Βυθισμένος ημιτελής αρχαίος ναός του 5ου αι. π.Χ. βρέθηκε σε αποικία Αχαιών στο Ιώνιο πέλαγος! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η αρχαία αχαϊκή αποικία της Καυλώνος ή Καυλωνίας / Αυλωνίας στην Βρεττία εντοπίστηκε στην σημερινή πόλη Μοναστηράκι / Μοναστεράτσε Μαρίνα, μια πόλη που βρίσκεται στις ιώνιες ακτές της Καλαβρίας, στα σύνορα μεταξύ των επαρχιών Ρηγίου – Καταντζάρο, στον 38ο παράλληλο [38.344132905758215, 16.463988460887506].

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΚΑΥΛΩΝΙΑ, ΕΔΩ.

Το όνομα της πόλης προέρχεται από τον Καυλώνα, γιο της Αμαζόνας Κλείτης, τροφού της Πενθεσιλείας. Μετά τον Τρωικό, εμφύλιο των Ελλήνων, Πόλεμο, οι Αχαιοί με επί κεφαλής τον Τύφωνα (από το Αίγιο) αποβιβάσθηκαν στις ακτές της Καλαβρίας και, με την βοήθεια των Κροτωναίων, κατέστρεψαν το βασίλειο της Κλείτης. Μόνον ο γιος του Καυλώνος επέζησε και ξαναέκτισε την πόλη. Σύμφωνα με τον Στράβωνα[1], το όνομα της πόλης ετυμολογείται από τον αυλώνα (> Αυλωνία > Βαλωνία / vallonia = βαθειά κοιλάδα > valley κ.ά.). Ο Fr. de Sanctis την ετυμολογεί από την λέξη καυλός (= θήκη για στέλεχος δόρατος – βλ. Όμηρο > βλαστός, κορμός κίονα (χωρίς το κιονόκρανο), αλλά και το ανδρικό μόριο > λατ. cavus, caulis = κοῖλος).

Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί και άλλοι 7 μικροί ελληνικοί οικισμοί της αρχαϊκής περιόδου, όλοι στην δεξιά όχθη[2] του ποταμού Στύλαρου και σχεδόν όλοι σε υπερυψωμένες θέσεις και σε απόσταση 1 χλμ. μεταξύ τους (εκτός από έναν στην περιοχή Στύλος – νυν Φράγκι – και έναν στην περιοχή Σέρρες). Ίσως μεγάλα «αγροκτήματα». Υπήρχαν μεταξύ 7ου – 6ου αιώνα π.Χ. Αλλά κανείς τους δεν επέζησε έως την ελληνιστική περίοδο.

Ο αρχαιολογικός χώρος, που εντοπίστηκε από τον Π. Όρσι στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, έχει αποφέρει σημαντικά δεδομένα με την πάροδο των ετών, σχετικώς με την έκταση των τειχών της πόλεως και την θέση ιερών περιοχών, νεκροπόλεων και αρκετών συνοικιών που προορίζονταν για ιδιωτική κατοικία.

Η Καυλων ιδρύθηκε, όπως και άλλες αποικίες στην περιοχή, από Αχαιούς αποίκους. Μερικοί μελετητές έχουν υποθέσει ότι μπορεί να ήταν υποαποικία του Κρότωνος (709 – 708 π.Χ.). Αυτή η εκδοχή θα εξηγούσε την ισχυρή επιρροή που αρχικώς άσκησε ο Κρότων στην Καυλωνα. Πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα, ωστόσο, υποδηλώνουν μια αρχαιότερη προέλευση της πόλεως, η οποία ιδρύθηκε από αποίκους που έφτασαν απ’ ευθείας από την Ελλάδα, γύρω στο τελευταίο τέταρτο του 8ου αιώνα π.Χ.!

Μετά την ήττα του Κρότωνα στην Μάχη της Σάγρας, όπου πολέμησε εναντίον της άλλης μεγάλης αρχαίας ελληνικής αποικίας της περιοχής, των Επιζεφυρίων Λοκρών (περίπου στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ.), η Καυλών σίγουρα αύξησε την αυτονομία της, αναπτύσσοντας παράλληλα μια σειρά από οικονομικές δραστηριότητες, που διευκόλυναν την ανάπτυξη και την επιρροή της στην περιοχή. Ο θρύλος λέει ότι η θαυματουργή παρέμβαση των Διοσκούρων ήταν καθοριστική σε αυτή την μάχη – αυτό δείχνει μια κάποια σχέση με Λάκωνες. Τα δυνατά της σημεία ήταν αναμφίβολα:

• η κοπή και πώληση ξυλείας, η παραγωγή πίσσας – όλα απαραίτητα για την ναυπηγική – και
• η εξόρυξη.

Αλλά πόλη δεν εδραιώθηκε ποτέ πραγματικά οικονομικά, επειδή πολύ πιο ισχυρές αρχαίες ελληνικές αποικίες εμπόδισαν την επέκτασή της. Όπως και με την ιστορία της ίδρυσής της, οι λόγοι για την εγκατάλειψή της είναι επίσης ασαφείς. Ορισμένες πιθανές ημερομηνίες είναι:

• η καταστροφή της το 389 π.Χ. από τον Διονύσιο Α’ τον Πρεσβύτερο, τύραννο των Συρακουσών, και
• η καταστροφή των Καμπανών Ελλήνων (της Καμπανίας), που ήταν σύμμαχοι των Ρωμαίων, το 280 π.Χ., κατά την εκστρατεία του Πύρρου.

Μόλις το 205 π.Χ. η πόλις κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Δυστυχώς, η τελική εγκατάλειψη αυτού του κέντρου της Μεγάλης Ελλάδας είναι αίνιγμα.

Ωστόσο, οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία ενός οχυρωμένου σταθμού για τον έλεγχο της κυκλοφορίας (statio), που χτίστηκε στο τέλος της ρεπουμπλικανικής εποχής (1ος αιώνας π.Χ.) κατά μήκος του δρόμου Τάραντα – Ρήγιου Καλαβρίας). Οι πηγές το αναφέρουν με διαφορετικά τοπωνύμια (Καυλων, Στυλίδα, Κόκυνθος). Η επικράτειά του χαρακτηρίζεται από την παρουσία αγροτικών επαύλεων, που μαρτυρούνται μέχρι το τέλος της αρχαιότητας.

Ακριβώς μπροστά στη θάλασσα, λίγα μέτρα από το Αρχαιολογικό Μουσείο της αρχαίας Καυλώνας και κοντά σε αυτό που πρέπει να ήταν το αρχαίο ακρωτήριο Κόκυνθος, έχουν ανακαλυφθεί τα ερείπια ενός δωρικού ναού, που χρονολογείται στο β΄ μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και ο οποίος, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, ίσως ήταν αφιερωμένος στον Ομάριο Δία[5]. Οι θεότητες που λατρεύονται στο ιερόν με βεβαιότητα είναι η Αφροδίτη και ο Ζευς. Η χάλκινη πλάκα που βρέθηκε και ορίζεται ως Cauloniensis έχει μια αφιέρωση στον Δία γραμμένη στο αχαϊκό αλφάβητο[3]. Η ανακάλυψη χάλκινων φύλλων δάφνης υποδηλώνει επίσης μια λατρεία αφιερωμένη στον Απόλλωνα, μεταξύ άλλων που απεικονίζονται στα εγχάρακτα ασημένια νομίσματα της Καυλωνίας. Τέλος, πάντα στον πίνακα Cauloniensis, βρίσκονται επίσης αναφορές στην Άρτεμη, τις Μούσες και τις Χάριτες. Στην θέση Καζεμάτα βρέθηκαν αρκετά νομίσματα της περιόδου, και ίχνη λατρείας της Δήμητρας. Τον 3ο αιώνα π.Χ. ο ναός εγκαταλείφθηκε και η περιοχή αναδιοργανώθηκε για το θαλάσσιο λιμάνι. Τα θεμέλιά του έχουν διαστάσεις 41 x 18 μ. και διαθέτουν 36 κίονες κατά μήκος της εξωτερικής περιμέτρου. Επομένως, είναι ένας περίπτερος και εν παραστάσι ναός. Δεν σώζεται μεγάλο μέρος του άνω μέρους: ανάμεσα στους κίονες, ένα τύμπανο δωρικού ρυθμού και ένα κιονόκρανο. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι μελετητές έχουν εκτιμήσει ότι η κιονοστοιχία είχε ύψος 5 μ. περίπου. Το άνω μέρος έχει αποκαλύψει αρκετά θραύσματα, συμπεριλαμβανομένου του γείσου, το οποίο πρέπει να ήταν βαμμένο μαύρο/μπλε και κόκκινο σε ορισμένα σημεία για να τονιστεί. Ο Π. Όρσι, ο οποίος ανέσκαψε πρώτος τον ναό το 1912 – 1913, βρήκε επίσης και κεραμίδια, κατασκευασμένα από το πολύτιμο παριανό ελληνικό μάρμαρο! Το ιερό ενσωμάτωσε ένα ακόμη αρχαιότερο, του 6ου αιώνα π.Χ., όπως τεκμηριώνεται από τα ευρήματα. Ο τελικός δωρικός ναός, ωστόσο, κτίστηκε γύρω στο 430 – 420 π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση μόνο για λίγα χρόνια, αφού ο τύραννος Διονύσιος Α΄ των Συρακουσών κατέστρεψε την πόλη το 389 π.Χ.

Με βάση τις περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με την εγκατάλειψη της ελληνικής πόλης, είναι σχεδόν βέβαιον ότι τα οικοδομικά της υλικά λεηλατήθηκαν ήδη από την ρωμαϊκή κατοχή. Παρά ταύτα, πολλά άθικτα κεραμίδια στέγης βρέθηκαν στα κατεστραμμένα στρώματα της κατασκευής.

• Επώνυμοι άνδρες της πόλεως ήταν ο κατ’ επανάληψιν ολυμπιονίκης Δίκων και σημαντικών πυθαγορείων φιλοσόφων, όπως ο Δρύμων, ο Νάστας, ο Ξέντας, κ.ά.

Τα τετράγωνα τείχη της πόλης της Καυλωνίας περιέκλειαν την αρχαία ακρόπολη, η οποία ταυτιζόταν με τον λόφο Πιατσέτα, αλλά, το πιο σημαντικό μέρος τους, εκτεινόταν ανάμεσα στην ακτή και τους λόφους στα δυτικά. Αποτελούνταν από 11 πύργους, με ύψος 3 – 5 μ., ανάλογα με την μορφολογία του εδάφους και τον αμυντικό σχεδιασμό. Η κατασκευή των τειχών της πόλης εκτείνεται σε μια μακρά χρονολογική περίοδο, από τον 7^ο – 6^ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα π.Χ. Η τεχνική κατασκευής που χρησιμοποιήθηκε μπορεί να παρομοιαστεί με μια κατασκευή από «μπάζα», τοποθετημένη μέσα σε μια επένδυση από σειρές από βότσαλα και ασβεστόλιθους. Τα άκρα και οι γωνίες ενισχύθηκαν με μεγαλύτερα, πιο τετραγωνισμένα τεμάχια διαφορετικής προέλευσης. Τουλάχιστον 4 πύλες άνοιγαν κατά μήκος της περιμέτρου. Τουλάχιστον μία από τις αυτές διέθετε εξαιρετικά προηγμένες στρατηγικές αμυντικές λύσεις.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν δείξει ότι η αστική διάταξη της αρχαίας πόλης ήταν ορθολογική, βασισμένη σε ορθογώνιους δρόμους. Αυτοί οι δρόμοι διέθεταν επίσης κατοικίες τυποποιημένου μεγέθους με μια κεντρική αυλή γύρω από την οποία ήταν διατεταγμένα τα διάφορα δωμάτια.

Ένα καλοδιατηρημένο παράδειγμα είναι η λεγόμενη «Πύλη του Δράκου», που ονομάστηκε έτσι από το υπέροχο πολύχρωμο μωσαϊκό που βρέθηκε στο κατώφλι της, και εικονίζει ιππόκαμπο – θαλάσσιο δράκο. Είναι το μεγαλύτερο ελληνικό ψηφιδωτό που βρέθηκε στην Μεγάλη Ελλάδα / Νότια Ιταλία. Εκτίθενται σήμερα στο Μουσείο της Μονής.

Στις ανασκαφές του 2009 ανακαλυφθηκε ένας κορινθιακος πρωτοκοτυλος, θραύσμα κορινθιακού κυπέλλου «τύπου Θάψου» και θραύσμα ενός σκύφου.

Το Μουσείο και Αρχαιολογικό Πάρκο Αρχαίας Καυλώνας

Ευρίσκονται κοντά στην σύγχρονη πόλη Μοναστεράτσε Μαρίνα, κατά μήκος μιας θαλάσσιας έκτασης που συνδέεται με την Ιώνια Οδό 106 και την σιδηροδρομική γραμμή Ρέτζιο Καλάμπρια-Τάραντα. Τα διαχειρίζεται το Κέντρο Μουσείων Καλαβρίας του Υπουργείου Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Δραστηριοτήτων και Τουρισμού Ιταλίας (MIBAC).

Το Μουσείο περιλαμβάνει κυρίως τα ευρήματα από την αρχαία αχαϊκή αποικία, που ανακαλύφθηκαν κατά την διάρκεια ανασκαφών που πραγματοποίησε ο Π. Όρσι στις αρχές του 20ού αιώνα, μαζί με πιο πρόσφατες ανακαλύψεις, εκείνες που επέτρεψαν την εξερεύνηση του οικισμού και των ιερών περιοχών από την δεκαετία του 1980.

Μέρος του μουσείου παρουσιάζει τις σημαντικές υποβρύχιες ανακαλύψεις που έγιναν στην θάλασσα μπροστά από το λιμάνι από τον «Σύλλογο Κόδρος», υπό την διεύθυνση του Στ. Μαριοτίνι. Αυτά είναι, αρχιτεκτονικά στοιχεία (κορυφές και βάσεις κιόνων από τον 5ο αιώνα π.Χ.) και κάποιος εξοπλισμός (αγκύρες, ράβδοι βαρών, βάρη κλπ.).

Το κοντινό Αρχαιολογικό Πάρκο βρίσκεται σε ένα γραφικό τοπίο. Η πρόσβαση σε αυτό από το Μουσείο γίνεται μέσω μιας υπόγειας διάβασης που παρακάμπτει την επικίνδυνη κρατική Οδό 106. Από εδώ, ανάμεσα στον σύγχρονο δρόμο και την θάλασσα, μπορείτε να ακολουθήσετε ένα μονοπάτι που σας επιτρέπει να δείτε τις τυπολογίες κατοικιών της αρχαίας πόλεως, μέχρι τον μνημειώδη δωρικό ναό.

Η βυθισμένη αρχαιολογική περιοχή

Οι πρώτες θεάσεις βυθισμένου αρχαιολογικού υλικού στην θάλασσα μπροστά από τον δωρικό ναό της Καυλωνίας χρονολογούνται από το 1935. Ο πρώτος υποβρύχιος αρχαιολόγος που κατάδυσε στην περιοχή ήταν ο G. Kapitän, ο οποίος το 1967, βρίσκοντας σπόνδυλους κιόνων και άλλα επεξεργασμένα υλικά, τα απέδωσε σε ναυάγιο. Ο Γερμανός μελετητής, όπως και άλλοι, δεν είχε κατάλαβε ότι ολόκληρη η παράκτια περιοχή αποτελείται από έναν σχηματισμό ψαμμίτη που επηρεάζεται από ισχυρά φαινόμενα θαλάσσιας διείσδυσης και καθίζησης, τα οποία προκαλούν μια συνεχή υποχώρηση της ακτής, η οποία κυριολεκτικά καταπίνεται από την θάλασσα λόγω ασταθούς τεκτονικής.

Οι υποβρύχιες έρευνες, που διεξάγονται για πάνω από 30 χρόνια από τον «Σύλλογο Κόδρος» με επί κεφαλής τον S. Mariottini σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Εφορεία Καλαβρίας (MT Iannelli), έχουν επικεντρωθεί στην ακτή μεταξύ του δωρικού ναού και του ποταμού Άσσι, με ιδιαίτερη προσοχή σε μια ορθογώνια περιοχή, διαστάσεων 500 x 250 μ., όπου είναι διάσπαρτοι περίπου 200 ογκόλιθοι, που ανήκουν σε δομικά υλικά που μπορούν να ταξινομηθούν ως μέρος του ελληνικού τριλιθικού συστήματος (40 τύμπανα κιόνων, 25 ημιτελή ογκόλιθοι, 124 άλλοι ογκόλιθοι, δυο βάσεις κιόνων, δυο δέστρες πρόσδεσης). Ανάμεσα σε άλλα ευρέθησαν επίσης και κορινθιακοί αμφορείς (ή κορινθιακής παραγωγής, τύπου Β)[4]. Οι πετρολογικές αναλύσεις έχουν εντοπίσει κυρίως ασβεστόλιθο, ψαμμίτη, σχιστόλιθο και σκάρνο. Μάρμαρο βρέθηκε μόνο σε μία περίπτωση.

Η ερμηνεία αυτής της τοποθεσίας δεν είναι απλή, αλλά πρόσφατες γεωμορφολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ολόκληρη η περιοχή έχει υποστεί βαθειά διάβρωση, καθίζηση και ευστατισμό για χιλιετίες. Είναι επομένως σαφές ότι κάποτε πρέπει να βρισκόταν επάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και, με βάση αυτά τα δεδομένα, έχουν διατυπωθεί μερικές ερμηνευτικές υποθέσεις:

• 1) Η περιοχή ειδικευόταν στην επεξεργασία δομικών υλικών που εισάγονταν δια θαλάσσης και εκφορτώνονταν σε κοντινές αποβάθρες του λιμανιού. Οι δύο δέστρες που βρέθηκαν φαίνεται να αποτελούν καλή ένδειξη για μια κοντινή αποβάθρα, ή μαλλον
• 2) Βρισκόμαστε μπροστά στο εργοτάξιο ενός υπό κατασκευή ιωνικού ναού. Θα πρέπει να αποκλειστεί η χρήση που σχετίζεται με την εκκαθάριση παλαιών κτηρίων, λόγω της παντελούς απουσίας επαναχρησιμοποιήσιμων υλικών.

Αν επιχειρούσαμε μια παλαιοπεριβαλλοντική ανακατασκευή, είναι πιθανόν ολόκληρη η περιοχή να ήταν μέρος ενός συμπλέγματος αμμόλοφων, που αργότερα καταβροχθίσθηκε από την θάλασσα, και βρισκόταν κοντά σε μια λιμενική λεκάνη ή ένα λιμάνι καναλιού. Η τοποθεσία είναι πιθανόν να ταυτίζεται με το ακρωτήριο Κοκυνθος, που βρίσκεται κοντά στην Καυλωνια.

Η υποβρύχια αρχαιολογική περιοχή SOMMERSA DELL’ANTICA KAULON

Ο αρχαίος ναός στην ακτή του Κaulon Park, στο ακρωτήριο Στύλος / νυν Punta Stilo, διαθέτει ένα σημαντικό υποβρυχιο αρχαιολογικό πεδίο. Με τον καιρό, λόγω της ακτογραμμής και του φαινομένου bradisism, η ακτή έχει υποχωρήσει περίπου 300 μ. από την εποχή της αχαϊκής αποικίας!

Αυτή η ευρύχωρη περιοχή, ευρίσκεται τώρα σε βάθος 7,5 – 3 μ. και χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολλών καλά διαμορφωμένων και ημιτελών αρχιτεκτονικών στοιχείων: Πέτρες, βάθρα, τετράγωνα διαφορετικών μεγεθών, και σκαλιστές σκαφες.

Με βάση το στυλ, είναι πιθανόν να είναι του 480 και 470 π.Χ.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος από αυτά τα αντικείμενα είναι ακόμα υπό το νερό, περιτριγυρισμένο από ψάρια, καβούρια, σαλιγκάρια, trichs, castanets κ.ά. και πιστοποιημένο με άδεια για καταδύσεις, χάρη στο εξαιρετικά χαμηλό βάθος.

ΠΗΓΗ: progetto musas. Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.12.2012. Φωτ.: Εργαστήριο καταδύσεων «Megale Hellas».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Lepore L. και P. Turi «Καυλωνία, μεταξύ Κροτόνε και Λοκρών», εκδ. Fupress.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] “Μετὰ δὲ Λοκροὺς Σάγρα, ὃν θηλυκῶς ὀνομάζουσιν, ἐφ᾽ οὗ βωμοὶ Διοσκούρων, περὶ οὓς Λοκροὶ μύριοι μετὰ Ῥηγίνων πρὸς δεκατρεῖς μυριάδας Κροτωνιατῶν συμβαλόντες ἐνίκησαν· ἀφ᾽ οὗ τὴν παροιμίαν πρὸς τοὺς ἀπιστοῦντας ἐκπεσεῖν φασιν «ἀληθέστερα τῶν ἐπὶ Σάγραι.» προσμεμυθεύκασι δ᾽ ἔνιοι καὶ διότι αὐθημερὸν τοῦ ἀγῶνος ἐνεστῶτος Ὀλυμπίασιν ἀπαγγελθείη τοῖς ἐκεῖ τὸ συμβάν, καὶ εὑρεθείη τὸ τάχος τῆς ἀγγελίας ἀληθές. ταύτην δὲ τὴν συμφορὰν αἰτίαν τοῖς Κροτωνιάταις φασὶ τοῦ μὴ πολὺν ἔτι συμμεῖναι χρόνον διὰ τὸ πλῆθος τῶν τότε πεσόντων ἀνδρῶν. μετὰ δὲ τὴν Σάγραν Ἀχαιῶν κτίσμα Καυλωνία, πρότερον δ᾽ Αὐλωνία λεγομένη διὰ τὸν προκείμενον αὐλῶνα. ἔστι δ᾽ ἔρημος· οἱ γὰρ ἔχοντες εἰς Σικελίαν ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἐξέπεσον καὶ τὴν ἐκεῖ Καυλωνίαν ἔκτισαν. μετὰ δὲ ταύτην Σκυλλήτιον ἄποικος Ἀθηναίων τῶν μετὰ Μενεσθέως νῦν δὲ Σκυλάκιον καλεῖταἰ, Κροτωνιατῶν δ᾽ ἐχόντων Διονύσιος Λοκροῖς προσώρισεν. ἀπὸ δὲ τῆς πόλεως καὶ ὁ κόλπος Σκυλλητικὸς ὠνόμασται, ποιῶν τὸν εἰρημένον ἰσθμὸν πρὸς τὸν Ἱππωνιάτην κόλπον. ἐπεχείρησε δ᾽ ὁ Διονύσιος καὶ διατειχίζειν τὸν ἰσθμὸν στρατεύσας ἐπὶ Λευκανούς, λόγωι μὲν ὡς ἀσφάλειαν παρέξων ἀπὸ τῶν ἐκτὸς βαρβάρων τοῖς ἐντὸς ἰσθμοῦ, τὸ δ᾽ ἀληθὲς λῦσαι τὴν πρὸς ἀλλήλους κοινωνίαν τῶν Ἑλλήνων βουλόμενος, ὥστ᾽ ἄρχειν ἀδεῶς τῶν ἐντός· ἀλλ᾽ ἐκώλυσαν οἱ ἐκτὸς εἰσελθόντες”. – ΠΗΓΗ: Στράβων «Γεωγραφία», VI,1,10.

[2] Μόνο ένα αγρόκτημα – με ίχνη ελληνικού οικισμού του 6ου αιώνα π.Χ. υπάρχει στην αριστερή όχθη, στην περιοχή Fontanelle.

[3] Στην ανασκαφή του του 2008 ανακαλύφθηκε ένα λίθινο θραύσμα αφιέρωσης, σε μια μεικτή ελληνο – οσκική γλώσσα, γραμμένη σε ένα μεικτό ελληνο-οσκικο αλφάβητο, του 4^ου – 3^ου αιώνα π.Χ. Αναφέρεται στην θεά Αφροδίτη.

Στην ανασκαφή του 2013, βρέθηκε στο αστικό ιερό μια χάλκινη πλάκας του 5ου αιώνα π.Χ. με αφιέρωση στο αχαϊκό αλφάβητο, με γραφικό στυλ στοιχηδόν(*), ανεπτυγμένη σε 18 γραμμές. Πρόκειται για το μεγαλύτερο αχαϊκό κείμενο που βρέθηκε ποτέ στη Μεγάλη Ελλάδα!

(*) Το στυλ στοιχηδόν (= κατά στοίχους / σειρές, γραμμές) ήταν ένα επιγραφικό στυλ με χάραξη των κεφαλαίων γραμμάτων των αρχαίων ελληνικών επιγραφών με τέτοιο τρόπο, ώστε τα γράμματα να ευθυγραμμίζονται τόσο κάθετα όσο, και οριζόντια. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως στην Αττική, αλλά ήταν σε ευρεία χρήση σε όλον τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, τουλάχιστον από τον 6^ο αιώνα π.Χ. – βλ. Κόρη Φρασίκλεια, Διάταγμα της Σαλαμίνας, γενεαλογική επιγραφή από το Ηρώο των Οινόανδων Λυκίας (3^ος αι. μ.Χ.), κ.ά. Ήταν το επίσημο στυλ των αθηναϊκών επιγραφών (5ου – 4ου αιώνα π.Χ.) και αυτό που προτιμούσαν οι επίσημες κρατικές διακηρύξεις (λ.χ. ιερος νόμος για την λατρεία στους ναούς της Ακρόπολης – EM 6794, IG I 3 4B.

[4] με ελαφρώς ανεστραμμένο χείλος, κυλινδρικό λαιμό, λοξές, παχειές ταινιωτές λαβές, ωοειδές σώμα, πόδι με κοντή, πεπλατυσμένη άκρη. Οι κορινθιακοί αμφορείς εισήχθησαν σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου, γύρω στον 6^ο αιώνα π.Χ.

[5] Ο Ἁμάριος > Ὁμάριος Ζευς ήταν ο προστάτης των συνεδριάσεων της Αχαϊκής Ομοσπονδίας > Ὁμαγύριος, επίθετο, προσωνυμία του Διος. Η λατρεία επεκτάθηκε και στον Ορχομενό Αρκαδίας, και στην Αίγυπτο (από επιγραφές) < ἁμαρεῖν, ἀκολουθεῖν, πείθεσθαι από το αμάρτυρο επίθετο ἁμᾱρης ή ἅμᾱρος (< ἅμα + ἀραρίσκω, επιθ. ἁμαρές) και συνδέεται με το επίρρημα ἁμαρτῆ και το ρ. ἁμαρτῶ – ΠΗΓΗ: Ησύχ. Plb.2.39.6, cf. 5.93.10, cf. και επιγραφές IG 5(2).344.8 (από Ορχομενό Αρκαδίας, 3ος μ.Χ. αι.), και SB 357 (Αιγύπτου).

Βυθισμενος ημιτελης αρχαιος ναος 5ος αιωνας πΧ αρχαια αποικια Αχαιοι ιονιο Ιωνιο πελαγος Λεκακης αμαριος > ομαριος Ζευς προστατης συνεδριασεων Αχαικης Ομοσπονδιας ομαγυριος, επιθετα, προσωνυμια Διος λατρεια Ορχομενος Αρκαδιας, Αιγυπτος επιγραφες αμαρειν, ακολουθειν, πειθεσθαι αμαρτυρο επιθετο αμαρης αμαρος αμα + αραρισκω, αμαρες επιρρημα αμαρτη αμαρτω Ησυχιος επιγραφη Ορχομενου Αρκαδια 3ος μΧ αιωνας Αιγυπτου βυθος ημιτελεις αρχαιοι ναοι αχαιων αρχαια αχαικη Καυλων καυλωνα Καυλωνια αυλων αυλωνια Βρεττια βρετια πολη Μοναστηρακι μαρινα Μοναστερατσε ιωνια Καλαβρια Ρηγιο – Καταντζαρο ονομα πολη Καυλωνας, αμαζονα Κλειτη τροφος Πενθεσιλεια Τρωικο πολεμος εμφυλιος Ελληνων, αχαια Τυφωνας τυφων Αιγιο αποβιβαση Κροτωνας καταστροφη βασιλειο πολις Στραβωνας στραβων ετυμολογια αυλωνα Βαλωνια / vallonia = βαθεια κοιλαδα > valley λεξη καυλος θηκη στελεχος δορατος δορυ ομηρος > βλαστος, κορμος κιονα κιονοκρανο ανδρικο μοριο αιδοιον αιδοιο λατινικα cavus, caulis = κοιλος ελληνικος οικισμος αρχαικη περιοδος, εποχη οχθη ποταμος Στυλαρος Στυλος – Φραγκι Σερρες αγροκτημα 7ος – 6ος αιωνας πΧ ελληνιστικη αρχαιολογικος χωρος, ορσι 20ος τειχη ιερη νεκροπολη συνοικια ιδιωτικη κατοικια ιδρυση ελληνικες αποικιες αποικοι υποαποικια Κροτωνας κροτων 8ος 709 – 708 πΧ επιρροη αρχαιολογια ευρημα αρχαιοτερη προελευση μεγαλη Ελλαδα, ηττα Μαχη Σαγρας, πολεμος Επιζεφυριοι Λοκροι αυτονομια οικονομια αναπτυξη θαυμα θαυματουργη παρεμβαση Διοσκουροι κοπη πωληση ξυλεια παραγωγη πισσα ναυπηγικη εξορυξη εγκαταλειψη 4ος 389 Διονυσιος Α’ Πρεσβυτερος, τυραννος Συρακουσων Συρακουσες Καμπανοι Ελληνες Καμπανιας, καμπανια συμμαχοι Ρωμαιοι 3ος 280 εκστρατεια Πυρρος 205  κατακτηση αινιγμα οχυρωμενος σταθμος ελεγχος κυκλοφοριας στατιο statio ρεπουμπλικανικη 1ος Ταραντας Καλαβριας Στυλιδα, στυλις Κοκυνθος αγροτικη επαυλις αρχαιοτητα θαλασσα, αρχαιολογικο Μουσειο ακρωτηριο ερειπια δωρικος ναος 5ος θεος Διας θεοτητα λατρεια ιερον ιερο θεα Αφροδιτη Ζευς χαλκινη πλακα Cauloniensis αφιερωση αχαικο αλφαβητο χαλκινο φυλλο δαφνη Απολλωνας, επολλων απεικονιση εγχαρακτα ασημενια νομισματα πινακας αρτεμη, θεα αρτεμις Μουσες Χαριτες Καζεματα νομισμα Δημητρα αναδιοργανωση θαλασσιο λιμανι θεμελια διαστασεις κιονες περιπτερος εν παραστασι τυμπανο δωρικου ρυθμος κιονοκρανο κιονοστοιχια θραυσμα γεισο μαυρο μπλε κοκκινο ανασκαφη κεραμιδι παριανο ελληνικο μαρμαρο παρου παρος κυκλαδων ιερο αρχαιοτερος, ευρημα δωριεις 430 – 420 χρηση τυραννος οικοδομικα υλικα λεηλασια ρωμαικη κατοχη αθικτα κεραμιδια στεγη ολυμπιονικης Δικων δικωνας πυθαγορειος φιλοσοφος Δρυμων, δρυμωνας Ναστας, Ξεντας, οικοδομικο τετραγωνο τειχη ακροπολη, λοφος Πιατσετα, πυργος, αμυνα τειχος τεχνικη μπαζα επενδυση βοτσαλο ασβεστολιθος τετραγωνισμενο πυλη εξαιρετικα προηγμενη στρατηγικη αμυντικη ανασκαφες αστικη διαταξη ορθολογικη ορθογωνιος δρομος κατοικια τυποποιημενη αυλη δωματιο δρακο υπεροχο πολυχρωμο μωσαικο κατωφλι εικονα ιπποκαμπος θαλασσιος μεγαλυτερο ελληνικο ψηφιδωτο Νοτια Ιταλια Μουσειο ιερα Μονη κορινθιακος πρωτοκοτυλος, κοτυλος κοτυλη κορινθιακο κυπελλου τυπου Θαψου θαψος σκυφος Παρκο Ιωνια ιονια Οδος σιδηροδρομικη γραμμη Ρετζιο Καλαμπρια Κεντρο Μουσειων Καλαβριας υπουργειο Πολιτιστικης Κληρονομιας και Δραστηριοτητων και Τουρισμου MIBAC υποβρυχια Συλλογος Κοδρος αρχιτεκτονικη εξοπλισμος αγκυρα ραβδος βαρος βαρη μονοπατι τυπολογια μνημειωδης βυθισμενη 1935 πρωτος υποβρυχιος αρχαιολογος καταδυση Kapitan, 1967, σπονδυλος επεξεργασμενα ναυαγιο Γερμανος ψαμμιτης φαινομενα θαλασσια διεισδυση καθιζηση υποχωρηση τεκτονικη υποβρυχιες ερευνες, αρχαιολογικη Εφορεια ασσι, ασι ασσης ασης ογκολιθος δομικα ελληνικο τριλιθικο συστημα ημιτελες δεστρα προσδεση κορινθια κορινθος αμφορεας κορινθος παραγωγη σχιστολιθος σκαρνοσκαρνος γεωμορφολογια διαβρωση, ευστατισμος ειδικευση επεξεργασια εισαγωγη εκφορτωση αποβαθρα λιμανουπολη εργοταξιο ιωνικος κτηριο παλαιοπεριβαλλον συμπλεγμα αμμολοφος λιμενικη λεκανη καναλι ακρωτηρι πουντα στιλο Punta Stilo, ακτογραμμη bradisism, ημιτελες αρχιτεκτονικα στοιχεια πετρα βαθρα, τετραγωνα σκαλιστη σκαφη 480 470 νερο καβουρι, σαλιγκαρια, trich, castanet αδεια καταδυσεις, καταδυτικος τουρισμος φοντανελε φοντανελλε Fontanelle λιθινο μεικτη ελληνοοσκικη γλωσσα, μεικτο ελληνοοσκικο αλφαβητο, οσκικη οσκικο οσκοι αστικο αχαικο γραφη στοιχηδον μεγαλυτερο αχαικο κειμενο στοιχος / γραμμη σειρα επιγραφη χαραξη κεφαλαια γραμματα επιγραφες γραμμα ευθυγραμμιση καθετα οριζοντι αττικη ελληνικος κοσμος, κορη Φρασικλεια, Διαταγμα Σαλαμινας, Σαλαμινος Σαλαμινα Σαλαμις γενεαλογικη ηρωον Ηρωο Οινοανδα Λυκιας λυκια αθηναικη επισημη κρατικη διακηρυξη ιερος νομος Ακροπολις αθηνων ανεστραμμενο χειλος, κυλινδρικος λαιμος λοξη παχεια ταινιωτη λαβη ωοειδες σωμα, ποδι κοντη πεπλατυσμενη ακρη Μεσογειος Λοκρις Σαγρα, βωμος Διοσκουρων, μυριοι ρηγινοι μυριαδες Κροτωνιατες παροιμια απιστουντας εκπεσειν αληθεστερα των επι Σαγραι προσμεμυθευκασι ενιοι αυθημερον αγωνας ενεστως ολυμπια απαγγελια συμβαν, ταχος αγγελια αληθες συμφορα αιτια συμμειναι χρονος πεσοντες ανδρες αχαιων κτισμα ερημος Σικελια βαρβαροι εξεπεσαν Σκυλλητιον Σκυλλητιο αποικος αθηναιων Μενεσθεας Μενεσθευς Σκυλακιον Σκυλακιο Σκυλλητικος κολπος ισθμος ιππωνιατης διατειχιση Λευκανοι ασφαλεια κοινωνια 38ο παραλληλος