Του Γιώργου Λεκάκη
Οι λέξεις μαρτυρία και εκμαρτυρία είναι διαφορετικές, μας λέει ο αρχαίος λεξικογράφος Αμμώνιος.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ: “ΑΜΜΩΝΙΟΥ “ΠΕΡΙ ΟΜΟΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΛΕΞΕΩΝ”.
Και επικαλούμενος τον Δείναρχο (fr. LX 2 B.-S) εξηγεί: «μαρτυρία μεν γαρ εστιν η των επιδημούντων, εκμαρτυρία δε η των αποδημούντων».
Δηλαδή όταν είναι κάποιος εν ζωή μαρτυρά, δίνει μαρτυρίες, πληροφορίες, βεβαιώσεις, είναι μάρτυς (δωρ. μάρτυρ > μάρτυρας). Αλλά όταν αποδημήσει, αφήνει εκμαρτυρίες.
Ο ζωντανός λοιπόν μαρτυρά, ο πεθαμένος εκμαρτυρά.
Αλλά εν τέλει επικράτησε ἐκμαρτυρία να είναι “ἡ κατάθεσις μάρτυρος γενομένη ἔξω τοῦ δικαστηρίου, χωρὶς δηλ. νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ δικαστήριον” – ΠΗΓΗ: Ἰσαῖος 40. 5, Δημ. 1130.
Η λέξη προκύπτει από το θέμα μαρτυ– εκ του οποίου και τα σχετικά: μαρτυρέω (μαρτυρώ = είμαι μάρτυς, καταθέτω, επιβεβαιώνω, συμφωνώ), μαρτύρημα, μαρτυρητέον, μαρτυρία (= κατάθεση), μαρτυριάρης, μαρτυριάτικο, μαρτυρίκι, μαρτυρικός, μαρτύριο / μαρτύριον (= διότι η μαρτυρία ήταν ἀπόδειξη και έτσι η ποινή ήταν βασανιστήριο), μαρτυρολόγιο, μαρτύρομαι (= καλώ για μαρτυρία, επικαλούμαι μάρτυρες), αλλά και μέρμερος (= ὀλέθριος, διότι μια μαρτυρία μπορούσε να αποβεί ολέθρια), ψευδομάρτυς, ψευδομαρτυρία, ψευδομαρτυρῶ, κλπ.
- μάρτυς, ὁ > ἐκ τοῦ μάρτυρ [δοτ. πληθ. μάρτυσι, ποιητ. μάρτυσσι αλλά και ο μάρτυρος [> πληθ. μάρτυροι θεοί – Όμηρος]- ἴδε και ἐν λ. μέριμνα) – ΠΗΓΗ: Ἡσ. Ἔργ. κ. Ἡμ. 369. Ὁμ. Ὕμν. εἰς Ἑρμ. 372. Θεογν. 1226. Ἱππόλυτ. Αἱρ. 454, 45. Ἀρχίλ. 11. Σίμων. 84. Μένανδ. παρὰ Φωτ.· Ἱππῶν. 42. Meineke εἰς Εὐφορ. 109. Πινδ. Ο. 1.54 και Π. 4.297, Αἰσχύλ. Εὐμ. 664. Πλάτ. Νόμ. 836C. Πολ. 364C.
Μάλιστα, ο Αμμώνιος αναφέρεται στο έργο του Λυσία «Κατά Κλεομέδοντος»[1], όπου και σχετικό σαφές χωρίο: «Πολλά καγαθά, ω αποδημούντων εκμαρτυρίας παρέχεσθαι»…
ΠΗΓΗ: άρθρο του Γ. Λεκάκη στην στήλη του “Ελληνικο Λεξικό” στην εφημ. ‘Έθνος της Κυριακής”, 2.2.2003. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.2.2003.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Το «Κατά Κλεομέδοντος» είναι ένας δικανικός λόγος της αρχαίας ελληνικής ρητορικής. Αποδίδεται στον Λυσία. Εκφωνήθηκε (ή, πιθανότερα, γράφτηκε από τον Λυσία για να εκφωνηθεί από κάποιον διάδικο) σε δικαστική υπόθεση εναντίον ενός του Κλεομέδοντος. Δεν συγκαταλέγεται όμως στους βέβαια γνήσιους σωζόμενους λόγους του Λυσία. Είναι γνωστό κυρίως από αναφορές σε αρχαίους καταλόγους και αποσπάσματα. Το πλήρες κείμενό του δεν σώζεται.
αρχαια μαρτυρια εκμαρτυρια Λεκακης
