Μια άγνωστη εκστρατεία των αρχαίων Ελλήνων στην Ινδία – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Για τον Καύνο και την Βυβλίδα, παιδιά της Μιλήτου, λέγονται διάφορα.

Η Βυβλίς (ή/και Βύβλη) ήταν θυγατέρα του Αστερίου – άρα και αδελφή του Μιλήτου και του Καύνου.[1]

Όταν ο Καύνος ήταν πολύ νέος ακόμη, ηγήθηκε του πολέμου των Καρών κατά των Ινδών στην Ινδία! Αυτη ήταν η 3η γνωστή εκστρατεία των αρχαίων Ελλήνων στην Ινδία (μετά του Διονύσου και του Ηρακλή), και πολύ πριν τα Τρωικά. Αυτή πλούτισε την πατρίδα του και έκαμε τον ίδιο περιζήτητο γαμπρό – τόσο που τον ερωτεύθηκε και η ίδια του η αδελφή!

Κατά την κρατούσα άποψη, η Βυβλίς ήταν δίδυμη αδελφή του Καύνου, τον οποίο και ερωτεύθηκε. Εκείνος όμως την αρνήθηκε. Τότε εκείνη έχυσε τόσα δάκρυα, που… πνίγηκε στα δάκρυά της! – έκφραση που μας έχει μείνει παροιμιώδης! Κι απ’ τα πολλά της δάκρυά της γεννήθηκε μια πηγή, στην οποία μεταμορφώθηκε η Βυβλίς. Και η πηγή έκτοτε έφερε τ’ όνομά της: Βυβλίδα / Βιβλίδα Πηγή, που πράγματι έρεε νερό σαν τα δάκρυα της κόρης… Πλάι στην δακρυρροούσα πηγή ιδρύθηκε μεγαλοπρεπής ναός της θεάς Βυβλίας Αφροδίτης, να σηματοδοτεί τον έρωτα… Ο ναός αυτός εικονιζόταν και στα νομίσματα της Βύβλου, ως σήμα κατατεθέν της…

Κατ’ άλλην εκδοχή, ο Καύνος ερωτεύθηκε την Βυβλίδα, ένοιωσε μια ακατανίκητη ερωτική επιθυμία γι’ αυτήν. Μετά από αναρίθμητες προσ­πάθειες, απέτυχε να προκαλέσει σ’ αυτήν ανάλογα συναισθήμα­τα. Και επειδή δεν έληγε το πάθος του, για να μην προχωρήσει ο δεσμός, που θα έφερνε μεγάλη συμφορά, εγκατέλειψε την χώρα του και αυτοεξορίσθηκε. Περιπλανήθηκε μακριά και εγκαταστάσθηκε κάπου αλλού στην Καρία. Αλλά μόλις έφυγε ο Καύνος, τότε έπιασε την Βυβλίδα, ο πόνος γι’ αυτόν – έτσι συμβαίνει πάντα, όταν χάσουμε κάτι, το εκτιμάμε… – και  κατεχόμενη κι αυτή από μεγάλη στενοχώρια… της σάλεψε το μυαλό… Εγκατέλειψε κι αυτή το πατρικό της, πλανήθηκε επί μακρόν μόνη στις ερημιές, απαρνουμένη τις μάταιες ερωτικές επιθυμίες. Τότε η Βυβλίδα απ’ τον πόνο της μεταμορφώθηκε σε κουκουβάγια – ή, κατ’ άλλους, έβγαλε την ζώνη της, την πέρασε σε ένα κλαδί και κρεμάσθηκε από μια βελανιδιά…

Περιπλανώμενος ο ερωτευμένος Καύνος, είδε από ένα ποτάμι να αναδύεται η νεράιδα Προνόη. Η νεράιδα διηγήθηκε στο παλληκάρι όσα συνέβησαν στην Βυβλίδα, μετά την αποχώρησή του, κάνοντάς τον να αισθανθεί πως ο έρωτάς του δεν ήταν μονοσήμαντος… Και έθεσε εαυτόν στην διάθεση του δικαστή Έρωτα… Έτσι ο Καύνος νυμφεύθηκε την Προνόη και ανέλαβε την βασιλεία της χώρας, που συνωκίσθη χάριν της Βυβλίδος και ήταν αφιερωμένη σ’ αυτήν… Καύνος και Προνόη απέκτησαν και έναν γιο, τον Αιγιαλό, ο οποίος μετά τον θάνατο του πατρός του, συγκέντρωσε τον λαό του, ο οποίος έως τότε ζούσε σποραδικώς και ίδρυσε μια πόλη, στην οποία έδωσε το όνομα του πατρός του: Καύνος – νυν Νταλιάν / Dalyan, στην  επαρχία Μογωλάς > Μούγλων Καρίας Μικράς Ασίας.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΚΑΥΝΟ, ΕΔΩ.

Άλλος αναφέρει, πως όταν η Βυβλίδα αποφάσισε να αυτοκτονήσει εξ έρωτος, πηδώντας από έναν πυραμιδοειδή ψηλόβραχο (εικονιζόταν στα νομίσματά της – παραπάνω φωτ.), την λυπήθηκαν και την έσωσαν οι νύμφες, και αφού πρώτα της προκάλεσαν βαθύ ύπνο, την μεταμόρφωσαν από άνθρωπο σε δαίμονα – Αμαδρυάδα[2]. Το δε νερό που έτρεχε από τον βράχο όπου στάθηκε η κόρη, ονομάσθηκε Δάκρυον Βυβλίδος – κι έτσι έμεινε να λένε κάθε νερό που ξεπηδούσε από βράχια… Από τα δάκρυά της σχηματίσθηκε ο ποταμός Κάλβυς / Καύλης…

Συμπερασματικά

Όπως και να ’χει, από τον μύθο αυτόν – οι πολλές παραλλαγές και αναφορές του οποίου δείχνουν και τον βαθμό της δημοτικότητός του – προέκυψε η φράση «καύνιος έρως», που λεγόταν για κάθε άνομο / αθέμιτο έρωτα, για κάθε ερωτική επιθυμία, που δεν εκπληρωνόταν, για κάθε έρωτα που κατέληγε σε θάνατο… Δεν αναφέρεται στον αιμομικτικό έρωτα, διότι τα δυο αδέλφια πουθενά δεν αναφέρεται ότι εν τέλει συνευρέθησαν ερωτικώς. Ίσα-ίσα, το αντίθετο.

Επίσης έμεινε η παροιμία “καύνιος βοῦς”, ἐπὶ ματαιοπονίας- διότι ἡ βοῦς αὕτη ἀνέτρεψε τὸν καδίσκον μετὰ τὸ ἄμελγμα – και σήμερα εξακολουθούμε να λέμε “σαν την αγελάδα που ανατρέπει τον κάδο με το γάλα”, για κάθε αυτοκαταστροφικό θέμα.

Ο μύθος συνδέεται στενώς με την λατρεία της Αφροδίτης στην Μίλητο, τις σχετικές μ’ αυτήν πόλεις στην Κρήτη[3], και τις αποικίες τους στην Φοινίκη, στην Αίγυπτο, κ.α.…

ΠΗΓΗ: άρθρο του γράφοντος στην εφημ. “Πολίτης”, Φεβρ. 2011. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”. Γ. Λεκακης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”, 2009. Λεκάκης Γ. «Αρχαία ερωτικά παιγνίδια και παθήματα» (υπό έκδοσιν). Λεκάκης Γ. «Κύπερος: Ένα σημαντικό βότανο της περιοχής των Χανίων, που πάνω του γράφηκε η ιστορία του κόσμου!», άρθρο στην εφημερίδα «Χρονικά Κισάμου και Σελίνου», Ιαν.-Φεβρ. 2007. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.3.2011.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Στέφ. Βυζάντιος, Ηρ. (Α΄,172), Κτησίας (33), Θεοκρ. (σχολ. Ζ,115), Κόνων («Διηγ.»), Νόννος (13.546), Παυσ. (7,5,10), Πτολ. (Ε΄,β΄,11,12), Λεξ. ΣΟΥΔΑΣ, Στρ. (14,2,2-C,651), Υγ. (σχολ. Fab. 243), Φιλοστέφανός (παρά Κων. Πορφυρογ. «Περί Θεμάτων», Α,40,1), Φώτ. (κώδ. 186). Ἡρόδ. Απολλώνιος ο Ρόδιος. Ἀριστ. Ρητ. 2.25,4. Παροιμιογρ.
• Οβίδιος «Μεταμορφώσεις», 446 – 665. 9.453.
• Ant. Liberalis «Μεταμορφώσεις», 30 / Αντ. Λιβεράλης («Μεταμ. Συναγ.» 30.1-2),
• Παρθένιος, «Ερωτικά παθήματα», 11: Περὶ Βυβλίδος (Ἱστορεῖ Ἀριστόκριτος περὶ Μιλήτου καὶ Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος Καύνου κτίσει)[11.1] Περὶ δὲ Καύνου καὶ Βυβλίδος, τῶν Μιλήτου παίδων, διαφόρως ἱστορεῖται. Νικαίνετος μὲν γάρ φησι τὸν Καῦνον ἐρασθέντα τῆς ἀδελφῆς, ὡς οὐκ ἔληγε τοῦ πάθους, ἀπολιπεῖν τὴν οἰκίαν καὶ ὁδεύσαντα πόρρω τῆς οἰκείας χώρας πόλιν τε κτίσαι καὶ τοὺς ἀπεσκεδασμένους τότε Ἴωνας ἐνοικίσαι· λέγει δὲ ἔπεσι τοῖσδε· αὐτὰρ ὅ γε προτέρωσε κιὼν Οἰκούσιον ἄστυ κτίσσατο, Τραγασίῃ δὲ Κελαινοῦς εἴχετο παιδί, ἥ οἱ Καῦνον ἔτικτεν ἀεὶ φιλέοντα θέμιστας· γείνατο δὲ ῥαδαλῇς ἐναλίγκιον ἀρκεύθοισι Βυβλίδα, τῆς ἤτοι ἀέκων ἠράσσατο Καῦνος. βῆ δεφερένδιος φεύγων ὀφιώδεα Κύπρον καὶ Κάπρος ὑλιγενὲς καὶ Κάρια ἱρὰ λοετρά· ἔνθ᾿ ἤτοι πτολίεθρον ἐδείματο πρῶτος Ἰώνων. αὐτὴ δὲ γνωτή, ὀλολυγόνος οἶτον ἔχουσα, Βυβλὶς ἀποπρὸ πυλῶν Καύνου ὠδύρατο νόστον.
  [11.2] οἱ δὲ πλείους τὴν Βυβλίδα φασὶν ἐρασθεῖσαν τοῦ Καύνου λόγους αὐτῷ προσφέρειν καὶ δεῖσθαι μὴ περιιδεῖν αὐτὴν εἰς πᾶν κακοῦ προελθοῦσαν· ἀποστυγήσαντα δὲ οὕτως τὸν Καῦνον περαιωθῆναι εἰς τὴν τότε ὑπὸ Λελέγων κατεχομένην γῆν, ἔνθα κρήνη Ἐχενηίς, πόλιν τε κτίσαι τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ κληθεῖσαν Καῦνον· τὴν δὲ ἄρα ὑπὸ τοῦ πάθους μὴ ἀνιεμένην, πρὸς δὲ καὶ δοκοῦσαν αἰτίαν γεγονέναι Καύνῳ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἀναψαμένην ἀπό τινος δρυὸς τὴν μίτραν ἐνθεῖναι τὸν τράχηλον. λέγεται δὲ καὶ παρ᾿ ἡμῖν οὕτως· ἡ δ᾿ ὅτε δὴ ὀλοοῖο κασιγνήτου νόον ἔγνω, κλαῖεν ἀηδονίδων θαμινώτερον, αἵτ᾿ ἐνὶ βήσσῃς καί ῥα κατὰ στυφελοῖο σαρωνίδος αὐτίκα μίτρην ἁψαμένη, δειρὴν ἐνεθήκατο, ταὶ δ᾿ ἐπ᾿ ἐκείνῃ βεύδεα παρθενικαὶ Μιλησίδες ἐρρήξαντο. φασὶ δέ τινες καὶ ἀπὸ τῶν δακρύων κρήνην ῥυῆναι ἰδίᾳ τὴν καλουμένην Βυβλίδα.
  • ΑΠΟΔΟΣΙΣ Γ. Λεκάκη:

Σχετικά με τον Καύνο και τη Βυβλίδα, τα παιδιά του Μιλήτου, υπάρχουν διαφορετικές παραδόσεις.

Ο Νικαίνετος λέει ότι ο Καύνος ερωτεύτηκε την αδελφή του και, επειδή δεν μπορούσε να απαλλαγεί από αυτό το πάθος, εγκατέλειψε το πατρικό του σπίτι. Αφού ταξίδεψε μακριά από την πατρίδα του, ίδρυσε μια πόλη και εγκατέστησε εκεί τους Ίωνες που τότε ήταν διασκορπισμένοι. [σ.σ.: Άρα η εκστρατεία την Ινδία έγινε πριν συμπτυχθεί η Ιωνία!]. Τα περιγράφει με τα εξής λόγια: Εκείνος προχώρησε πιο πέρα και ίδρυσε την πόλη Οἰκούσιον.
Ενώθηκε με την Κελαινώ, κόρη της Τραγασίας, η οποία του γέννησε τον Καύνο, άνδρα που αγαπούσε πάντοτε την δικαιοσύνη. Γέννησε επίσης την Βυβλίδα, όμορφη σαν λυγερό αρκεύθο. Την Βυβλίδα αυτή ο Καύνος αγάπησε παρά την θέλησή του. Έπειτα έφυγε εξόριστος, αποφεύγοντας την Κύπρο με τα πολλά φίδια [σ.σ.: εξ ου και Οφιούσσα], την κατάφυτη Κάπρο και τα ιερά λουτρά της Καρίας. Εκεί ίδρυσε πρώτος ανάμεσα στους Ίωνες μια πόλη. Και η αδελφή του, η Βυβλίδα, καταδικασμένη σε θλιβερή μοίρα, θρηνούσε έξω από τις πύλες της Καύνου τον χαμένο γυρισμό του.

11.2: Οι περισσότεροι όμως διηγούνται ότι η Βυβλίδα ήταν εκείνη που ερωτεύτηκε τον Καύνο. Του αποκάλυψε τον έρωτά της και τον παρακαλούσε να μην την αφήσει να χαθεί ολοκληρωτικά από την δυστυχία της. Ο Καύνος αποστράφηκε αυτή την επιθυμία και πέρασε στην χώρα που τότε κατοικούσαν οι Λέλεγες, εκεί όπου βρισκόταν η πηγή Εχενηίδα. Εκεί ίδρυσε την πόλη που πήρε το όνομά του, την Καύνο. Η Βυβλίδα όμως δεν μπορούσε να λυτρωθεί από το πάθος της. Επί πλέον επίστευε πως η ίδια ήταν η αιτία που ο Καύνος εγκατέλειψε την πατρίδα του. Έτσι κρέμασε από μια βελανιδιά τον κεφαλόδεσμό της και πέρασε τον λαιμό της μέσα σε αυτήν, βάζοντας τέλος στην ζωή της. Και εμείς το διηγούμαστε ως εξής: Όταν κατάλαβε πια την σκέψη του αδελφού της, έκλαιγε πιο συχνά κι από τα αηδόνια στις χαράδρες. Τότε έδεσε το πέπλο της σε τραχιά βελανιδιά και πέρασε τον λαιμό της μέσα σε αυτό. Και πάνω από εκείνη οι παρθένες της Μιλήτου έσκιζαν τα φορέματά τους(*) από τον θρήνο. Μερικοί λένε ακόμη ότι από τα δάκρυά της ανάβλυσε μια πηγή, η οποία ονομάστηκε Βυβλίδα.

(*) Σε πολλά μέρη ήταν έθιμο, τα κορίτσια, όταν πέρναγαν πλέον στην εφηβεία να σκίζουν τα παιδικά τους ρούχα ή να τα αφιερώνουν στην θεά Αρτέμιδα ή/και την Αφροδίτη – συμβολικώς για να πάψουν πλέον να είναι παιδιά…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Υπάρχουν κι άλλες ηρωίδες με το όνομα Βυβλίς:

• Η θυγατέρα του Μιλήτου και της Αρείας ή Κυανέης / Κυάνης / Κυανής (θυγατέρας του ποταμού Μαιάνδρου). Άρα, κατ’ αυτήν την γενεαλογία, είναι εγγονή ή δισέγγονη του Μίνωος. Δεν αποκλείεται ο Αστέριος να είναι ο Αστερίων, βασιλιάς της Κρήτης, που υιοθέτησε τον Μίνωα, και νυμφεύθηκε την Ευρώπη. Έτσι, η Βυβλίς θα ήταν αδελφή του Μίνωος.
• Η θυγατέρα της Τραγασίας, κόρης του Κελαινέα.
• Η θυγατέρα της Ειδοθέης, κόρης του βασιλιά των Καρών, Ευρύτου.

[2] Νύμφη, που κατά την αρχαία αντίληψη ζούσε εντός του δένδρου – μ’ άλλα λόγια, η ψυχή του δένδρου.

[3] Δεν είναι άσχετο πως στην αρχαία Κρήτη το φυτό κύπειρος (τον πάπυρο) τον έλεγαν βύβλο ή βίβλο. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΚΥΠΕΡΟ, ΕΔΩ. Δεν αποκλείεται λοιπόν, το βιβλίο να ετυμολογείται εξ αυτού του φυτού.

αρχαια Νομισματα Καυνου τυραννος Πισινδηλης 5ος αιωνας 470 450 πΧ αγνωστη εκστρατεια αρχαοι Ελληνες Ινδια Λεκακης αγνωστες εκστρατειες αρχαων Ελληνων Καυνος Βυβλις ιστορια ερωτος Μιλητος καυνιος ερως δακρυα της Βυβλιδος Βυβλιδα, παιδια Μιλητου, Βυβλη Αστεριος νεος πολεμος Καρες Ινδοι Ινδια περιζητητος γαμπρος ερως αδελφικος διδυμη αδελφη αρνηση δακρυ πνιγμος πνιγηκε στα δακρυαπηγη μεταμορφωση Βιβλιδα νερο κορη δακρυρροουσα ιδρυση μεγαλοπρεπης ναος θεα Βυβλια Αφροδιτη εικονα νομισματα σημα κατατεθεν ακατανικητη ερωτικη επιθυμια αποτυχια συναισθημα παθος δεσμος, συμφορα εγκαταλειψη αυτοεξορια εξορια περιπλανηση εγκατασταση Καρια πονος απωλεια στενοχωρια σαλεμενο μυαλο σαλος σαλεμα ερημια απαρνηση ματαιο ερωτικες επιθυμιες γλαυξ κουκουβαγια ζωνη κλαδι κρεμασμα απαγχονισμος βελανιδια βαλανιδια δρυς ερωτευμενος ποταμι αναδυομενη νεραιδα Προνοη παλληκαρι μονοσημαντος δικαστης δικαστηριο νυμφη βασιλεια Αιγιαλος πολη, Νταλιαν Νταλυαν Dalyan, επαρχια Μογωλας > Μουγλων Καριας Μικρας Ασιας αυτοκτονια πυραμιδοειδης βραχος, πυραμιδα νυμφες, λυπη βαθυ υπνος, ανθρωπος δαιμονας δαιμων Αμαδρυαδα αμαδρυας Δακρυον Βυβλιδος ποταμος Καλβυς / Καυλης μυθος παραλλαγη δημοτικοτητα παροιμιωδης φραση παροιμια ανομος εκπληρωση θανατος λατρεια Αφροδιτης πολεις Κρητη αποικια Φοινικη, Αιγυπτος οβιδιος Μεταμορφωσεις λιβεραλις Liberalis παρθενιος Νικαευς, Ερωτικα παθηματα αριστοκριτος απολλωνιος ροδιος παιδι ιστορια Νικαινετος ερασθεντα οικια πορρω απεσκεδασμενος ιωνες ενοικισαι Οικουσιον αστυ Τραγασιη φιλεοντα θεμιστας ραδαλη εναλιγκιον αρκευθοισι αεκων ηρασσατο δεφερενδιος οφιωδεα Κυπρος Καπρος υλιγενες υλη ιρα λοετρα πτολιεθρον πτολιεθρο εδειματο πρωτος ιωνων γνωτη ολολυγονος οιτον αποπρο πυλη ωδυρατο νοστον νοστος ερασθεισα κακο αποστυγησαντα περαιωθηναι Λελεων κατεχομενη κρηνη εχενηις, κληθεισα ανιεμενη δοκουσα αιτια γεγονεναι Καυνω απαλλαγη αναψαμενη δρυος μιτρα τραχηλος ολοοιο κασιγνητου νοον κλαιω αηδονι θαμινωτερο βησσα ρα στυφελοιο σαρωνιδα αυτικα αψαμενη, δειρη ενεθηκατο, βευδεα παρθενικαι Μιλησιδες ρυηναι ιωνια διασκορπισμενοι Οικουσιο Κελαινος Τραγασια, ενωση δικαιοσυνη δικαιο δικαιον λυγερος θαλασσινος κεδρος αρκευθος αγαπη παρα τη θεληση κυνηγημενος συμφορες φιδια οφις φιδι Κυπρου, δασωμενο δασος ιερα λουτρα Καριας θρηνος θανατος, πυλες οδυρμος γυρισμος ικεσια απελπισια αποστροφη σχεση κατοικοι Λελεγες, Εχενηιδα, ιδρυση λυτρωση φυγη πεπλο λαιμος θηλια σκεψη ολεθριος αηδονα χαραδρα παρθενες παρθενα πεπλα ηρωιδα Αρεια Κυανεη Κυανη Μαιανδρος γενεαλογια, Μινωας. Αστεριων, βασιλιας Κρητης, υιοθεσια Μινως Ευρωπη Τραγασια Κελαινεας Κελαινευς Ειδοθεη βασιλευς βασιλειο Καρων, Ευρυτος δενδρο ψυχη δενδρου Κρητη φυτο κυπειρος παπυρος βυβλο βιβλο εθιμο, κοριτσι εφηβεια σκισιμο παιδικα ρουχα αφιερωμα συμβολισμος κοριτσια αρτεμις αρτεμη Οφιουσσα Οφιουσα Βυζαντιος, Κτησιας Θεοκριτος Κονων κονωνας Νοννος Παυσανιας κλαυδιος Πτολεμαιος λεξικο ΣΟΥΔΑΣ, Υγινος Φιλοστεφανος Πορφυρογενητος Φωτιος ηροδοτος αριστοτελης Παροιμιογραφος αιμομικτικος αιμομιξια αιμομειξια αιμομεικτικος θεος Διονυσος Ηρακλης βιβλιο ετυμολογια βιβλιου 430 410 ασημι – στατηρ αναποδο δελτα τριγωνο  τσαμπι σταφυλι σταφυλια, εγκοιλο τετραγωνο Νομισματοθηκη Κρατικα Μουσεια Παλαιο Μουσειο Βερολινο 450 ασημενιο στατηρας πυραμιδοειδες / τριγωνικο αντικειμενο βαιτυλος λατρευτικη πετρα λατρεια δακτυλιος – λαβη πλασματα πουλι Münzkabinett der Staatlichen Museen, Μουσειο αλτες