρινι, υβριδικη ποικιλια setomi νατσουμικαν πικρο πορτοκαλι μαρουζουκε, ζαχαρωμενο πορτοκαλι γεμιστο γλυκια παστα τοπικη τεχνη Παραδοσιακες Τεχνες Ιαπωνας υπουργειο Οικονομιας και Βιομηχανιας κεραμικη Χαγκι / Hagi, χατζι κοκκινωπη κοκκινη αποχρωση εγχαρακτη εγκοπη κυπελλο τσαγιου τσαγιερα λακα πετρες πετρα κινεζικο μελανι ακαμα Akama θερμες ιαματικες πηγες τουριστικο αξιοθεατο τουρισμος Γιουντα, Καουατανα, Γιουμοτο Ταβαραγιαμα νερα νερο ραδιο, αλκαλικη χλωριουχο αλκαλικες χλωριουχες θερμη ιαματικη πηγη νερου συμβολο ιαπωνικο κοκκινο πευκο λουλουδι πουλι πτηνο ψαρι οπληφορο ελαφι ιατρικη γλυκισμα γλυκα noodles