Του καθηγητή φιλόλογου Πέτρου Ιωαννίδη
Η ΠΕΝΙΑ ΔΑΣΚΑΛΑ ΤΟΥ ΜΟΧΘΟΥ;
«Ἁ πενία, Διόφαντε, μόνα τάς τέχνας ἐγείρει· αὕτα τῶ μόχθοιο διδάσκαλος» – η Πενία μόνο, Διόφαντε, ξυπνά τις τέχνες· αυτή είναι του μόχθου η δασκάλα) – Θεόκριτος ο Συρακούσιος, 315-260, πατέρας της βουκολικής ποίησης, «ΕΙΔΥΛΛΙΑ» 21, 1, «ΑΛΙΕΙΣ».
ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη:
Ἁ πενία = δωρική μορφή, του αττικο-ιωνικού «Ἡ πενία». Χαρακτηριστικό γνώρισμα της γλώσσης του Θεοκρίτου.
ΠΕΝΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ! Η ΑΝΑΓΚΗ ΕΙΝΑΙ Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΗΣ ΕΦΕΥΡΕΣΗΣ! / Η Πενία υποχρεώνει τον άνθρωπο να επινοεί τρόπους για την αντιμετώπισή της)
Η παροιμιώδης φράση αποδίδεται στον αρχαίο Έλληνα βουκολικό ποιητή Θεόκριτο. Εμφανίζεται στα «Ειδύλλια» του (Ειδύλλιο 21) και σημαίνει ότι η φτώχεια, οι κακουχίες και οι στερήσεις αναγκάζουν τον άνθρωπο να γίνεται εφευρετικός και ευρηματικός επινοώντας τρόπους και λύσεις για να επιβιώσει. Αξιοποιεί το μυαλό του για να ξεπεράσει τις αντιξοότητες της ζωής του. Οι έξυπνες λύσεις είναι το δημιουργικό αντίβαρο στις δυσκολίες. Η τέχνη δεν αναφέρεται στις καλές τέχνες αλλά στην εφευρετικότητα, την επινοητικότητα και την ευρηματικότητα του ανθρώπινου πνεύματος.
Ο ΜΕΓΑΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΓΟΡΙΑΣ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΑΙΣΩΠΟΣ (625 – 564) – Ο ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΤΟΝ ΑΠΟΚΑΛΕΙ «ΛΟΓΟΠΟΙΟ» (ΙΣΤΟΡΙΑ, ΒΙΒΛ. Β’, «ΕΥΤΕΡΠΗ», κεφ. 134) – Η ΕΞΥΠΝΑΔΑ / ΕΥΦΥΪΑ ΕΞΑΠΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΔΡΕΙΟΣΥΝΗ!
«κορώνη διψῶσα προσῆλθεν ἐπὶ ὑδρίαν καὶ ταύτην ἐβιάζετο ἀνατρέψαι. ἀλλ’ ὅτι ἰσχυρῶς εἱστήκει, οὐκ ἠδύνατο αὐτὴν καταβάλλειν, ἀλλὰ μεθόδῳ ἐπέτυχεν, ὃ ἠθέλησεν. ἔπεμπε γὰρ ψήφους εἰς τὴν ὑδρίαν καὶ τούτων τὸ πλῆθος ἀπὸ κάτωθεν τὸ ὕδωρ ἄνω ὑπερέχεεν· καὶ οὕτως ἡ κορώνη τὴν ἰδίαν δίψαν κατέπαυσεν. οὕτως οὖν φρόνησις ἀνδρότητα πλανᾷ» / Μια κουρούνα που βασανιζόταν από δίψα πλησίασε ένα λαγήνι (κανάτα) με λίγο νερό και έβαζε τα δυνατά της να το αναποδογυρίσει· αυτό όμως ήταν γερά στερεωμένο και δεν μπορούσε αυτή να το ξεκουνήσει. Σκαρφίστηκε, λοιπόν, άλλο τέχνασμα για να πετύχει το σκοπό της. Βάλθηκε να ρίχνει πετραδάκια μέσα στο λαγήνι, ένα – ένα. Έτσι καθώς αυτά συσσωρεύονταν στον πυθμένα, η στάθμη του νερού ανέβαινε, ώσπου ξεχείλισε. Με αυτό τον τρόπο η κουρούνα έσβησε την δίψα της. Έτσι, λοιπόν, η εξυπνάδα ξεγελά την αντρειοσύνη). – Αίσωπος, 625-564, «ΜΥΘΟΙ ΨΕΥΔΩΔΟΣΙΘΕΟΥ», Μύθος 8, 1 ή 311ος του ΑΙΣΩΠΟΥ «Κορώνη διψώσα».
ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ!
Η επινοητικότητα και η υπομονή υπερνικούν οποιαδήποτε εμπόδια. Ο Εφησυχασμός (ευημερία, άνεση, δύναμη) και η έλλειψη Ενσυναίσθησης (απώλεια επαφής με την πραγματικότητα, δυσκολία, κατανόησης των προβλημάτων των άλλων) είναι τα χειρότερα ελαττώματα των ανθρώπων.
«Κι άλλα πλούτη δεν είδα, κι άλλα πλούτη δεν άκουσα, παρά βρύσες να τρέχουν…» – Οδ. Ελύτης, 1911-1996, «ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ», «ΤΑ ΠΑΘΗ.« ΑΣΜΑ Α’, εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 2002, σελ. 118-183.
Ο Ελύτης εξυμνεί την πνευματική λιτότητα, και τη δύναμη της ελληνικής φύσης. Αντιπαραθέτει τα υλικά αγαθά με τον αληθινό «πλούτο» της ψυχής: το καθαρό νερό, το αληθινό φως και την ελληνική γη. Μέσα από τη λιτότητα και την ταπεινότητα ο άνθρωπος ανακαλύπτει την ουσία και τη βαθύτερη ομορφιά της ζωής.
«Και στα δόντια του γυάλισεν η αρχαία πείνα, και η ψυχή του έτριξε πάνω στην πίκρα της καθώς που τρίζει επάνω στο χαλίκι το άρβυλο του απελπισμένου» / «ΤΑ ΠΑΘΗ», ΑΣΜΑ Η’.
Ο Ελύτης με τον όρο «αρχαία πείνα» (σ.σ. πενία της Ελλάδος), περιγράφει τη βαθιά, διαχρονική και ανεξίτηλη ταλαιπωρία του ελληνικού λαού, ιδιαίτερα στα χρόνια της Κατοχής. Ο χαρακτηρισμός «αρχαία» δεν δηλώνει απλώς έλλειψη τροφής, αλλά μια υπαρξιακή, ιστορική κληρονομιά πόνου και αγώνα που κουβαλάει ο άνθρωπος ανά τους αιώνες.
Σπουδαίοι φιλόσοφοι, όπως οι Κυνικοί και ο ιστορικός Ηρόδοτος (484-425 / 410) αρχίζει με μια πολυθρύλητη φράση αλλά δυσερμήνευτη: «τῇ Ἑλλάδι πενίη μέν αἰεί κοτε σύντροφός ἐστι», αναφέρονταν στην ελευθερία που χαρίζει η αποδέσμευση από τα υλικά πλούτη εστιάζοντας στον πνευματικό πλούτο. Σε κάθε εποχή η αξιοπρέπεια κρίνεται από το πώς μια κοινωνία προστατεύει τα μέλη της από την φτώχεια, χωρίς να την εργαλειοποιεί ηθικά.
ΕΛΛΑΣ και ΠΕΝΙΑ[1] – ΠΕΝΙΑ και ΑΡΕΤΗ
Ένα πολύ σπουδαίο χωρίο του Ηροδότου μας δίνει απάντηση στο ερώτημα: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΠΟΙΑ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΝΙΑ; Είναι το χωρίο από το Ζ’ βιβλίο του (ΠΟΛΥΜΝΙΑ), κεφ. 102, όπου ο Ηρόδοτος παρουσιάζει τον βασιλιά της Σπάρτης, Δημάρατο να συμβουλεύει το βασιλιά των Περσών. Ο έκπτωτος βασιλιάς της αρχαίας Σπάρτης, από την δυναστεία των Ευρυποντιδών είχε καταφύγει ως εξόριστος στην αυλή του Πέρση βασιλιά Ξέρξη και ήταν σύμβουλός του στη μεγάλη του εκστρατεία για ανάκτηση του θρόνου του και υποταγή της Ελλάδας.
– ΞΕ. Δημάρατε βλέπεις και γνωρίζεις το μέγεθος της στρατιωτικής μου δύναμης. Γνωρίζεις και τους Έλληνες. Έχεις τη γνώμη ότι οι Έλληνες θα προβάλουν αντίσταση;
– ΔΗ. Βασιλιά, θέλεις να πω αληθινά πράγματα, που είναι κατά κανόνα πικρά ή να πω ευχάριστα;
ΝΑ ΓΙΑΤΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΙΚΡΗ ΚΑΙ ΠΟΝΑΕΙ!
Εντυπωσιακή είναι εδώ η ταύτιση αληθούς και πικρού και η αντίθεση αληθούς και ηδέος. Ο βασιλιάς τον ενθαρρύνει να πει την αλήθεια, ας είναι και πικρή.
Ο Δημάρατος αρχίζει με το απόσπασμα: «τῇ Ἑλλάδι πενίη μέν αἰεί κοτε σύντροφός ἐστι ἀρετὴ δὲ ἔπακτός ἐστι, ἀπό τε σοφίης κατεργασμένη καὶ νόμου ἰσχυροῦ· τῇ διαχρεωμένη ἡ Ἑλλὰς τήν τε πενίην ἀπαμύνεται καὶ τὴν δεσποσύνην».
Με τη σύντομη αυτή λακωνική απόφανση έχουμε μπροστά μας τον ορισμό της Ελλάδας. Η ρήση του σε απλούστερη μορφή θα ήταν: «Η ΕΛΛΑΣ ΣΥΝΤΡΕΦΕΤΑΙ ΠΕΝΙΑΙ». Με τη φτώχεια συναναπτύσσεται η Ελλάδα.
Η πενία στο χωριό αυτό, κατά το πλήθος των ερμηνευτών του Ηροδότου, είναι ένας συνοδός εκ καταβολής – ανεπιθύμητος βέβαια – που η Ελλάδα αδυνατεί να εκδιώξει. Όσοι δίνουν αυτή την ερμηνεία της πενίας ως συνοδευτικού προσώπου της Ελλάδας καταντούν να δέχονται μοιρολατρικά την τύχη της Ελλάδας να έχει πάντοτε αναπόφευκτα την πενία ως συνοδοιπόρο. Η αλήθεια (η πικρή) είναι άλλη.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΕΝΙΑ ΤΗΣ!
Η Ελλάδα συντρέφεται και αυξάνεται ανάλογα με την πενία, που εκάστοτε αντιμετωπίζει. Μικρή πενία οδηγεί σε μικρή Ελλάδα. Μεγάλη πενία αντίθετα προϊωνίζεται Μεγάλη Ελλάδα. Πώς; Αυτόματα και χωρίς προσπάθεια; Αντίθετα: Η πενία είναι η πρόκληση, η οιστρηλάτηση για να ενεργοποιηθούν δυνάμεις, να αναφλεγούν ληθαργούντες σπινθήρες. Η πείνα εγείρει και ενεργοποιεί δυνάμεις. Ο πλούτος αποχαυνώνει, ωθεί στον λήθαργο (άργητα της λήθης). Η πενία άγει στον πλούτο της Ελλάδας. Σ’ αυτόν οφείλει το μεγαλείο της.
Αλλά έχει πράγματι τόσο μεγάλη δύναμη η πενία ώστε αυτή να είναι ο κυριότερος παράγοντας δημιουργίας του εθνικού πλούτου κάθε μορφής; Πώς γίνεται η αφύπνιση, και μάλιστα ο πολλαπλασιασμός των σωματικών και ψυχικών μας δυνάμεων; Πώς φτάνουμε στην έξαρση από την ύφεση του φρονήματος; θα ήταν αρκετό να πούμε ότι χρειάζεται για αφύπνιση ο ‘Ερως (η ακατάσχετη ροπή) και ότι αυτού του Έρωτα, κατά Πλάτωνα, μητέρα είναι η πενία. Η πενία λοιπόν θα γεννήσει τον Έρωτα και ο Έρως θα μηχανευθεί τρόπους να δαμάσει την πενία. Οι γονείς του Έρωτα, κατά Πλάτωνα, είναι ο ΠΟΡΟΣ και η ΠΕΝΙΑ (ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ ΠΛΑΤΩΝΟΣ, 203b–c). Η πενία των πενομένων αποβάλλεται με πόνο, με κόπους και επιτυγχάνεται με τον Πόρον. Ο Πόρος, ο πατέρας του Έρωτα ενεργεί με τόλμη και συντελεί στο πέρασμα, διάβαση και υπερνίκηση.
Η πενία είναι το βασικό γνώρισμα της Ελλάδας όχι ως μοιρολατρική αποδοχή και απραξία. Ο Έλληνας την συνειδητοποιεί, τη γνωρίζει και αναζητεί τρόπους να την αποσείσει.
Πώς; Με την ΑΡΕΤΗ. Τι είναι αυτή η αρετή που τη συναντούμε σε κάθε βήμα στον Αρχαιοελληνικό κόσμο;
Σήμερα η έννοια της αρετής έχει ξεθωριάσει αλλά στην αρχαιότητα ήταν αποδεκτή απ’ όλους.
Ο Ηρόδοτος αρκείται να δώσει ένα μόνο χαρακτηριστικό της. Η Αρετή είναι επακτός (= επίκτητος). Ο Ηρόδοτος αντί ενός πλήρους ορισμού θα παρουσιάσει τον Δημάρατο να μας ανακοινώνει κάτι άλλο πολύ επωφελέστερο. Ο Δημάρατος θα μας δώσει τη συνταγή παραγωγής της αρετής και ακολούθως θα μας ανακοινώσει ότι με αυτήν την αρετή η Ελλάδα, η πάντοτε πενόμενη και πονεμένη, σώζεται και μεγαλουργεί.
Την αρετή «κατεργάζονται» δύο τινά: ΝΟΜΟΣ ΙΣΧΥΡΟΣ ΚΑΙ ΣΟΦΙΑ. Πώς θα κατεργαστεί κανείς κάτι σε κάποιο χώρο, εκεί ακριβώς όπου αντιμεωπίζεται κάποιο πρόβλημα και κρίση; Έχει να αντιμετωπίσει τον νόμο που ισχύει και είναι επιτακτικός.
Με τί; με σοφία, με τη σαφήνεια της σκέψης του και την επινοητικότητά του θα βρει το το «αρμόζον» προς αντιμετώπιση κάποιου προβλήματος. Η αρετή είναι «το αραρίσκον», αυτό δηλαδή που συναρμόζει, που είναι ενδεδειγμένο στην περίπτωση. Αυτή είναι η αρετή, πολυσήμαντη και πολύπτυχη, όπως και τα προβλήματα που καλείται να επιλύσει.
Αναφέραμε ότι η αρετή είναι επακτός. Αυτό συμβαίνει γιατί η αρετή είναι ένα εργαλείο όχι υλικό αλλά πνευματικό επινόημα. Με αυτή την αρετή οι Έλληνες επιτυγχάνουν να αποσείσουν ή να εκτινάξουν δύο δυσβάστακτα άχθη. «Ἀπαμύνονται» την πενία και τη δουλοσούνη. Πώς εκδιώκουν, πώς αποτινάσσουν οι Ελληνες δύο δεινά που από πολλές απόψεις συμπίπτουν. Με την αρετή αποδιώχνουν την πενία και την τυραννίδα. Αποσοβούν τον έχθιστο τύραννο, αυτόν ακριβώς που αποστρέφονται, αυτόν που, κατά τον Αριστοτέλη, όχι μόνον δεν αντιμάχεται την πενία αλλά την επιδιώκει και την ενισχύει. Ο τύραννος είναι:
- Πτωχοποιός (ΠΟΛΙΤΙΚΑ, 1313b, 20),
- Πολεμοποιός (ΠΟΛΙΤΙΚΑ, 1313b, 29) και
- Πονηρόφιλος (ΠΟΛΙΤΙΚΑ, 13134α).
Ο τύραννος είναι 3Π! «Καί τό πένητας ποιεῖν τούς ἀρχομένους τυραννικόν, ὅπως ἥ τε φυλακή τρέφηται καί πρός τῷ καθ᾽ἡμέραν ὄντες ἄσχολοι ὦσιν ἐπιβουλεύειν».
Θεωρεί σωτήριο τη μείωση του βιοτικού επιπέδου των υπηκόων του. Με τα χρήματα που υφαρπάζονται συντηρείται η προσωπική φρουρά του και οι υπήκοοι με το να είναι κολλημένοι στα καθημερινά, στον επιούσιο, δεν έχουν ευκαιρία να επιβουλεύονται και να διαμαρτύρονται.
Το «ἀπαμύνομαι» δηλώνει αγωνιστική άμυνα, όχι παθητική, μοιρολατρική στάση. Οι Έλληνες αφορμώνται από την πενία που τους ερεθίζει να βάζουν στοίχημα να την ξεριζώσουν κι έτσι δεν καθηκώνονται σε κατάσταση δουλείας. Δεν γίνονται πτωχοί – επτηχότες, δηλαδή ζαρωμένοι, άθλιοι.
Το μήνυμα του Δημάρατου στον Ξέρξη ήταν σαφές. Οι Έλληνες θα αντισταθούν. Το ΟΧΙ δεν το είπε μόνο ο Λεωνίδας. Το «Μολών λαβέ» το είπε η Ελλάδα. Αλλά για να πει κανείς ένα θεσπέσιο ΟΧΙ και να εμμείνει στις Θερμοπύλες του χρειάζεται Ρωμαλέα Παιδεία, Πύρωμα Ψυχής, Ακατάβλητο Σθένος: ΗΘΟΣ. Συντρίβονται και μάλιστα με καταισχύνη όσοι κραυγάζουν το ΟΧΙ αλλά προτιμούν να ζουν με ραστώνη (ραχάτι). Αυτοί είναι καλύτερα να περιορισθούν στο ΝΑΙ!
«Δεν τους πρέπει λευτεριά» (Ύμνος εις την Ελευθερίαν, στροφή 147)
ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΛΩΣΗΣ ή ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ! ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ: ΘΥΜΗΣΗ ή ΛΟΒΟΤΟΜΗ; «ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ· ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ»
ΠΗΓΗ: Από την στήλη του «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ – “ἄπιτε”»με τίτλο «Ἐξ Ἀρετολογίας ἄρχεσθαι & Κακοκρισίας παύεσθαι», εφημ. «Εβδομη», 26.5.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.5.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Ομιλία του αείμνηστου καθηγητού μου της Αρχαίας Ιστορίας, Εμμ. Μικρογιαννάκη, με θέμα: «ΕΛΛΑΣ και ΠΕΝΙΑ», διανθισμένη με επεξηγηματικά μου σχόλια.
ΠΕΝΙΑ ΤΕΧΝΑΣ ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΑΝΑΓΚΗ ΜΗΤΕΡΑ της ΕΦΕΥΡΕΣΗΣ ΤΕΧΝΕΣ ΑΠΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΕΦΕΥΡΕΣΗ Ιωαννιδης ΔΑΣΚΑΛΑ ΜΟΧΘΟΥ πενια, Διοφαντος τεχνας μοχθος διδασκαλος τεχνη Θεοκριτος ο Συρακουσιος, 315 260 πΧ πατερα βουκολικη ποιηση ΕΙΔΥΛΛΙΑ ΑΛΙΕΙΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΦΕΥΡΕΣΙΣ ανθρωπος επινοηση τροπος παροιμιωδης φραση αρχαιος ελληνας βουκολικος ποιητης Ειδυλλιο φτωχεια, κακουχια στερηση αναγκη εφευρετικος ευρηματικος λυση επιβιωση αξιοποιηση μυαλο αντιξοοτητες ζωη εξυπνη λυση δημιουργια δυσκολια τεχνη καλες τεχνες εφευρετικοτητα, επινοητικοτητα ευρηματικοτητα ανθρωπινο πνευμα ΜΕΓΑΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΑΙΣΩΠΟΣ 7ος 6ος αιωνας 625 – 564 ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΛΟΓΟΠΟΙΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΕΞΥΠΝΑΔΑ ΕΥΦΥΙΑ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ ΑΝΔΡΕΙΟΣΥΝΗ κορωνη διψωσα υδρια μεθοδος επιτυχια ψηφος υδωρ διψα καταπαυση φρονησις ανδροτητα πλανη ΜΥΘΟΙ ΨΕΥΔΩΔΟΣΙΘΕΟΥ πουλι κουρουνα λαγηνι κανατα νερο τεχνασμα σκοπος πετραδακι πυθμενα, σταθμη νερου εξυπναδα ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ εμποδια εφησυχασμος ευημερια, ανεση, δυναμη ελλειψη Ενσυναισθηση απωλεια επαφης επαφη πραγματικοτητα, προβληματα χειροτερα ελαττωματα ανθρωπων πλουτη πλουτος βρυση Ελυτης, πνευματικη λιτοτητα, ελληνικη φυση υλικα αγαθα ψυχη αληθινο φως λιτοτητα ταπεινοτητα ουσια ομορφια δοντια πικρα χαλικι αρβυλο απελπισμενος Ελλαδος ταλαιπωρια ελληνικος λαος Κατοχη τροφη υπαρξιακη ιστορικη κληρονομια πονος αγωνας σπουδαιοι αρχαιοι φιλοσοφοι, Κυνικοι ιστορικος αιει κοτε συντροφος ἐστι ελευθερια αποδεσμευση υλικος πνευματικος αξιοπρεπεια κοινωνια προστασια πτωχεια, εργαλειοποιηση ηθικη ΑΡΕΤΗ ΕΛΛΑΔΑ βασιλιας Σπαρτης, Δημαρατος συμβουλη βασιλευς Περσες εκπτωτος Σπαρτη δυναστεια Ευρυποντιδων Ευρυποντιδαι Ευρυποντιδες εξοριστος αυλη Περσια Ξερξης συμβουλος εκστρατεια ανακτηση θρονος υποταγη στρατιωτικη αντισταση αληθινα πραγματα πικρα ευχαριστα ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΙΚΡΗ ΠΟΝΟΣ αληθεια πικρο ηδυς πικρη τη ελλαδι πενιη μεν αιει κοτε συντροφος εστι αρετη δε επακτος εστι, απο τε σοφιης κατεργασμενη και νομου ισχυρου· τη διαχρεωμενη η ελλας την τε πενιην απαμυνεται και την δεσποσυνην λακωνικη αποφανση ορισμος Ελλαδας ρηση Η ΕΛΛΑΣ ΣΥΝΤΡΕΦΕΤΑΙ ΠΕΝΙΑΙ συνοδος ανεπιθυμητος ερμηνεια συνοδευτικο προσωπο μοιρολατρια τυχη συνοδοιπορος ΜΕΓΑΛΕΙΟ συντροφια αυτοματισμος χωρις προσπαθεια προκληση, οιστρηλατηση ενεργοποιηση δυναμεις, αναφλεξη ληθαργουντες σπινθηρες εγερση αποχαυνωση ληθαργος αργητα ληθη μεγαλειο εθνικος αφυπνιση, πολλαπλασιασμος σωματικες ψυχικες εξαρση υφεση φρονημα ερως ακατασχετη ροπη ερωτας, Πλατωνας, πλατων ΠΟΡΟΣ πορος ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΛΑΤΩΝΟΣ, κοπος τολμη περασμα, διαβαση υπερνικηση βασικο γνωρισμα Ελλαδας μοιρολατρεια αποδοχη απραξια συνειδητοποιηση αναζητηση αποσειση αρχαιοελληνικος κοσμος εννοια αρχαιοτητα χαρακτηριστικο επικτητος συνταγη παραγωγη πενομενη πονεμενη, ΝΟΜΟΣ ΙΣΧΥΡΟΣ ΣΟΦΙΑ προβλημα κριση επιτακτικος σοφια, σαφηνεια σκεψη αρμοζον αραρισκον συναρμοζω ενδεδειγμενο πολυσημαντη πολυπτυχη, εργαλειο πνευμα επινοημα αχθος απαμυνονται δουλοσουνη αποτιναξη δεινα τυραννιδα αποσοβηση εχθιστος τυραννος, αποστροφη αριστοτελης, επιδιωξη ενισχυση τυραννια πτωχοποιος ΠΟΛΙΤΙΚΑ, πολεμοποιος πολεμος Πονηροφιλος πονηρια πονηροι πενητες αρχομενος τυραννικο φυλακη ασχολοι επιβουλοι μειωση βιοτικο επιπεδο υπηκοοι χρηματα υφαρπαγη κλοπη προσωπικη φρουρα υπηκοος καθημερινα επιουσιος, ευκαιρια διαμαρτια απαμυνομαι αγωνιστικη αμυνα, παθητικη μοιρολατρικη σταση ερεθισμα στοιχημα καθηκωνομαι δουλεια πτωχοι επτηχοτες, ζαρωμενοι, αθλιοι μηνυμα ΟΧΙ Λεωνιδας Μολων λαβε Θερμοπυλες ρωμαλεα Παιδεια, Πυρωμα Ψυχης, Ακαταβλητο Σθενος ΗΘΟΣ καταισχυνη κραυγη ραστωνη ραχατι λευτερια υμνος εις την Ελευθεριαν, ΜΝΗΜΗ ΑΛΩΣΗ ΘΥΜΗΣΗ ΛΟΒΟΤΟΜΗ ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ Μικρογιαννακης δωρικη μορφη αττικοιωνικη χαρακτηριστικ γνωρισμα γλωσσα δωρικα αττικη ιωνικη αττικα ιωνικα δωρικα
