Ο Πύρρος της Ηπείρου δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τις μάχες του. Έμεινε και για την εικόνα του βασιλιά που κινήθηκε σαν καταιγίδα ανάμεσα στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Σικελία, κυνηγώντας ένα όνειρο που έμοιαζε μεγαλύτερο από την εποχή του.
Και μέσα σε αυτό το όνειρο υπάρχει μια σκηνή σχεδόν κινηματογραφική, από τον Πλούταρχο: ο Πύρρος στη θάλασσα, πάνω στο βασιλικο του πλοιο, με τον στρατό του να ταξιδεύει προς την Ιταλία.
Δεν μιλάμε για ένα πλοίο με βεβαιωμένο όνομα, όπως η περίφημη «Συρακουσία». Μιλάμε για το βασιλικό πλοίο ενός ανθρώπου που ήθελε να γίνει ο Μέγας Αλέξανδρος της Δύσης.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: ομιλία Γ. Λεκάκη “ΠΥΡΡΟΣ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ – Ο μεγαλύτερος στρατηλάτης όλων των εποχών μετά τον Μέγα Αλέξανδρο”, στην Μεγαλόχαρη Άρτης, 2010.
Το πλοίο αυτό, μέσα στις αρχαίες αφηγήσεις, γίνεται σύμβολο: όχι απλώς μέσο μεταφοράς, αλλά φορέας φιλοδοξίας.
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ του ΠΥΡΡΟΥ, βασιλιά της Ηπείρου:
- 295-272 π.Χ. Πολύ σπάνιο. Τετράδραχμο, κόπηκε στους Επιζεφύριους Λοκρούς Βρουττίου Μεγάλης Ελλάδος / Κατω Ιταλίας, περίπου το 295. [AR 16,96 γραμμ.]. Γενειοφόρος κεφαλή Δωδωναίου Διός προς τα αριστερά, στεφανωμένη με στεφάνι βελανιδιάς. Μακριά μαλλιά πέφτουν στον λαιμό. Γράμμα Λ. Στην πίσω όψι, γράφει BAΣIΛEΩΣ ΠΥΡΡΟΥ. Εικονίζεται η Διώνη, φορώντας μακρύ χιτώνα, πέπλο και πόλο, καθισμένη αριστερά σε μεγάλο θρόνο με υψηλή πλάτη. Κρατά στο δεξί της χέρι μακρύ εγκάρσιο σκήπτρο στεφανωμένο με λωτό. Με το υψωμένο αριστερό της χέρι, σηκώνει το επάνω άκρο του μανδύα της. – ΠΗΓΗ: Boston 127, 944. Jameson Coll. III, 63, 2053. J. Babelon, Le roi Pyrrhos, ANS Centennial Publication (1958), 61 B. Από μια “παλιά ελβετική συλλογή, που ξεκίνησε τον 19ο αιώνα”, πρώην Συλλογή R. Jameson. Δημοπρασία J. Hirsch, Μόναχο XXXII (1912), 475, Δημοπρασία Adolph Hess AG, Λουκέρνη – AG Leu & Co., Ζυρίχη 27.3.1956 (Λουκέρνη), 288. Hess Divo AG Δημοπρασία 340 της 1.6.2022, αρ. 32.
- 279-274 π.Χ. Εξαιρετικά σπάνιο. Δίδραχμο κόπηκε επίσης στους Επιζεφύριους Λοκρούς. [AR 8.19 γραμμ.]. Κεφαλή Αχιλλέα αριστερά, που φορά κράνος με λοφίο διακοσμημένο με γρύπα. Στον οπισθότυπο γράφει BAΣIΛEΩΣ ΠΥΡΡΟΥ. Εικονίζεται η Θέτις, καλυμμένη με πέπλο, καθισμένη από αριστερά σε ιππόκαμπο, προς τα δεξιά. Κρατάει την ασπίδα του Αχιλλέα, στολισμένη με κεφαλή γοργόνειου. – ΠΗΓΗ: BMC 8. SNG Lloyd 657. Jameson 1128. Kraay-Hirmer pl. 150, 473. Δημοπρασία Νέας Υόρκης XXVII, 2012, Prospero 341. Είχε αγοραστεί ιδιωτικά από την Spink & Son στις 10.3.1987. Από την Συλλογή Ελληνικών Νομισμάτων ενός “Ανθρώπου Ερωτευμένου με την Τέχνη”! Numismatica Ars Classica NAC AG Auction 124 της 23.6.2021, αρ. 45.
Το 280 π.Χ., ο Πύρρος πέρασε από την Ήπειρο στην Ιταλία για να βοηθήσει τον Τάραντα εναντίον της ανερχόμενης Ρώμης. Μαζί του μετέφερε πεζικό, ιππείς, τοξότες, σφενδονήτες και τους περίφημους πολεμικούς ελέφαντες που θα προκαλούσαν τρόμο στους Ρωμαίους. Η διάβαση όμως δεν ήταν ήρεμη. Οι αρχαίες πηγές μιλούν για σφοδρή θαλασσοταραχή. Πλοία σκορπίστηκαν, άλλα χάθηκαν, άλλα παρασύρθηκαν μακριά από την πορεία τους.
Και εκεί εμφανίζεται η σχεδόν θρυλική εικόνα: Μέσα στη νύχτα, μέσα στην τρικυμία, το βασιλικό πλοίο του Πύρρου σώζεται, ενώ πολλά άλλα πλοία καταστρέφονται ή χάνονται. Ο βασιλιάς φτάνει στην Ιταλία όχι σαν άνετος κατακτητής, αλλά σαν άνθρωπος που έχει ήδη δοκιμαστεί από την θάλασσα πριν ακόμη αντικρίσει τον εχθρό.
Αυτό κάνει το πλοίο του Πύρρου «μυθώδες». Όχι επειδή ήταν απαραίτητα το μεγαλύτερο ή το πολυτελέστερο της αρχαιότητας. Αλλά επειδή κουβαλούσε επάνω του μια μεγάλη ιστορική στιγμή: την πρώτη μεγάλη σύγκρουση ενός ελληνιστικού βασιλιά με την Ρώμη.
Το σχετικό χωρίο είναι στον Πλούταρχο («Βίος Πύρρου», 15.1-4)[1]. Εκεί περιγράφει την διάβαση του Πύρρου προς την Ιταλία, την τρικυμία στο Ιώνιο πέλαγος και την σωτηρία της βασιλικής ναυαρχίδας. Η ελληνική έκδοση στο «Perseus» δίνει το αρχαίο κείμενο και η αγγλική μετάφραση του Perrin στο Lacus Curtius δίνει το αντίστοιχο νόημα.
Το κρίσιμο αρχαίο απόσπασμα:
«… αὕτη δὲ… διέφευγε μεγέθει καὶ ῥώμῃ τὰς ἐπιβολὰς τῆς θαλάσσης ἄρας ὁ Πύρρος αὑτὸν ἀφῆκεν εἰς θάλασσαν…».[1]
- Απόδοση: «Αυτή όμως – η βασιλική ναῦς- αντιστεκόταν και ξέφευγε από τα κτυπήματα της θάλασσας χάρη στο μέγεθος και την δύναμή της. Τότε ο Πύρρος σηκώθηκε και ρίχτηκε στην θάλασσα».
Ο Πλούταρχος γράφει ότι ο Πύρρος, αφού συγκέντρωσε πλοία, επιβίβασε περίπου:
- 20 ελέφαντες,
- 3.000 ιππείς,
- 20.000 πεζούς,
- 2.000 τοξότες και
- 500 σφενδονήτες.
Όταν όλα ήταν έτοιμα, απέπλευσε. Στην μέση όμως του Ιωνίου τον άρπαξε ξαφνικός βοριάς.
Παρά την μανία του ανέμου, ο ίδιος, χάρη στην ανδρεία και την επιμονή των κυβερνητών και των ναυτών του, κατάφερε με κόπο και κίνδυνο να πλησιάσει την στεριά. Ο υπόλοιπος στόλος όμως διαλύθηκε: άλλα πλοία παρασύρθηκαν προς την Λιβύη και την Σικελία, άλλα δεν μπόρεσαν να περάσουν τον Ιαπυγιο κάβο και χτυπήθηκαν σε άγριες, αφιλόξενες ακτές. Ο Πλούταρχος λέει ότι χάθηκαν όλα εκτός από την βασιλική (ναυς).
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια και συγχρονα ιστορικα ναυαγια των ελληνικών θαλασσών”.
Η βασιλική ναῦς, λέει, άντεχε όσο το κύμα την κτυπούσε στο πλάι, επειδή είχε μέγεθος και ρώμη. Αλλά όταν άλλαξε ο άνεμος και ερχόταν από την στεριά, το πλοίο κινδύνευσε να διαλυθεί, εάν στεκόταν με την πλώρη απέναντι στον τυφώνα. Από την άλλη, εάν αφηνόταν ξανά στο αγριεμένο πέλαγος, ο κίνδυνος φαινόταν ακόμη χειρότερος. Τότε ο Πύρρος πήδησε στην θάλασσα, και οι φίλοι και σωματοφύλακες του έσπευσαν να τον βοηθήσουν.
ΠΗΓΗ: Δημ. Νικολόπουλος, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.6.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] [15] Πρῶτον μὲν οὖν ἀπέστειλε τὸν Κινέαν τοῖς Ταραντίνοις, στρατιώτας ἄγοντα τρισχιλίους. ἔπειτα πολλῶν ἱππηγῶν καὶ καταφράκτων καὶ πορθμείων παντοδαπῶν ἐκ Τάραντος κομισθέντων, ἐνεβίβαζεν ἐλέφαντας εἴκοσι καὶ τρισχιλίους ἱππεῖς, πεζοὺς δὲ δισμυρίους καὶ δισχιλίους τοξότας καὶ σφενδονήτας πεντακοσίους. γενομένων δὲ πάντων ἑτοίμων, ἀναχθεὶς ἔπλει· καὶ μέσον ἔχων τὸν Ἰόνιον, ἁρπάζεται βορέᾳ ἀνέμῳ παρ’ ὥραν ἐκραγέντι. καὶ βιασθεὶς αὐτὸς μὲν ἀρετῇ καὶ προθυμίᾳ ναυτῶν καὶ κυβερνητῶν ἐξανέφερε καὶ προσῆγε τῇ γῇ πολυπόνως καὶ παραβόλως· τοῦ δ’ ἄλλου στόλου συγχυθέντος καὶ τῶν νεῶν σκεδασθεισῶν, αἱ μὲν ἀποσφαλεῖσαι τῆς Ἰταλίας ἐξεώσθησαν εἰς τὸ Λιβυκὸν καὶ Σικελικὸν πέλαγος, τὰς δ’ ὑπερβαλεῖν μὴ δυνηθείσας ἄκραν Ἰαπυγίαν νύξ τε κατελάμβανε, καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ θάλασσα παίουσα πρὸς χωρία δύσορμα καὶ τυφλὰ πάσας διέφθειρε πλὴν τῆς βασιλικῆς. αὕτη δὲ πελαγίου μὲν ἔτι ὄντος τοῦ κύματος ἠμύνετο καὶ διέφευγε μεγέθει καὶ ῥώμῃ τὰς ἐπιβολὰς τῆς θαλάσσης· ἐπεὶ δὲ περιελθὸν ἀπὸ γῆς ἀπήντα τὸ πνεῦμα καὶ κίνδυνον εἶχεν ἡ ναῦς ἀντίπρῳρος ἱσταμένη πρὸς κλύδωνα πολὺν διαρραγῆναι, τὸ δ’ ἐφέντας αὖθις ἠγριωμένῳ πελάγει καὶ πνεύματι τροπὰς λαμβάνοντι παντοδαπὰς φέρεσθαι φοβερώτερον ἐφαίνετο τῶν παρόντων κακῶν, ἄρας ὁ Πύρρος αὑτὸν ἀφῆκεν εἰς θάλασσαν, καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν δορυφόρων εὐθὺς ἦν ἅμιλλα καὶ προθυμία περὶ αὐτόν. ἡ δὲ νὺξ καὶ τὸ κῦμα μετὰ ψόφου μεγάλου καὶ τραχείας ἀνακοπῆς χαλεπὴν ἐποίει τὴν βοήθειαν, ὥστε μόλις ἡμέρας ἤδη μαραινομένου τοῦ πνεύματος ἐκπεσεῖν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, τῷ μὲν σώματι παντάπασιν ἀδυνάτως ἔχοντα, τόλμῃ δὲ καὶ ῥώμῃ τῆς ψυχῆς ἀνταίροντα πρὸς τὴν ἀπορίαν. ἅμα δ’ οἵ τε Μεσσάπιοι, καθ’ οὓς ἐξεβράσθη, συνέθεον βοηθοῦντες ἐκ τῶν παρόντων προθύμως, καὶ προσεφέροντο τῶν σῳζομένων ἔνιαι νεῶν, ἐν αἷς ἦσαν ἱππεῖς μὲν ὀλίγοι παντάπασι, πεζοὶ δὲ δισχιλίων ἐλάττους, ἐλέφαντες δὲ δύο.
Απόδοσις Γ. Λεκάκη:
Πρώτα λοιπόν έστειλε τον Κινέα στους Ταραντίνους, οδηγώντας 3.000 στρατιώτες. Έπειτα, αφού μεταφέρθηκαν από τον Τάραντα πολλά ιππικά πλοία, πολεμικά πλοία με θωράκιση και κάθε λογής μεταγωγικά, επιβίβασε 20 ελέφαντες, 3.000 ιππείς, 22.000 πεζούς, καθώς και 2.000 τοξότες και 500 σφενδονήτες. Όταν όλα ήταν έτοιμα, απέπλευσε· και ενώ βρισκόταν στο μέσο του Ιωνίου, τον άρπαξε βοριάς που ξέσπασε απρόσμενα. Και, παρ’ όλο που με την γενναιότητα και την προθυμία των ναυτών και των κυβερνητών κατόρθωσε με κόπο και ριψοκίνδυνα να φέρει το πλοίο του κοντά στην στεριά, ο υπόλοιπος στόλος διαλύθηκε και τα πλοία σκορπίστηκαν. Μερικά παρασύρθηκαν μακριά από την Ιταλία και βγήκαν στο Λιβυκό και στο Σικελικό πέλαγος, ενώ άλλα, που δεν μπόρεσαν να περάσουν το ακρωτήριο της Ιαπυγίας, τα βρήκε η νύχτα και μια μεγάλη και άγρια θάλασσα, που τα κτυπούσε σε αφιλόξενα και επικίνδυνα μέρη, τα κατέστρεψε όλα εκτός από το βασιλικό πλοίο. Αυτό, όσο ακόμη βρισκόταν στην ανοικτή θάλασσα, αντιστεκόταν και απέφευγε τα κτυπήματα των κυμάτων, χάρη στο μέγεθος και την δύναμή του. Όταν όμως ο άνεμος άλλαξε κατεύθυνση και ερχόταν από την στεριά, το πλοίο βρέθηκε σε κίνδυνο, καθώς στεκόταν με την πλώρη απέναντι σε μεγάλο κυματισμό και κινδύνευε να διαλυθεί. Από την άλλη, το να το αφήσουν πάλι να παρασυρθεί στο αγριεμένο πέλαγος και στους μεταβαλλόμενους ανέμους φαινόταν ακόμη πιο φοβερό από τους κινδύνους που ήδη αντιμετώπιζαν. Τότε ο Πύρρος πήδηξε στην θάλασσα, και αμέσως οι φίλοι του και οι σωματοφύλακές του έδειξαν ζήλο και συναγωνίζονταν ποιος θα τον βοηθήσει. Όμως η νύκτα και το κύμα, με τον δυνατό θόρυβο και την σφοδρή τους δύναμη, έκαναν την βοήθεια δύσκολη, ώστε μόλις με το ξημέρωμα, όταν ο άνεμος είχε πλέον κοπάσει, κατόρθωσε να βγει στην στεριά, εξαντλημένος σωματικά, αλλά με ψυχική τόλμη και δύναμη που αντιστεκόταν στις δυσκολίες. Ταυτόχρονα, οι Μεσσάπιοι [Κρητες], στην περιοχή των οποίων ξεβράστηκε, έσπευσαν πρόθυμα να βοηθήσουν με ό,τι είχαν διαθέσιμο, ενώ κατέφθασαν και μερικά από τα πλοία που είχαν σωθεί, στα οποία υπήρχαν ελάχιστοι ιππείς, λιγότεροι από 2.000 πεζοί και δύο ελέφαντες.
θρυλικο πλοιο βασιλιας Πυρρος ηπειρου
