Ο λιθοξόος που πριν 5.000 χρόνια έδωσε μορφή στο μικρό λεπτό κομμάτι λευκού μαρμάρου των Κυκλάδων και δημιούργησε το σχηματικό ειδώλιο ανθρώπινης μορφής (ΕΑΜ Π 4821.6) της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού Ι, είχε την ικανότητα να αποδώσει λεπτομέρειες, σχεδόν μικρογραφικά, με ελάχιστα εργαλεία. Αλλά ίσως ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι λεπτομέρειες αυτές απηχούν τον προηγούμενο πολιτισμικό ορίζοντα της νεολιθικής περιόδου (6800 – 3200 π.Χ.)[1], ενώ προοιωνίζονται και την τεχνοτροπία των ειδωλίων της επόμενης περιόδου, της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού II.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΛΙΘΟΞΟΪΑΣ, ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΙΚΡΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΕΔΩ.
Στην πίσω όψη του ειδωλίου, με αυλακώσεις και λεπτομερές περίγραμμα, αποδίδεται η άρθρωση των ώμων και των βραχιόνων, η σπονδυλική στήλη, ο διαχωρισμός των μηρών-ποδιών, η μέση, πιθανόν με ζώνη, οι τονισμένοι γλουτοί. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά που συναντώνται σε νεολιθικά ειδώλια γυναικείων μορφών, όπως το ειδώλιο «ιέρειας» από λευκό ασβεστόλιθο στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα νεολιθικά ειδώλια αποδίδεται η τρίτη διάσταση, σε αντίθεση με το δισδιάστατο ειδώλιο μας, όπου ο λιθοξόος επιτυγχάνει συνίζηση των όγκων σε δύο διαστάσεις. Δεδομένου μάλιστα ότι το ειδώλιο είναι τόσο μικρό και λεπτό, χρειάστηκε ιδιαίτερη προσοχή και χρόνος για τις αυλακώσεις και εγχαράξεις, καθώς η χρήση χάλκινων εργαλείων θα μπορούσε να προκαλέσει την θραύση του λόγω της απαιτούμενης πίεσης. Επομένως, λεπτά εργαλεία από σκληρό λίθο και τριβή πρέπει να χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του[2]. Σε κάθε περίπτωση οι λεπτομέρειες αυτές αποτελούν ισχυρή ένδειξη για το φύλο της μορφής.
Η μπροστινή όψη του ειδωλίου δίνει την εντύπωση προσχεδίου του κανονικού τύπου ειδωλίων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού ΙΙ (παραπάνω φωτ.), δηλαδή των μαρμάρινων όρθιων γυμνών γυναικείων μορφών με διπλωμένα χέρια[3]. Αποδίδονται λοιπόν, με ανισοβαθείς εγχαράξεις, τα χέρια οριζόντια τοποθετημένα κάτω από το στέρνο, ο διαχωρισμός των μηρών / ποδιών, η μέση και πιθανόν η εξογκωμένη κοιλιά (εγκυμοσύνη).
Παρά το γεγονός ότι το ειδώλιο έχει χαρακτηριστεί «σχηματικό» στην βιβλιογραφία, είναι πλέον φανερό ότι διαφέρει σαφώς από τα συνήθη σχηματικά ειδώλια.
Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι το ειδώλιο αυτό ξεχωρίζει ανάμεσα στα υπόλοιπα 13 μικρά μαρμάρινα πραγματικά σχηματικά ειδώλια, χωρίς εμφανή ένδειξη φύλου, τα οποία βρέθηκαν όλα, κοντά το ένα στο άλλο, ως κτερίσματα σε μία ταφή. Ίσως μάλιστα και τα 14 ειδώλια αντιπροσωπεύουν συμβολικά μια εκτεταμένη οικογένεια ή διαδοχή προγόνων.
- Το λίθινο σχηματικό ειδώλιο ανθρώπινης μορφής εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Συλλογή Προϊστορικών Αρχαιοτήτων, αρ. ευρ. Π 4821.6. Προέλευση: Τάφος 103, Νεκροταφείο Πύργου, Πάρος, Κυκλάδες. Διαστάσεις: Ύψος: 2,9 εκατ. Πάχος 0,45 εκατ. Χρονολόγηση: Πρώιμη Εποχή του Χαλκού Ι, 3200-2800 π.Χ. (Πρωτοκυκλαδική / ΠΚ Ι). Χώρος έκθεσης: Αίθουσα 6, Προθήκη 5.
ΠΗΓΗ: δρ Κ. Μαντέλη, ΥΠΠΟΑ, έκθεμα του μηνα Απτ. 2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.4.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Broodbank C. 2000. An Island Archaeology of the Early Cyclades. Cambridge: Cambridge University Press.
- Παπαθανασόπουλος Γ.Α. 1961/62. «Κυκλαδικά Νάξου», Αρχαιολογικό Δελτίο (ΑΔ), 16-17, 1 (Μελέται), 104-151.
- Rambach J. 2000. Kykladen I. Die Fruehe Bronzezeit Grab- und Siedlungsbefunde. Bonn: Deutsches Archaeologisches Institut, Dr. Rudolf Habelt GMBH, ιδιαίτ. 35-36.
- Stampolidis N. Chr. & Sotirakopoulou P. 2011. “Early Cycladic Stone Artefacts and Idols”, στο V. Şahoğlu και P. Sotirakopoulou (επιμ.), ACROSS. The Cyclades and Western Anatolia during the 3rd Millennium BC. Istanbul: Sabanci University Sakip Sabanci Museum, 64-85.
- Τσούντας Χρ. 1898. «Κυκλαδικά Ι», Αρχαιολογική Εφημερίς (ΑΕ), 137-212, ιδιαίτ. 158-160, πίν. 11:6.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Για την Νεολιθική περίοδο στις Κυκλάδες, βλ. Broodbank, 2000, 44-53.
[2] Οφείλουμε την παρατήρηση αυτή στους συντηρητές στο Εργαστήριο Συντήρησης Γλυπτών του ΕΑΜ, Ι. Παναγάκος και Π. Τσακρή.
[3] Για την τυπολογία των ειδωλίων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού Ι/ΙΙ και ΙΙ (ΠΕΧ Ι/ΙΙ και ΙΙ), η οποία στις Κυκλάδες αντιστοιχεί στην Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδο (ΠΚ ΙΙ, 2800-2300 π.Χ.), βλ. Stampolidis & Sotirakopoulou, 2011. Ο τύπος που επικρατεί είναι ο λεγόμενος κανονικός της όρθιας γυμνής γυναικείας μορφής με διπλωμένα χέρια κάτω από το στήθος.
Πριν 5.000 χρονια λιθοξοος αρχαιες Κυκλαδες ικανοτητα αποδωση λεπτομερειες, μικρογραφια εργαλειο 3000 χρονων λιθοξοια λεπτομερεια μικρογραφικητεχνη εργαλειο λευκο μαρμαρο Κυκλαδων δημιουργια σχηματικο ειδωλιο ανθρωπινη μορφη πρωιμη Εποχη Χαλκου πολιτισμικος νεολιθικη περιοδος 6800 – 3200 πΧ 8.800 – 5.200 τεχνοτροπια κυκλαδικο ειδωλιο αυλακωση περιγραμμα, αρθρωση ωμος βραχιονας σπονδυλικη στηλη, διαχωρισμος μηρος ποδι μεση, ζωνη, τονισμενοι γλουτοι χαρακτηριστικα νεολιθικα γυναικεια μορφη ιερεια λευκος ασβεστολιθος Εθνικπ Αρχαιολογικο Μουσειο νεολιθικο γ τριτη 3η διασταση, δισδιαστατο ογκος δυο 2 διαστασεις μικρο αυλακι εγχαραξη χρηση χαλκινα εργαλεια θραυση πιεση λεπτα σκληρος λιθος τριβη κατασκευη φυλο προσχεδιο κανονικος τυπος μαρμαρινη ορθια γυμνη γυναικεια μορφη διπλωμενα χερια ανισοβαθης χερι οριζοντια στερνο, ποδια εξογκωμενη κοιλια εγκυμοσυνη εγκυος γεννηση γεννα κυηση σχηματικο βιβλιογραφια, σχηματικα μικρα μαρμαρινα πραγματικα ενδειξη φυλου, κτερισμα ταφη οικογενεια διαδοχη προγονων οικογενειακη προγονοι λιθινο ανθρωπος συλλογη Προιστορικων Αρχαιοτητων, ταφος νεκροταφειο Πυργου, πυργος Παρος, 3200 2800 5.200 4.800 Πρωτοκυκλαδικη Μαντελη,ναξος αρχαιολογικο Δελτιο σταμπολιδης κωνσταντινουπολη τσουντας, Κυκλαδικα αρχαιολογικη Εφημερις τυπολογια 2300 4.300 ορθια γυμνη γυναικα στηθος σπαρτη λακωνια
