Θησαυρός 189 νομισμάτων βρέθηκε στην Σταμνά Αιτωλοακαρνανίας – του Γ. Λεκάκη

Εις θέσιν Ημεροδένδρια της περιφερείας της κοινότητος Σταμνάς[1], της επαρχίας Μεσολογγίου Αιτωλοακαρνανίας, κατά τον μήνα Απρίλιον του 1973 ευρέθησαν εντός πηλίνου αγγείου 189 (εκατόν ογδοήκοντα εννέα) αργυρά τάλληρα 18ου και 19ου αιώνος. Παρελήφθησαν παρά της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Μεσολογγίου.

Τα νομίσματα:

• 1. Όθωνος 1833, διακριτικά νομισματοσκοπείου, άγκυρα και Α.
• 2-7. Καρόλου Δ’ Ισπανίας (κοπαί: 1795-1808).
• 8-18. Φερδινάνδου Ζ’ Ισπανίας (κοπαί: 1809-1825).
• 19-20. Λουδοβίκου ΙΗ Γαλλίας των ετών 1816 και 1824.
• 21-22. Καρόλου Ι’ Γαλλίας, των ετών 1828 και 1830.
• 23-27. Λουδοβίκου Φιλίππου Γαλλίας (κοπαί: 1834-1839). 28-29. Λουδοβίκου Μανίν, δόγηδος Βενετίας, του έτους 1795.
• 30. Φραγκίσκου Α’ Αυστρίας, του έτους 1761.
• 31-42. Μαρίας Θηρεσίας Αυστρίας των ετών 1766 και 1780.
• 43-45. Ιωσήφ Β’ Αυστρίας (κοπαί Ουγγαρίας των ετών 1782 και 1783).
• 46-49. Φραγκίσκου Α’ Αυστρίας των ετών 1813, 1815, 1824 και 1826.
• 50-68. Μαξιμιλιανού Ιωσήφ Βαυαρίας (κοπαί: 1760-1777).
• 69-70. Καρόλου Θεοδώρου Βαυαρίας, των ετών 1778 και 1779.
• 71.Καρόλου Ευγενίου της Βυρτεμβέργης, του έτους 1781 (Πίν. 3, αριθ. 4).
• 72.Φρειδερίκου Χριστιανού, του 1766 (Πίν. 3, αριθ. 5).
• 73-135. Φρειδερίκου Αυγούστου Σαξωνίας 28 τεμάχια (73-100) φέροντα τον τίτλον ELECTOR και χρονολογούμενα από του 1764 έως το 1806· εν συνεχεία 18 τεμάχια (101-118) με την επιγραφήν REX SAΧΟΝΙΑΕ, κοπέντα από του 1808 έως το 1816 και 17 τεμάχια (119-135) με τον τίτλον KOENIG VON SACHSEN, χρονολογούμενα από του 1819-1827.
• 136-145. Αντωνίου Ε’ Σαξωνίας (κοπαί: 1827-1835).
• 146. Καρόλου Φρειδερίκου Βάδης, του έτους 1765.
• 147-174. Μεξικανικής Δημοκρατίας (κοπαί: 1827-1850).
• 175-187. Περουβιανής Δημοκρατίας (κοπαί: 1834-1841).
• 188-189. Βολιβιανής Δημοκρατίας, των ετών 1830 και 1833.

ΠΗΓΗ: Μ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΟΥ, ΑΔ 30 (1975), Β΄1, 27, πίν. 26α. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.1.1995.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

Η Σταμνά είναι το μεγαλύτερο σε έκταση και σε πληθυσμό δημοτικό διαμέρισμα Αιτωλικού, Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, στον 38^ο παράλληλο [38°30′51″N 21°16′55″E] της Αιτωλίας. Αποτελείται από το χωριό Σταμνά, και τους οικισμούς Κεφαλόβρυσος Σταμνάς και Σταθμός Σταμνάς.

Η περιοχή κατοικείται από τα μυκηναϊκά χρόνια. Πλούσια τα αρχαιολογικά ευρήματα της ανασκαφής στην θέση Κεφαλόβρυσος Σταμνάς και στον Σταθμό Σταμνάς. Άλλωστε το όνομα του χωριού στην ευρεση πολλών αρχαίων πήλινων αγγείων (στάμνες).

Κατά την κατασκευή του νέου οδικού άξονα «Παραϊόνια Οδός» στις οδικές συνδέσεις σήραγγας Αγιου Ηλία απεκαλύφθησαν αρχαιότητες, σε τρεις θέσεις, σε μικρή απόσταση η μία από την άλλη, κοντά στον σημερινό οικισμό Κεφαλόβρυσου:

• Το Νεκροταφείο Πρωτογεωμετρικής-Γεωμετρικής Περιόδου

Με στοιχεία ακόμη αρχαιότερης κατοίκησης της περιοχής, από την Μεσοελλαδική περίοδο. Απεκαλύφθηκε τμήμα αρχαίου νεκροταφείου πρωτογεωμετρικής και γεωμετρικής περιόδου, που εντάσσεται στο γνωστό εκτεταμένο νεκροταφείο (μεγάλο τμήμα του οποίου έχει ερευνηθεί κατά το παρελθόν[1]). Κάπου εδώ έκειτο η αρχαία Ωλένεια. Το νεοευρεθέν τμήμα έχει έκταση 4,8 στρ. Μέχρι στιγμής έχουν ερευνηθεί 103 τάφοι, σε βάθος 1,50 – 2,50 μ. από την σημερινή επιφάνεια του εδάφους. Ευρέθηκαν 66 ταφικά πιθάρια τοποθετημένα οριζόντια στο έδαφος, καλής διατήρησης τα περισσότερα. Τις ταφές συνόδευαν πήλινα αγγεία και σφονδύλια, χρυσά, χάλκινα και σιδερένια είδη ένδυσης και κόσμησης (περόνες, πόρπες, σφηκωτήρες, δακτυλίδια, ψέλλια), χάλκινα και σιδερένια όπλα (ξίφη, αιχμές δοράτων, μαχαίρια). Τα περισσότερα αντικείμενα είναι εξαιρετικά καλής διατήρησης, λόγω  σύστασης εδάφους. Σε μικρή απόσταση προς νότον, απεκαλύφθησαν δύο αψιδωτά κτήρια, των οποίων η κεραμική από το εσωτερικό τους χρονολογείται στην Μεσοελλαδική περίοδο. Τέλος, περί τα 500 μ. ανατολικότερα ερευνήθηκε αγροτικό συγκρότημα ελληνιστικών χρόνων. Το κτηριο περιελάμβανε 4 τουλάχιστον χώρους. Οι τοίχοι ήταν κτισμένοι από αργόλιθους της περιοχής.[2]

• Το αρχαίο υδραγωγείο

Το αρχαίο υδραγωγείο[3] στην Σταμνά [38.50113000794735, 21.309119756943858] αποτελεί ορόσημο του χωριού, καθώς και ένα από τα σπουδαιότερα και εντυπωσιακότερα αξιοθέατα της περιοχής. Ο αρχαίος αυτός αγωγός νερού τροφοδοτούσε με νερό τρεις νερόμυλους! Δυστυχώς είναι εγκαταλειμμένος. Πρόκειται για μία πέτρινη κατασκευή με τοξωτές καμπύλες![4]

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ο πρώτος οικισμός εμφανίζεται στα προεπαναστατικά χρόνια. Στα Ορλωφικά έγινε μάχη με τους Τούρκους. γεγονότα στα τέλη του 18ου αιώνα.

Το κτήριο του Δημοτικού Σχολείου είναι χτισμένο το 1905.

Στις 9 Απριλίου 1944, γράφτηκε στην Σταμνά μια ακόμη ηρωική σελίδα των Ελλήνων: ομάδα 100 ανταρτών του ΕΛΑΣ, περιοχής Ξηρομέρου, με διαταγή του Στ. Σαράφη και του Α. Τζίμα, πέτυχαν την ανατίναξη και τον εκτροχιασμό της αμαξοστοιχίας προς Αγρίνιο και μετέφερε πολεμικό υλικό και καύσιμα του εχθρού, συνοδευμένη από Γερμανούς στρατιώτες! Το σαμποτάζ εκτελέστηκε στο τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής μεταξύ των χωριών Σταμνάς και Αγγελοκάστρου (θέση «25»). Οι απώλειες για τον γερμανικό στρατό κατοχής ήταν μεγάλες! Οι Γερμανοί ναζί κατακτητές αντεδρασαν με αντίποινα: Την Μεγάλη Παρασκευή (14.4.1944) στο Αγρίνιο, μαζί με τους εντόπιους συνεργάτες τους, ταγματασφαλίτες, εκτέλεσαν 117 πατριώτες από τις φυλακές της Αγίας Τριάδος, μεταξύ των οποίων και η μοναδική γυναίκα Κατίνα Χαντζάρα! Και απαγχόνισαν τους Πάνο Σούλο, Χρήστο Σαλάκο και Αβραάμ Αναστασιάδη στην πλατεία Αγρινίου. Στο τραίνο υπήρχαν 600 δισεκ. κατοχικές πληθωριστικές δραχμές, τρία βαγόνια είχαν κηροζίνη για αεροπλάνα, η σκευοφόρος με πολίτες-επιβάτες, και 23 Γερμανοί στρατιώτες.[5]

Η ανακοίνωσις του στρατιωτικού διοικητή των γερμανικών ναζιστσικών μονάδων Ηπείρου, η οποία τοιχοκολλήθηκε στους δρόμους του Αγρινίου:

«Ως αντίποινα των υπούλων τούτων πράξεων, αίτινες πλήττουν αφ’ ενός τον Γερμανικόν Στρατόν και αφ’ ετέρου τους ειρηνικούς κατοίκους, ελήφθησαν και εξετελέσθησαν τα κάτωθι μέτρα:

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ

Διαφημίσεις και προειδοποίηση των αρχών κατοχής, Αγρίνιο, Ελλάδα, 14 Απριλίου 1944.

Την 9ην Απριλίου 1944 ο εκ Μεσολογγίου προς Αγρίνιο κατευθυνόμενος σιδηροδρομικός συρμός υπέστη βορείως της Σταμνάς επίθεσιν κομμουνιστικών συμμοριών και επυρπολήθη. Γερμανοί στρατιώτες και συνταξιδεύοντες Έλληνες πολίτες εφονεύθησαν ή ετραυματίσθηκαν, τραυματισμένοι Γερμανοί στρατιώται εφονεύθησαν ή απήχθησαν ανάνδρως. Ως αντίποινα των υπούλων τούτων πράξεων, αίτινες πλήττουν αφ΄ ενός τον Γερμανικόν Στρατόν και αφ΄ ετέρου τους ειρηνικούς κατοίκους ελήφθησαν και εξετελέσθησαν τα κάτωθι μέτρα.

1ον). Σήμερον 120 κομμουνισταί εκ χωρίων κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής και εκ Παναιτωλίου, οίτινες ως διεπιστώθη, έλαβον μέρος εμμέσως ή αμέσως εις την εν λόγω πράξιν, ετυφεκίσθησαν ή απαγχονίσθησαν εν Αγρινίω.

2ον) Εις Στάμναν και Παναιτώλιον, ωρισμένος αριθμός αικιών, εις τας οποίας είχαον διαμείνει συμμορίται ή ανευρέθησαν εν αυτοίς όπλα και πυρομαχικά, κατεστράφη.

3ον) Δέκα χωρία, εξ ών προήρχοντο οι λησταί, ή τα οποία κείνται κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής υπεχρεώθησαν εις την καταβολήν μεγάλης χρηματικής ποινής. Εις περίπτωσιν επαναλήψεως , όλα τα χωρία άτινα κείνται παρά την σιδηροδρομικήν γραμμήν, ως και εκείνα ων οι κάτοικοι λαμβάνουν μέρος εις αποπείρας, θα καταστραφούν και οι άνω των 16 ετών άρρενες κάτοικοι αυτών θα υποβληθούν εις αντίποινα.

14 Απριλίου 1944

Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΗΠΕΙΡΟΥ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης τα έργα του Γ. Λεκάκη για την ΚΑΤΟΧΗ, ΕΔΩ.

Από το χωριό διέρχεται η παλαιά σιδηροδρομική γραμμή Κρυονέρι – Αγρίνιο (έπαψε να λειτουργεί το 1970).

Λειτουργεί Δανειστική Βιβλιοθήκη, από το 1976 στο κτήριο της Κοινότητας.

Στην αγροτική περιοχή, κυριαρχούσε η καλλιέργεια του καπνού (κύρια ποικιλία τα «μυρωδάτα»). Σήμερα βασικό προϊόν που συναντάμε είναι η ελιά «Καλαμών», το τριφύλλι, το καλαμπόκι, τα σιτηρά, κ.ά. Στην φύση κυριαρχεί η ελιά, ο σχίνος, το πουρνάρι και το πεύκο. Στην πανίδα η αλεπού, το κουνάβι, ο ασβός, ο σκαντζόχοιρος, ο λαγος, η βίδρα κ.ά.

Η θέα από την Σταμνά προς την Λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Πλην των προαναφερθέντων:

• Οι τρεις νερόμυλοι. Από την εποχή της οθωμανοκοκρατίας. Πέρασαν σε Έλληνες ιδιώτες, αλλά την ίδια εποχή βγήκαν οι κυλινδρόμυλοι. Έτσι οι νερόμυλοι έκλειναν ο ένας μετά τον άλλο… Δυστυχώς, σήμερα εγκαταλελειμμένοι καταρρεουν… Λειτουργούσαν με το νερό του Κεφαλόβρυσου (όνομα και πράγμα), το οποίο έφθανε σ’ αυτούς με το τερίζι (= νεραυλακας / υδραύλακας, 38.50113000794735, 21.309119756943858). Σώζονται μέχρι σήμερα οι χαρακτηριστικές καμάρες του. Το νερό έπεφτε από ύψος 3-5 μ. από την κάναλη σε μια ξύλινη φτερωτή, η οποία με έναν άξονα κινούσε την μυλόπετρα. Ο ένας νερόμυλος είχε ακόμη νεροτριβή και μαντάνια. Στη νεροτριβή έφτιαχναν φλοκάτες, βαλέντζες και σαγίσματα. Στα μαντάνια έφτιαχναν ρούχα (σακάκια, παντελόνια) με ύφασμα που είχαν υφάνει οι γυναίκες στον αργαλειό.[6]

• Το ξωκκλήσι της Αγίας Αγάθης, δυτικά του Αρακύνθου, απέναντι από το Αιτωλικό, 6,5 χλμ. από την παραλία Σταμνάς. Ναΐσκος του 1840. Λίγο υψηλότερα υπάρχει το ερειπωμένο βυζαντινό μοναστήρι Ψηλή Παναγία (ωραία πεζοπορία από την Αγ. Αγάθη έως εδώ πάνω, περίπου 5 χλμ.). Εκεί κατέφευγαν τα γυναικόπαιδα όταν το Αιτωλικό, έπεφτε στα χέρια του Ιμπραήμ.
• Το ξωκκλήσι του Αγίου Αθανασίου, σε μια τοποθεσία με ιδιαίτερη φυσική ομορφιά, δυτικά του χωριού, δίπλα στον ποταμό Αχελώο. Μονόχωρος ναός, με ημικυκλική Αγία Τράπεζα. Πέτρινη επιγραφή που αναφέρει χρονολογία «1891 23 Μαρτίου» και κάποια δυσανάγνωστα ονόματα. Μια εικόνα της Παναγίας ημικατεστραμμένη, φτιαγμένη από αυγό και κηρομαστίχη, του 1790, στην οποία δεξιά και αριστερά αναφέρονται τα εξής: Από την μία πλευρά «Δέησις Ιγνατίου ιερομονάχου» και από την άλλη πλευρά «Δια χειρός Χριστοφόρου μοναχού». Φυλάσσεται στον Άγιο Νικόλαο Σταμνάς. Πανηγυρίζεται στις 2 Μαΐου.
• Ο ναός του Αγίου Γεωργίου. Ερειπωμένος 30′ από την παραλία Σταμνάς, στις νότιες υπώρειες του Αρακύνθου. Βυζαντινός υστερoβυζαvτινών χρόνων (11^ο – 12^ο αι. ή 13ο – 14ο αι.), σε πανέμορφη τοποθεσία, με εξαιρετική θέα στην λιμνοθάλασσα Αιτωλικού. με εκλεκτικά στοιχεία, τόσο της αρχιτεκτονικής του Δεσποτάτου της Ηπείρου, όσο και της νότιας Ελλάδας. Εγκαταλελειμμένος και ασκεπής. Μονόχωρος ξυλόστεγος δρομικός ναός (10,5 μ. μήκος χωρίς την αψίδα και πλάτος 4,6 μ.), με τρίπλευρη αψίδα και πλατύτερο μεταγενέστερο νάρθηκα. Ο μεταγενέστερος νάρθηκας έχει πλάτος 5,20 μ. Δίρριχτη στέγη, πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι η είσοδος στην βόρεια πλευρά του νάρθηκα.[7]
• Οι Άγιοι Θεόδωροι (9ου – 10ου αιώνα) στα ΒΔ. του χωριού, επίσης εγκαταλελειμμένο και ερειπωμένο βυζαντινό μνημείο (6,70 μ. Χ 4,35 μ.), κοντά στην τοποθεσία Φαμελιάς, 50 μ. αριστερά από τον δρόμο προς Λίμπες. Με ανεικονικό διάκοσμο, ανήκει στον τύπο του «ελεύθερου σταυρού» (δηλ. η κάτοψη του ναού διαγράφει το σχήμα ενός απλού σταυρού). Από σχεδόν ακατέργαστους λίθους της περιοχής (ασβεστόλιθους, αμμόλιθους), πάχους 0,55 μ. – 0,65 μ. Από την εσωτερική διακόσμηση σώζεται ο γεωμετρικός διάκοσμος του ιερού βήματος, καθώς και ένας μικρός ανισοσκελής φυλλοφόρος σταυρός επάνω σε λευκό βάθος στο κέντρο της βόρειας μικρής κόγχης του ιερού βήματος. Η κατακόρυφη κεραία του σταυρού φτάνει σε μήκος τα 0,75 μ. και η οριζόντια τα 0,45 μ. Στις γωνίες της βάσης των τριγώνων διαμορφώνονται σχηματικά σταγόνες και στις τέσσερις κεραίες συμφύονται τα συμβολικά μήλα. Από τη βάση του σταυρού εκφύονται βλαστοί άκανθας που ανελίσσονται συμμετρικά. Ο φυλλοφόρος αυτός σταυρός είναι συμβολο της σωτηρίας και της ζωής. Η απεικόνισή του στην κόγχη της πρόθεσης συνδέεται με την λατρεία του θείου Πάθους και την σκηνή της Άκρας Ταπείνωσης, η οποία εκφράζει κατ’ εξοχήν το Πάθος του Χριστου. Την θριαμβευτική έννοια του σταυρού τονίζει και η απεικόνιση του θριαμβικού τόξου, κάτω από το οποίο βρίσκεται ο σταυρός.[8]
• Ο Άγιος Παντελεήμονας, Α. της Σταμνάς, σε μια απ’ τις δυτικότερες πλαγιές του Αρακύνθoυ. «Φωλιασμένος» σε πυκνό δάσος από κυπαρίσσια και πλούσια βλάστηση. Εδώ λειτούργησε το θολωτό κρυφό σχολειό των παιδιών της περιοχής – σώζεται μέχρι σήμερα, κάτω από τον προαύλιο χώρο. Σώζεται και η μαρμάρινη κολώνα, που έδεναν τους «αρρώστους», που είχαν προσβληθεί από τα «κακά πνεύματα». Το παλαιό μοναστήρι γκρεμίστηκε[9] το 1855 και στην θέση του χτίστηκε το σημερινό εκκλησάκι. Θεωρείται θαυματουργό. Σε επιγραφή αναγράφονται κάποια ονόματα οικογενειών της Σταμνάς, καθώς και η χρονολογία «1855 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 4». Είχε πολλούς μοναχούς και τεράστια ακίνητη περιουσία, η οποία έφτανε μέχρι τον ποταμό Αχελώο! Υπήρχε Επισκοπή Αχελώου και πόλη με το ίδιο όνομα! Το 520 μ.Χ., η πόλη κατεστράφη και σε κάποιο σιγίλιο, αναφέρεται επί λέξει: «η έδρα της Επισκοπής μεταφέρεται στο Αγγελόκαστρο»[10]. Πανηγυρίζει στις 27 Ιουλίου.
• Ο ΙΝ Αγίας Παρασκευής, στα νότια του χωριού, εντός του νεκροταφείου. Μονόχωρος με ξύλινη οροφή και ημικυκλική αψίδα. Σώζονται τοιχογραφίες στο ιερο και στο λιθόκτιστο τέμπλο, που μαρτυρούν ταλαντούχο καλλιτέχνη του 16^ου αιώνα.[11] Η εικόνα της Αγίας Παρασκευής φυλάσσεται στον Άγιο Νικόλαο. Την παραμονή της εορτής μεταφέρεται με λαϊκή πομπή και γιορτάζεται στις 26 Ιουλίου.
• Τέλος, ο ενοριακός ΙΝ Αγίου Νικολάου, στην πλατεία του χωριού[12], όπου και το ηρώον και μπαλκόνι με θέα. Βασιλικού ρυθμού με επιβλητικό καμπαναριό. Κτισμένος με χωμάτινες πέτρες και με άγρια πέτρα. Τείχη με πλάτους έως και 0,70 μ. Με επιβλητικές καμάρες. Με έργα του Επτανήσιου (μάλλον) αγιογράφου Γαζή, αναγεννησιακής και όχι βυζαντινής τεχνοτροπίας.[13] Και εκπληκτικά ξυλόγλυπτα (προσκυνητάρι, δεσποτικός θρόνος και άμβωνας). Στα κειμήλια του ένα αρτοφόριο του 1874, σε μικρογραφία το οποίο βρέθηκε στον γυναικωνίτη – πλέον ένα στολίδι για την Αγία Τράπεζα και ένα Άγιο Ποτήριο, από καθαρό ασήμι, με σκαλισμένη επιγραφή «ΔΕΗΣΙΣ IΓΝΑΤΙΟΥ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ 1860», ένας σταυρός αγιασμού με παραστάσεις που δεν διακρίνονται εύκολα, καθώς και μια λειψανοθήκη με σταγόνες από το αίμα των αγίων Ελευθερίου, Σάββα, Ευθυμίου, Γρηγορίου του Θεολόγου!

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Το τριήμερο πανήγυρι της Αγίας Αγάθης, 22-24 Αυγούστου, η οποία θεωρείται ως προστάτις των μαστών-ιάτειρα των μαστικών παθήσεων, εξεκίνησε τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Το πανηγύρι πραγματοποιείται στο εκκλησάκι της Αγίας Αγάθης Σταμνάς. Επίσης εορτάζεται και στις 4-5 Φεβρουαρίου (ημέρα της χάρης της). Σαν έθιμο έχει τόσο θρησκευτικό, όσο και ιστορικό χαρακτήρα (σχετίζεται με ιστορικά γεγονότα που έγιναν κατά την 23η Αυγούστου 1824). Αρχικά, ο εορτασμός γινόταν στις 5 Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης της Αγίας Αγάθης. Το πανηγύρι όμως, επικράτησε να γίνεται στις 23 Αυγούστου, όπου και συνέβησαν συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα. Ο Αλ. Μαυροκορδάτος διαβλέποντας τον κίνδυνο της επέκτασης του εμφυλίου πολέμου, που ήδη είχε ξεκινήσει στην Πελοπόννησο, προσπάθησε να προλάβει την εξάπλωση του φαινομένου από την Ρούμελη και άνω. Γι’ αυτό το λόγο, συγκάλεσε συμβούλιο με τους οπλαρχηγούς της βορειοδυτικής Ελλάδας (23.8.1824) στην Ψηλή Παναγία, στην δυτική πλαγιά του όρους Ζυγού. Αποφάσισαν συνέλευση τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους. Ωστόσο, κατά την συνέλευση επεκρατησε σύγχυση, λόγω των αντίθετων απόψεων και η προσπάθεια έμεινε άκαρπη. Τότε έγινε μεγάλος σεισμός που εκλήφθηκε ως σημάδι από την Παναγιά – θεϊκή επέμβαση για να μονοιάσουν! Έτσι, δόθηκε όρκος μπροστά στο εικόνισμα της Παναγίας για συνέχιση του Αγώνα με ομόνοια. Σε ανάμνηση του γεγονότος αυτού στις 23 Αυγούστου απεφασίσθη τριήμερο πανηγύρι. Όχι όμως στην Ψηλή Παναγιά, επειδή ήταν και είναι δυσκολη η πρόσβαση. Απεφασίστη να κτισθεί χαμηλότερα ένα εκκλησάκι στο όνομα της Αγίας Αγάθης που πίστευαν ότι τους έσωσε από τον σεισμό. Ο καλόγερος της ΙΜ Κλεισούρας, Πανάρετος Παλαμάς (στο σημείο αριστερά από την εκκλησία είναι ο τάφος του), διεξήγαγε σπουδαίο αγώνα και εράνους για την συντήρηση του μοναστηριού, μέχρι που πέθανε το 1891 την ημέρα της εορτής του! Το πανηγύρι της Αγι’ Αγάθης είναι από τα πιο γνωστά πανηγύρια – ανταμώματα της Αιτωλίας. Με παραδοσιακές φορεσιές, νταούλια, ζουρνάδες και πίπιζες και ιστορική αναπαράσταση των γεγονότων του 1824![14]

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ταματα και αναθηματα”, 2001. Του ιδίου “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Το πρωτογεωμετρικό νεκροταφείο Κεφαλόβρυσου Σταμνάς Αιτωλοακαρνανίας ευρέθη κατά την διάρκεια οικοδομικών εργασιών και την κατασκευή παράκαμψης του Αγρινίου, το 1998-2003.

[2] ΠΗΓΗ: «Η οχύρωση στις Τρεις Εκκλησιές Μεσολογγίου και οι νέες ανασκαφές στο πρωτογεωμετρικό νεκροταφείο Σταμνάς», στο περ. Αρχαιολογία και Τέχνες, 24.9.2012.

[3] Στον 38^ο παράλληλο [38.5011470, 21.3091070]/

[4] ΠΗΓΗ: «ΥΔΡΑΥΛΑΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΣΤΑΜΝΑΣ», ΒΙ.Δ.Α.-ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΔΕΛΤΙΑ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ.

[5] Το προσωπικό του τραίνου ήταν Έλληνες! Ακολούθησε μάχη. Εξελίχθη σε σώμα με σώμα. Διακρίθηκαν για την γενναιότητά τους, μεταξύ άλλων, ο Πάνος Σπατούλας και ο Θεοφάνης Κουσαρίδας από την Σταμνά. Τραυματίστηκε ο στρατιώτης του ΕΛΑΣ Στρατομήτρος, ο οποίος προσπάθησε να σταματήσει το τραινο κάνοντας σινιάλο και πυροβολήθηκε από Γερμανό στρατιώτη. Σκοτώθηκαν 18 Γερμανοί, τρεις παραδόθηκαν, ένας Ιταλός μελανοχίτωνας φασίστας και ένας χωροφύλακας με το παρατσούκλι «Κατεργάρης» (ο οποίος απεδείχθη πως είχε κάψει την Μακρυνεία). Η Το τραινο κατεστράφη ολοσχερώς. – ΠΗΓΗ: «Ο «σκληρός Απρίλης» του 1944», Αρχείον Αγρινίου, 14.7.2021. Τσόλκας Κ. «Το σαμποτάζ της Σταμνάς (9.4.1944)», WEST-MEDIA. Γ. Λεκάκης έργα για την Κατοχή, ΕΔΩ.

[6] «ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ», Περ. «Ώλενος» του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Σταμνάς, Ιούλ.-Αύγ. 1993.

[7] ΠΗΓΗ: Βοκοτόπουλος Π. «Ο ναός του Αγίου Γεωργίου στην Σταμνά», Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 2000. Και «Ο ναός του Αγίου Γεωργίου Σταμνάς», περ. «Ώλενος» του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Σταμνάς. Μάιος- Ιούλ. 2000.

[8] ΠΗΓΗ: «Άγιοι Θεόδωροι», περ. «Ώλενος» του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Σταμνάς, Ιαν.-Φεβρ. 2000 και Ιούλ.-Δεκ. 2012.

• Καραγιάννη Α. «Ο σταυρός στη βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική. Η λειτουργία και το δογματικό του περιεχόμενο», διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, 2010.
• Κατσαρός Β. «Μια ερειπωμένη εκκλησία με «ανεικονικό» διάκοσμο στο χωριό Σταμνά της Αιτωλίας», Osterreichischen Academie der Wissenschaften, Βιέννη, 1981.

[9] Σώζονται ο Α. τοίχος, με την αψίδα του ιερού βήματος και τα ερειπωμένα κελλιά στην βόρεια πλευρά.

[10] Αναφέρονται επίσης: Επίσκοπος Ιωακείμ 520 μ.Χ., Επίσκοπος Ιωάννης 1220 μ.Χ., Επίσκοπος Ευστάθιος 1240 μ.Χ., Επίσκοπος Ιωάσαφ 1587 μ.Χ., Επίσκοπος Αντώνιος 1665 μ.Χ., Επισκοπή Αχελώου 1708 με έδρα το Αγγελόκαστρο. Άρα το μοναστήρι εγνώρισε μεγάλη άνθηση τον 17ο αι. Τότε ο Επίσκοπος είχε την δικαιοδοσία του από το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό μέχρι το Ζαπάντι! Από τους τελευταίους μοναχούς που στο μοναστήρι ήταν ο ιερομόναχος Ιγνάτιος Μποτάς (εκοιμήθη το 1839) – από αγιολογικό κείμενο του 18ου αι.

[11] Ο ίδιος εργάσθηκε εκτός απο την Αγία Παρασκευή στην Μυρτιά, την Κωνωπίνα, την Μ. Χώρα, τους Ταξιάρχες Γουριάς, την Στάνου και τον Αγιο Γεώργιο Μπαμπίνης. Η τεχνική των άνω ιερών ναών είναι του μεγάλου Φράγκου Κατελάνου. Αυτός αγιογράφησε το παρεκκλήσι του Αγ. Νικολάου στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους, και με τα συνεργεία του απλώθηκε στην Ήπειρο και Ακαρνανία το 1539.

[12] Στην πλατεία του χωριού υπήρχε αρχικως ένα εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής. Γύρω από αυτό ήταν το νεκροταφείο.

[13] πανομοιότυπα με την ζωγραφική του Αγίου Νικολάου Αστακού και μερικά της Αγίας Παρασκευής Μεσολογγίου.

[14] ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Ταματα και αναθηματα», 2001. Και Περιοδικό «Ώλενος» του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Σταμνάς.

• «Η μυστική συνάντηση των οπλαρχηγών στην Ψηλή Παναγιά», εφημ. ΑΙΧΜΗ, 6.9.2020.
• «Το Εκκλησάκι της Αγίας Αγάθης στα Σταμνά», ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ-Διεθνές Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων.

Θησαυρος νομισματων Σταμνα Αιτωλοακαρνανιας νομισματα αιτωλοακαρνανια Ημεροδενδρια κοινοτητα επαρχια Μεσολογγι 1973 πηλινο αγγειο αργυρο ταλληρο ασημενιο ταληρο 18ος 19ος αιωνας μχ οθωνος 1833, οθωνας βασιλιας οθων νομισματοσκοπειο αγκυρα Καρολος Δ Ισπανιας ισπανια κοπαι 1795 1808 Φερδινανδος Ζ κοπη 1809 1825 λουδοβικος ΙΗ Γαλλιας γαλλια 1816 1824 Καρολου Ι Γαλλιας, 1828 1830 λουδοβικου Φιλιππος Γαλλια κοπες 1834 1839 Μανιν, δογης Βενετιας, βενετια 1795 φραγκισκος Α Αυστρια 1761 Μαρια Θηρεσια Αυστριας 1766 1780 Ιωσηφ Β Ουγγαρια 1782 1783 φραγκισκου 1813, 1815, 1824 1826 μαξιμιλιανος ιωσηφ Βαυαρια 1760 1777 καρολου Θεοδωρος Βαυαριας, 1778 1779 ευγενιος Βυρτεμβεργη 1781 φρειδερικος Χριστιανος 1766 αυγουστος Σαξωνια τιτλος ελεκτορ ελεκτωρ ELECTOR 1764 1806 επιγραφη REX SAΧΟΝΙΑΕ, 1808 1816 KOENIG VON SACHSEN, σαξεν 1819 1827 αντωνιος Ε Σαξονια 1827 1835 Φρειδερικου Βαδη 1765 Μεξικο 1827 1850 Περου 1834 1841 Βολιβια 1830 1833 ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΟΥ Αιτωλικο δημος Ιερας Πολεως Μεσολογγιου, 38^ος παραλληλος αιτωλια χωριο οικισμος Κεφαλοβρυσος Κεφαλοβρυσο Σταθμος Σταμνας κατοικηση μυκηναικα χρονια αρχαιολογικα ευρηματα ανασκαφη σιδηροδρομικος Σταθμος σιδηροδρομος αρχαια πηλινα αγγεια σταμνα κατασκευη οδικος αξονας Παραιονια Οδος οδικη συνδεση σηραγγα Αγιος Ηλιας αρχαιοτητα οικισμος νεκροταφειο Πρωτογεωμετρικη Γεωμετρικη εποχη Περιοδος αρχαιοτερη μεσοελλαδικη αρχαιο αρχαιοι ταφοι, ταφικο πιθαρι διατηρηση ταφη πηλινο αγγειο σφονδυλι χρυσο χαλκινο σιδερενιο ειδη ενδυσης ενδυση κοσμηση περονα πορπη σφηκωτηρας, δαχτυλιδι ψελλι χαλκινα σιδερενια οπλα οπλο ξιφος αιχμη δορατος δορυ μαχαιρι αψιδωτο κτηριο, κεραμικη αγροτικο συγκροτημα ελληνιστικα χρονια τοιχος αργολιθος υδραγωγειο αξιοθεατα αγωγος νερου νερο νερομυλος εγκαταλειμμενος πετρινη κατασκευη τοξωτη καμπυλη τοξο προεπαναστατικα χρονια ορλωφικα μαχη Τουρκοι 18ος αιωνας μχ επανασταση 1821 δημοτικο Σχολειο 20ος 1905 9 Απριλιου 1944, Απριλιος ηρωες Ελληνες ανταρτες ΕΛΑΣ, Ξηρομερο διαταγη Σαραφης Τζιμας, ανατιναξη εκτροχιασμος αμαξοστοιχιας αμαξοστοιχια αγρινιο πολεμικο υλικο καυσιμα εχθρος Γερμανοι ναζι στρατιωτες σαμποταζ εκτελεση σιδηροδρομικη γραμμη χωρια Αγγελοκαστρο απωλειες γερμανικος στρατος κατοχης ναζι κατοχη αντιδραση αντιποινα Μεγαλη Παρασκευη συνεργατες ταγματασφαλιτες, εκτελεση πατριωτες φυλακες αγιας Τριαδος, αγια Τριαδας τριαδα μοναδικη γυναικα Χαντζαρα απαγχονισμος Σουλος, Σαλακος αναστασιαδης πλατεια Αγρινιου τραινο κατοχικη πληθωριστικη δραχμη βαγονι κηροζινη αεροπλανο σκευοφορος στρατιωτης στρατιωτικος διοικητης γερμανια ναζισμος μοναδα Ηπειρος τοιχοκολληση υπουλος Γερμανικος Στρατος κατοικοι διαφημιση προειδοποιηση αρχες κατοχης, 9η Μεσολογγιου συρμος επιθεση κομμουνιστικη συμμορια κομμουνιστες κομμουνισμος πυρποληση φονος τραυματισμος απαγωγη ανανδρη υπουλη πραξη κομμουνισται Παναιτωλιο τυφεκισμος τουφεκισμος Παναιτωλιον, συμμοριται πυρομαχικα λησται ληστες χρηματικη ποινη αποπειρα καταστροφη 16 ετων αρρενες Κρυονερι 1970 δανειστικη Βιβλιοθηκη, κοινοτητα καλλιεργεια καπνος ποικιλια καπνα μυρωδατα ελια Καλαμων τριφυλλι, καλαμποκι, σιτηρα ελαιοδενδρο σχινος, πουρναρι πευκο χλωριδα πανιδα αλεπου κουναβι, ασβος, σκαντζοχοιρος, λαγος, βιδρα νερομυλοι οθωμανοκοκρατια τουροκρατια  κυλινδρομυλος τεριζι υδραυλακας καμαρες καναλη ξυλινη φτερωτη αξονας μυλοπετρα νεροτριβη μαντανι φλοκατη βαλεντζα σαγισμα μαντανια ρουχα σακακι παντελονι υφασμα αργαλειος ξωκκλησι αγιας Αγαθης, ορος Αρακυνθος αιτωλικο παραλια ναισκος 19ος 1840 ερειπωμενο βυζαντινο μοναστηρι ΙΜ ιερα μονη Ψηλη Παναγια καταφυγιο γυναικοπαιδα Ιμπραημ εξωκκλησι αγιου Αθανασιου, Αθανασιος ποταμος Αχελωος μονοχωρος ναος, ημικυκλικη Αγια Τραπεζα πετρινη επιγραφη 1891 εικονα αυγο κηρομαστιχη, κηρομαστιχα 18ος 1790, δεησις Ιγνατιος ιερομοναχος Χριστοφορος μοναχος Νικολαος πανηγυρι πανηγυρια εορτη εορτες γιορτη γιορες 2 Μαιου μαιος Γεωργιου Γεωργιος ερειπια βυζαντινος υστερoβυζαvτινα βυζαντιο 11^ος – 12^ος 13ος 14ος λιμνοθαλασσα Αιτωλικου αρχιτεκτονικη Δεσποτατο Ηπειρου, ασκεπης ξυλοστεγος δρομικος τριπλευρη αψιδα ναρθηκας διρριχτη στεγη, πλινθοπερικλειστη τοιχοποιια πλινθος αγιοι Θεοδωροι 9ος 10ος μνημειο Φαμελιας, Λιμπες ανεικονικος διακοσμος, ελευθερος σταυρος ακατεργαστος λιθος ασβεστολιθος, αμμολιθος διακοσμηση γεωμετρικος διακοσμος ιερο βημα ανισοσκελης φυλλοφορος λευκο κογχη ιερον κεραια τριγωνο σταγονα συμβολο μηλο βλαστος ακανθας ανελιξη συμμετρια συμβολα σωτηρια ζωη απεικονιση λατρεια θειου Παθος σκηνη ακρα Ταπεινωσης, παθη Κυριου ιησου χριστου θριαμβευτικη εννοια θριαμβικο τοξο αγιος Παντελεημονας, δασος κυπαρισσι θολωτο κρυφο σχολειο μαρμαρινη κολωνα, δεσιμο αρρωστος κακα πνευματα μοναστηρι 1855 εκκλησακι θαυματουργο θαυμα μοναχοι ακινητη περιουσια, επισκοπη Αχελωου πολη 6ος 520 σιγιλιο, σιγιλλιο εδρα 27 Ιουλιου ιουλιος Παρασκευη ξυλινη οροφη τοιχογραφια λιθοκτιστο τεμπλο, καλλιτεχνης 16^ος λαικη πομπη 26 ενοριακος ΙΝ Νικολαος βασιλικος ρυθμος καμπαναριο χωματινη πετρα αγρια Επτανησιος αγιογραφος Γαζης αναγεννησιακη τεχνοτροπια ξυλογλυπτο προσκυνηταρι, δεσποτικος θρονος αμβωνας κειμηλιο αρτοφοριο 1874, μικρογραφια γυναικωνιτης αγιο Ποτηριο ασημενιο σκαλισμενη ΔΕΗΣΗ αγιασμος παρασταση λειψανοθηκη σχημα σταγονες αιμα Ελευθεριος, Σαββας, Ευθυμιο, Γρηγοριος Θεολογος αγαθης, προστατις μαστος ιατειρα μαστικες παθησεις βυζι βυζια απελευθερωση 22 24 Αυγουστου Αυγουστος 4-5 Φεβρουαριου Φεβρουαριος εθιμο εθιμα ιστορια 23 23η 1824 εορτασμος μαυροκορδατος εμφυλιος πολεμος Πελοποννησος, Ρουμελη συμβουλιο οπλαρχηγος Υψηλη Ζυγος συνελευση Δεκεμβριος συγχυση, σεισμος θεικο σημαδι θεικη επεμβαση ορκος εικονισμ αγωνας ομονοια τριημερο καλογερος ΙΜ Κλεισουρα Παλαμας ερανος συντηρηση Αγιαγαθης ανταμωμα αιτωλων παραδοσιακη φορεσια νταουλι ζουρνας πιπιζα ιστορικη αναπαρασταση πρωτογεωμετρικο 1998 2003 οχυρωση Τρεις Εκκλησιες ανασκαφες Σπατουλας Κουσαριδας Στρατομητρος, σινιαλο παραδοση Ιταλος μελανοχιτωνας φασιστας χωροφυλακας παρατσουκλι Κατεργαρης καψιμο Μακρυνεια σκληρος Απριλης αρχειο ωλενος βοκοτοπουλος δελτιον χριστιανικη Αρχαιολογικη Εταιρεια ΧΑΕ Ωλενεια ζωγραφικη λειτουργια δογμα κελλι κελι επισκοπος Ιωακειμ Ιωαννης Ευσταθιος Ιωασαφ αντωνιος 17ος Μεσολογγι Ζαπαντι Μποτας Μυρτια Κωνωπινα, Μεγαλη Χωρα, Ταξιαρχες Γουρια Στανου στανος Μπαμπινης Μπαμπινη τεχνικη φραγκος Κατελανος παρεκκλησι Μεγιστης Λαυρας Αγιου ορους, ακαρνανια Μεγιστη Λαυρα αγιο Αγιον ορος Φωτεινη αστακος μυστικη συναντηση οπλαρχηγοι