Του Γιώργου Λεκάκη
Το αρχαιότερο σκανδιναβικό γκρογκ ευρέθη από Δανό αγρότη, στο χωριό Έγκτβεντ, στην Γιουτλάνδη, στον 55o παράλληλο [55.617019782299636, 9.306852418990163] που όργωνε τα χωράφια του, και βρήκε ένα φέρετρο από δρυ.
Ειδοποίησε το Εθνικό Μουσείο της Δανίας, το οποίο έστειλε έναν αρχαιολόγο τον Φεβρουαριο του 1921. Μέσα στο αρχαίο φέρετρο, ο αρχαιολόγος βρήκε τα λείψανα ενός νεαρού κοριτσιού, 16-20 ετών κατά την στιγμή του θανάτου της, λεπτή, με ύψος 1,60 μ., θαμμένου με αρκετά τολμηρό ντύσιμο θα έλεγε κανείς: Ένα φαρδύ μπούστο σαν μπλούζα[1] με μανίκια που έφταναν μέχρι τους αγκώνες και άφηνε την κοιλιά και τον αφαλό έξω, και μια κοντή φούστα με κορδόνι.
Είχε με μακριά, ξανθά μαλλιά και καλοφροντισμένα νύχια! Ίσως ηταν μια όμορφη λυγερόκορμη χορεύτρια. Ονομάζεται πλέον «Egtved Girl». Ένας μεγάλος ορειχάλκινος δίσκος, διακοσμημένος με σπείρες και ένα καρφί γύρω από την μέση της, ακουμπούσε στο στομάχι της. Και μια κοκάλινη χτένα στην ζώνη της.
Θάφτηκε ξαπλωμένη επάνω σε δέρμα βοδιού. Φορούσε χάλκινα βραχιόλια στα χέρια της και μια μάλλινη ζώνη! Στα πόδια της βρισκόταν σε φέρετρο η αποτεφρωμένη σορός ενός παιδιού, ηλικίας 5 ή 6 ετών – το δικό της; Στο κεφάλι της βρισκόταν ένα μικρό κουτί από φλοιό σημύδας, που περιείχε ένα σουβλί, χάλκινες φουρκέτες και ένα δίχτυ για τα μαλλιά.
Πριν ανοιχτεί το φέρετρο, ανακαλύφθηκε ότι ο νεκρός είχε καλυφθεί με μια κουβέρτα και δέρμα βοδιού μετά τον θάνατό του. Από πάνω τοποθετήθηκαν ανθισμένη αχιλλεια (άρα η ταφή έγινε καλοκαίρι). Η ενδυμασία του κοριτσιού είναι το καλύτερα διατηρημένο παράδειγμα ενδυμασίας, που ήταν κοινή στην Βόρεια Ευρώπη κατά την Εποχή του Χαλκού. Τα καλοδιατηρημένα λείψανα οφείλονται στο βαλτώδες έδαφος, χαρακτηριστικό της περιοχής.
Σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες (από τα δόντια και τα νύχια του κοριτσιού, και τα μάλλινα στοιχεία των ρούχων της, καταγόταν από την περιοχή της Γιουτλάνδης – ΠΗΓΗ: Er. Thomsen και R. Andreasen, Πανεπιστήμιο του Aarhus, 2019.[2]
Δίπλα της υπήρχε ένας μικρός κουβάς από φλοιό σημύδας. Αυτός περιείχε ένα από τα σημαντικά κτερίσματά της: Αποξηραμένα υπολείμματα κάποιου ποτού: Ήταν μπύρα σιταριού, φτιαγμένη με μέλι, οξύκοκκο[3] και lingonberries (Vaccinium vitis-idaea), αλλά και γύρη από όχι λιγότερα από 55 διαφορετικά φυτά! Είχε αρωματιστεί με μυρτιά ή Myrica gale[4] – με άλλα λόγια, ήταν ένα είδος μπύρας μεικτού σιταριού και μούρων[5] με μέλι!
Τα ευρήματα είναι στο Το Εθνικό Μουσείο Δανίας και το Μουσείο Moesgård. Η ανάλυση του 1929 έδειξε ότι είχε ταφεί το καλοκαίρι του 1390 – 1370 π.Χ. (Εποχή του Χαλκού). Ήταν τάφος ανθρώπου υψηλού κύρους. Οι απλοί αγρότες δεν θα μπορούσαν να αφήσουν μεταλλικά κοσμήματα στον τάφο της, ούτε θα μπορούσαν να έχουν ανεγείρει τον τεράστιο τύμβο από πάνω της [55.62826936706693, 9.282680362431176]! Ο τύμβος της είχε πλάτος 30 μ. και ύψος 4 μ.
Ήταν δύσκολο να εξαχθεί κάποιο συμπέρασμα από ένα μόνο εύρημα. Αλλά το 2013, ο P. McGovern και οι συνάδελφοί του στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια δημοσίευσαν μια νέα ανάλυση 4 αρχαιολογικών ευρημάτων ποτών από την Δανία και την Σουηδία, βρήκαν ομοιότητες με το ποτό του Egtved Girl, και επινόησαν το όνομα «Nordic grog» για να περιγράψουν αυτά τα αρχαία ποτά. Ο McGovern, χρησιμοποιούσε μια νέα μέθοδο: Την χημική ανάλυση των ουσιών που υπήρχαν στο ποτό. Έτσι έγινε πρωτοπορος των αναλύσεων αρχαίων ποτών από όλον τον κόσμο. (Δυστυχώς πέθανε απροσδόκητα στις 23.8.2025.) Αναλύοντας τα 4 ευρήματα, ο McGovern μπόρεσε να αποδείξει ότι:
- το ένα ποτό ήταν υδρομελι,
- το άλλο ήταν κρασί – βρέθηκε στο νησί Γκότλαντ. Χρονολογείται στο 50 μ.Χ. Είχε έρθει στην Δανία από την Μεσόγειο, ως πολύτιμο εξωτικό προϊόν – το κρασί ήταν πράγματι πολύ ακριβό, και
- τα δύο ήταν μεικτά ή υβριδικά ποτά. Ένα από τα μικτά ποτά, από το Juellinge, χρονολογείται στο 80 μ.Χ. Ο τάφος περιείχε πολύ ακριβά υάλινα σκεύη και ένα χάλκινο συνολο κρασιού, εισαγόμενο από την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το ποτό ήταν πολύ παρόμοιο με αυτό της Egtved. Αλλά από κριθάρι (αντί για σιτάρι) και δεν περιείχε μέλι. Αλλά περιείχε επίσης cranberries, lingonberries και gale, καθώς και άρκευθο[6]. Το άλλο μεικτό ποτό, από το Kostræde, του 800 π.Χ., περιείχε μέλι, κρασοσταφυλα, gale και άρκευθο. Ο τάφος είχε και κτερισματα: έναν θαμμένο θησαυρό ακριβών αντικειμένων, χρυσών σκουλαρικιών, κ.ά.
Δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες, λοιπόν, από τα αρχαιολογικά ευρηματα για να συνταχθεί μια οριστική συνταγή για σκανδιναβικό γκρογκ: Η βύνη, το μέλι, τα κράνμπερι, τα lingonberries, το gale και ο άρκευθος φαίνεται να είναι τα πιο συνηθισμένα συστατικά, ίσως όχι όλα στην ίδια μπύρα. Ποια βύνη; Η καπνιστή ή η λιαστή; Και η διαδικασία ζυθοποίησης; Σε μεγάλα καζάνια Εποχής Χαλκού;
Σήμερα στο Μπρόντμπι της Δανίας, παρασκευάζεται η Egtvedpigens Bryg (μπύρα της Egtved Girl’s Brew). Είναι μια κοκκινη μπύρα σιταριού με μέλι, gale και μούρα. Μια βρασμένη, ανθρακούχα μπύρα που έχει υποστεί ζύμωση με ένα μόνο στέλεχος μαγιάς και περιλαμβάνει λυκίσκο. Δυστυχώς, ομοιάζει περισσότερο με ένα ελαφρώς περίεργο γερμανικό hefeweizen, παρά με το αρχαίο ποτό της Egtved.
Η μπύρα λοιπόν ήταν φτιαγμένη από λιαστό σιτάρι, με μέλι, κράνμπερι και lingonberries. Όλα αυτά σε κάδο με ζεστό νερό. Μετά έβαζαν κλαδιά αρκεύθου με gale, και έψυχαν το γλεύκος στην θερμοκρασία σώματος. Τέλος, προσέθεταν λίγη ζύμη με όλα τα στελέχη ακόμα μέσα.
- Στο παλαιοαγγλικό έπος Beowulf, το οποίο διαδραματίζεται στη Δανία, το τέρας Γκρέντελ καταστρέφει την «αίθουσα με τα υδρόμελα» του τοπικού ηγεμόνα, Χρόθγκαρ.
ΠΗΓΗ: «The Mixed Mysteries of Nordic Grog – There’s much we don’t know, but the archaeological finds of ancient Nordic beverages point to beer, mead, and wine – and to hybrids of all three – as the status beverages of the rich and powerful», Beer and brewing, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.3.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Barber E. W. «Οι Μούμιες του Ουρούμτσι», εκδ. Macmillan, Λονδίνο, 1999.
- Frei K. M. κ.ά. «Ιχνηλατώντας την δυναμική ιστορία ζωής μιας γυναίκας της Εποχής του Χαλκού».
- Hogan C. M. «Egtved Girl Barrow», στο The Megalithic Portal, 4.10.2007.
- Lone Hvass «Egtvedpigen»¨, Sesam, Κοπεγχάγη 2000 (δημοσίευση των τελευταίων ερευνητικών αποτελεσμάτων).
- Michaelsen K. K. «Politikens bog om Danmarks Oldtid», Politiken, Δανία, 2002.
- Schlabow K. «Γερμανοί υφαντουργοί της Εποχής του Χαλκού», εκδ. Wachholtz, Neumünster 1937 (όπου λεπτομερής περιγραφή των ενδυμάτων της εποχής).
- Thrane H. «Egtved», στο Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA), β΄ έκδοση, 7. 6, εκδ. Walter de Gruyter, Βερολίνο / Νέα Υόρκη 1986.
- Fuchs A. «The Long Journey of the Egtved Girl», στο Spektrum der Wissenschaft – Αρχαιολογία, Ιστορία, Πολιτισμός, ειδικό τεύχος 1.17. Holtzbrinck, 2017.
Και:
- «Bronzezeit: Mädchen pendelte zwischen Schwarzwald und Dänemark», περιοδικο Spiegel, 21.5.2015.
- Ντοκυμανταίρ «Το Κορίτσι από το Έγκτβεντ», 2017, των Σ. Βάισαϊτ και Κ. φον Σάλομον.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Παρόμοια με αυτά που βρέθηκαν στις ταφές της Δανικής Εποχής του Χαλκού στο Borum Eshøj και στο Skrydstrup.
[2] Προηγούμενες αναλύσεις έρευνες έλεγαν ότι καταγόταν από τον Μέλανα Δρυμο στην νυν νοτιοδυτική Γερμανία.
[3] Vaccinium oxycoccos / cranberry / κράνμπερι / γερμ. kraanbere, fenberry / βακκίνια / lingonberry: Φυτό με προληπτική δράση στις υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις, κυρίως για γυναίκες, και αντιφλεγμονώδη δράση που ίσως μεταβάλλουν την γονιδιακή έκφραση. Τα κράνμπερι χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ποτών φρούτων, χυμών, ποτών κβας(*), και εκχυλισμάτων – αποτελούν καλές πηγές βιταμινών. Τα φύλλα μπορούν να καταναλωθούν ως τσάι. Επίσης αντισκορβουτικό, κατά κρυολογηματων, ρευματισμων, πονόλαιμου, έλλειψης βιταμινών, κ.ά.
Επισήμως η εξημέρωση των κράνμπερι θεωρείται ότι ξεκίνησε το 1816, από την Μασαχουσέτη των ΗΠΑ!
ΠΗΓΗ: D. B. Hannon, κ.ά. «Επιδράσεις εκχυλισμάτων κράνμπερι στην γονιδιακή έκφραση σε κύτταρα THP-1», doi: 10.1002/fsn3.374, Επιστήμη Τροφίμων & Διατροφή, 1.1.2017.
(*) kysel’, kyselica, parovec , kvas chlebowy, girta, kvass, kali: Παραδοσιακό σλαβικό και βαλτικό ξινό ποτό που παρασκευάζεται με ζύμωση αλευριού σίκαλης και βύνης (σίκαλη, κριθάρι) ή από ξερό ψωμί σίκαλης, μερικές φορές με την προσθήκη αρωματικών βοτάνων, μελιού / κηρήθρας. Παρασκευάζεται επίσης από παντζάρια, φρούτα και μούρα. Είναι και βάση για κλασσικές κρύες σούπες της ρωσικής κουζίνας (οκρόσκα, μπότβίνια , κλπ.).
[4] Τα μπαχαρικά που χρησιμοποιούνταν σε αυτά τα ποτά ήταν επίσης ασυνήθιστα. Δεν υπάρχει κανένα σημάδι λυκίσκου στην μπύρα στην Σκανδιναβία πριν από τον 7ο αιώνα. Αυτές οι μπύρες θα είχαν πολύ διαφορετική γεύση από αυτήν που γνωρίζουμε σήμερα. Το gale είναι το πιο διάσημο από αυτά τα αρχαία μπαχαρικά – βρέθηκε στην ανάλυση του ποτού του Egtved Girl το 1929, και στα δύο άλλα γκρογκ. Είχε χρήση στην μπύρα σε όλες τις επόμενες περιόδους, μέχρι και την αγροτική μπύρα του 20ού αιώνα, ειδικά σε Εσθονία, Σουηδία, και στη Δανία.
[5] Τα μούρα δεν ήταν εύκολο να βρεθούν, επειδή ωρίμαζαν ταυτόχρονα με την συγκομιδή των σιτηρών, άρα οι αγρότες δεν είχαν χρόνο να τα μαζέψουν.
[6] Καμμία άλλη ανάλυση αρχαίων ποτών δεν έχει βρει άρκευθο, ίσως επειδή έγιναν με μικροσκόπια. Η χρήση άρκευθου στην αγροτική μπύρα είναι ακόμα πολύ συνηθισμένη σήμερα.
αρχαια Σκανδιναβια εισαγωγη κρασι υδρομελο Μεσογειος θαλασσα Λεκακης Σκανδιναβιας υδρομελι Μπεογουλφ
