ΑΠΑΝΤΑ ΕΜΠΕΔΟΚΛΕΟΥΣ – Βρέθηκαν 30 αδημοσίευτοι στίχοι του προσωκρατικού Εμπεδοκλή – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ένα θραύσμα παπύρου 2.000 ετών, που ανακαλύφθηκε στα αρχεία του Γαλλικού Ινστιτούτου Ανατολικής Αρχαιολογίας στο Κάιρο, αποκαλύπτει 30 αδημοσίευτους στίχους του Εμπεδοκλή, ενός προσωκρατικού φιλοσόφου, φυσικού, μηχανικού, εφευρέτη, ιατρού, μουσικού και ποιητή, του 5^ου αιώνα π.Χ. Αυτή η ανακάλυψη προσφέρει στους ερευνητές άμεση πρόσβαση σε ένα σύνολο σκέψης, που προηγουμένως ήταν γνωστό μόνον μέσω παραθέσεων από μεταγενέστερους συγγραφείς.

• Η πρώτη κιόλας έκδοση, μετάφραση και σχολιασμός αυτών των στίχων δημοσιεύονται στο βιβλίο «L’Empédocle du Caire», το οποίο επιμελήθηκαν οι N. Carlig, Al. Martin και Ol. Primavesi.

Στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικής Αρχαιολογίας στο Κάιρο (IFAO) ο N. Carlig, παπυρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης, αναγνώρισε τον πάπυρο P.Fouad inv. 218 ως ένα άγνωστο θραύσμα από το έργο «Περί Φυσεως» (γνωστό ως Physica), του μεγάλου ποιήματος του φιλοσόφου Εμπεδοκλή του Ακραγαντίνου. «Μέχρι σήμερα, η γνώση μας για το έργο του Εμπεδοκλή βασιζόταν αποκλειστικως σε έμμεσες πηγές, όπως αποσπάσματα, περιλήψεις ή νύξεις διάσπαρτες σε όλα τα έργα συγγραφέων, όπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης ή ο Πλούταρχος.

Ο Πάπυρος P.Fouad inv. 218 μας επιτρέπει να διαβάσουμε τον φιλόσοφο στο πρωτότυπο κείμενό του, χωρίς την μεσολάβηση συχνά μερικών ή μεροληπτικών πηγών. Είναι επίσης το μόνο γνωστό αντίγραφο των «Φυσικών», αποσπάσματα άλλων μερών του οποίου, από τον ίδιο κύλινδρο, σώζονται στο Στρασβούργο»(*).

(*) ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ: Ο «Πάπυρος του Εμπεδοκλή του Στρασβούργου» [Bibliothèque Nationale et Universitaire de Strasbourg, P. Strasb. gr. Inv. 1665–1666], χρονολογείται από τα τέλη του 1ου αιώνα. Αποτελείται από 52 θραύσματα ενός κυλινδρου παπύρου, που χρησίμευε ως υπόστρωμα για ένα διακοσμητικό… κολάρο από φύλλο χαλκού. Το κολάρο αποκτήθηκε από τον αρχαιολόγο Ό. Ρούμπενσον το 1904, αλλά μόλις το… 1992 τα θραύσματα παπύρου αναγνωρίστηκαν ως μέρος του έργου του Εμπεδοκλή!

Το κείμενο που έχει έλθει στο φως ασχολείται με την θεωρία της σωματιδιακής εκροής και των αισθητηριακών αντιλήψεων, ιδιαίτερα της όρασης. Η ανάλυση του κειμένου απεκάλυψε απροσδόκητες συνδέσεις, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής άμεσης πηγής ενός αποσπάσματος του Πλούταρχου (2^ος αιώνας), και ενός διαλόγου του Πλάτωνος και ενός κειμένου του Θεόφραστου (μαθητή του Αριστοτέλη), και τα δύο από τον 4^ο αιώνα π.Χ. Παρατηρήσεις στην ηχώ του Εμπεδοκλή έχουν επίσης εντοπιστεί στον κωμικό ποιητή Αριστοφάνη και στον Λατίνο φιλόσοφο Λουκρήτιο. Η μελέτη υποδηλώνει περαιτέρω ότι ο Εμπεδοκλής θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόδρομος των ατομικών[1] φιλοσόφων, μεταξύ των οποίων πρωταγωνιστεί ο Δημόκριτος από τα Άβδηρα της Θράκης.

Όπως οι ουμανιστές της Αναγέννησης, οι οποίοι έψαχναν σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες για να ανακαλύψουν χαμένα χειρόγραφα, οι παπυρολόγοι, από τα τέλη του 19ου αιώνα, επιδιώκουν μια παρόμοια αναζήτηση μέσω κειμένων παπύρου. «Είναι, κατά κάποιο τρόπο, για να δανειστούμε τα λόγια του P. Parsons, μια “δεύτερη Αναγέννηση” της αρχαίας λογοτεχνίας», λέει ο N. Carlig. Η δημοσίευση αυτής της έρευνας ανοίγει νέες προοπτικές στην κατανόηση της διδασκαλίας του Εμπεδοκλή και, γενικότερα, του έργου του, προκειμένου να τοποθετηθεί καλύτερα ο φιλόσοφος στην ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας και να οριστεί καλύτερα η σχέση του με τους προκατόχους και τους διαδόχους του.

ΠΗΓΗ: “Thirty previously unpublished verses by Empedocles discovered on a papyrus from Cairo”, Πανεπ. Λιεγης, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.3.2026. N. Carlig, Alain Martin, Oliver Primavesi «L’Empédocle du Caire (P.Fouad inv. 218). Εισαγωγή, κείμενο, σχόλια», Βρυξέλλες, Αιγυπτιολογική Εταιρεία Βασίλισσας Ελισάβετ, Βρυξέλλες, Βέλγιο / Association Égyptologique Reine Élisabeth, 2025.

Ο Εμπεδοκλής στο “Χρονικό της Νυρεμβέργης”, από τον Χ. Σέντελ 1493.

Η κύρια πηγή για την ζωή του Εμπεδοκλή είναι το 8^ο βιβλίο των βιογραφιών φιλοσόφων του Διογένη Λαέρτιου. Ο Διογένης βασίζει τις πληροφορίες του για τον Εμπεδοκλή σε 22 (χαμένα πλέον) γραπτά διαφόρων συγγραφέων! Και η εκτενής μονογραφία του Πλούταρχου για τον Εμπεδοκλή έχει χαθεί εκτός από ένα απόσπασμα.

Ο Εμπεδοκλής ήταν προφανώς ένας χαρισματικός ρήτορας. Ο Αριστοτέλης τον αποκάλεσε εφευρέτη της ρητορικής. Ο δε Κικέρων κατέτασσε τον Εμπεδοκλή στον επιστημολογικο σκεπτικισμο (Academica posteriora 1,12,44). Το 1937, ο Σ. Φρόιντ στο δοκίμιό του με τίτλο «Ανάλυση, Πεπερασμένο και Άπειρο», περιγράφει τον Εμπεδοκλή ως «μία από τις μεγαλύτερες και πιο αξιοσημείωτες προσωπικότητες στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού»!

Ο Εμπεδοκλής σκύβει έξω από το παράθυρό του, για να παρατηρήσει την κοσμική διαδικασία. Τοιχογραφία (1500-1502) του Λ. Σινιορέλι στον Καθεδρικό Ναό του Ορβιέτο Ουμβρίας Ιταλίας.

Στην αρχαιότητα, θεωρούνταν μαθητής του Πυθαγόρα ή των πρώιμων Πυθαγορείων ή/και του Παρμενίδη, του οποίου οι διδασκαλίες σίγουρα τον επηρέασαν.

• Ο Φρ. Χέλντερλιν σχεδίαζε μια τραγωδία με τίτλο «Ο Θάνατος του Εμπεδοκλή», ημιτελής, 1797 – 1800. Και ο Φρ. Νίτσε εθαύμαζε τον Εμπεδοκλή και τον θεωρούσε πρότυπο τραγικού φιλοσόφου. Σχεδίαζε να γράψει μια τραγωδία για αυτόν. Σχέδιά της (1870-1871) έχουν διασωθεί. Το 1935, ο Μπ. Μπρεχτ έγραψε το αφηγηματικό ποίημα «Το Παπούτσι του Εμπεδοκλή».

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ – ΑΠΑΝΤΑ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗ:

• «Περί Φύσεως των όντων» / «Περί Φύσης» / «Περί Φύσης του Είναι» / «Φυσικά»: Σε δύο βιβλία (2.000 στίχοι – σώζονται περίπου 350). Ο συγγραφέας δίνει τις βασικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας του, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την εναλλασσόμενη κυριαρχία της Φιλότητος και του Νείκους – την αντέγραψε ο Σοπενχάουερ με την θεωρία Αγάπης-Μίσσυς – επάνω στα τέσσερα ριζώματα (ρίζες = πυρ, αήρ, ύδωρ, γη). Αυτά τα 4 στοιχεία είναι θεότητες: Ο Ζευς, η Ήρα, ο Αϊδωνεύς / Άδης και η Νέστις – θεά του νερού η Περσεφόνη. Αυτά τα πρωταρχικά στοιχεία είναι ποιοτικά και ποσοτικά, απολύτως αμετάβλητα, και γεμίζουν όλον τον χώρο χωρίς κενά. Δεν μπορεί να υπάρξει κενό. Η ουσία του σύμπαντος είναι μια δίχως τέλος μεταλλαγή καταστάσεων, από το ένα στα πολλά και από τα πολλά στο ένα. Η γένεση των όντων, αναπτύσσεται με βασικό άξονα την εξέλιξη – είναι ο πρώτος που μίλησε για την θεωρία της Εξελίξεως, δηλ. ο πρόδρομος του Δαρβίνου. Η εξελικτική αυτή θεωρία αποτελείται από 4 στάδια:
  • 1.Η γη γεννά τα οργανικά μέλη του σώματος των ζώων διαχωρισμένα.
  • 2.Τα μεμονωμένα οργανικά μέλη συνενώνονται σε τερατώδεις μορφές (τα μυθολογικά όντα γίγαντες, κύκλωπες, κλπ).
  • 3.Οι τερατώδεις μορφές που προέκυψαν, δεν κατορθώνουν να επιβιώσουν και παραχωρούν την θέση τους σε νέους τύπους ζώων, που μπορούν να συνεχίσουν την ζωή τους.
  • 4.Γεννιούνται τα οργανικά όντα, όχι από την γη πια, αλλά το ένα από το άλλο. Το ποίημα εμιμήθηκαν οι Λατίνοι, Λουκρήτιος και Βάρρων.
• «Καθαρμοί» (3.000 στίχοι – σώζονται λίγο περισσότεροι από 100). Μια φιλοσοφική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία ο δαίμων = η ψυχή του ανθρώπου είναι μια αυθυπόστατη οντότητα, ανεξάρτητη από το σώμα και ότι εξ αιτίας κάποιου παραπτώματός της έχει καταδικαστεί να κατοικεί μέσα σε σώματα φυτών, ζώων ή ανθρώπων ως την τελική κάθαρσή της για την οριστική επιστροφή στον τόπο της καταγωγής της. Από εδώ αντιγράφηκε η θεωρια του προπατορικού αμαρτήματος. Εδώ φαίνεται η σχέση του με τον αποκρυφισμό. Ο Εμπεδοκλής ήταν μύστης. Το ποίημα ομοιάζει με τα Ορφικά. Κατά πληροφορία του Δικαιάρχου, που διέσωσε ο Αθήναιος (“Δειπνοσοφ.”, 14) αυτό απαγγέλθηκε παρουσία του Εμπεδοκλεους στα Ολύμπια από τον ραψωδό Κλεομένη.

Άρα διασώθηκε το 16 – 20% του συνολικού του έργου, πάντως ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από ό,τι άλλων προσωκρατικών φιλοσόφων. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΧΑΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ, ΕΔΩ.

• «Ξέρξου διάβασις» ή «Περσικά»: Ένα ποίημα, που αναφερόταν στην εκστρατεία του Πέρση βασιλέα.
• «Προοίμιον εις Απόλλωνα Ήλιο»: Ένας ύμνος στον θεό.
• «Τραγωδίαι»: Ήταν 43 (κατά τον περιπατητικό Ιερώνυμο, ο οποίος υποστηρίζει πως είχε δει τα χειρόγραφα) – ο Νεάνθης ο Κυζικηνός εγνώριζε μόνον 7.[2]
• Δύο επιγράμματα, το ένα προς τον μαθητή του Παυσανία, από την Γέλα, και το άλλο προς τον Ακραγαντίνο γιατρό Άκρωνα. Θεωρούνται νόθα έργα του.
• «Πολιτικοί Λόγοι» και
• «Ιατρικός λόγος» / «Ιατρική Πραγματεία» / «Ιατρική οδηγία»: Περιελάμβανε περίπου 600 στίχους (ή γραμμές), σε πεζό λόγο «καταλογάδην».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Wilamowitz-Moellendorff Ul. von “Οι Καθαρμοί του Εμπεδοκλή”, στα Πρακτικά της Πρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, Βερολίνο, 1929. Αναδημοσιεύτηκε στο idem, Άπαντα, τ. 1, Βερολίνο 1935.
• van der Ben Ν. “The Proem of Empedocles’ Peri Physios”, νέα έκδοση όλων των αποσπασμάτων”, εκδ. Grüner, Άμστερνταμ, 1975.
• Bollack J. “Εμπεδοκλης 1: Εισαγωγή στην αρχαία φυσική”, Minuit, κολλ. Le sens commun, Παρίσι 1965. Και “Empédocle 2: «Les Origines / Physika», έκδ. και μτφρ. αποσπασμάτων και περιγραφών, Minuit, κολλ. Le sens commun, Παρίσι 1969. Και “Empédocle 3: «Les Origines», σχόλια 1 και 2, Minuit, συντ. Le sens commun, Παρίσι 1969. Και “Empédocle, Les Purifications. Ένα παγκόσμιο σχέδιο ειρήνης”, για τους Καθαρμούς, (επιμ., σχολια J. Bollack), εκδ. Points, Παρίσι 2003.
• Gallavotti C. “Εμπεδοκλής. Poema fisico e lustrale”, ελλ.-λατ. εκδ. Mondadori, Μιλάνο 1975.
• Ίνγουντ Μ. “Το ποίημα του Εμπεδοκλή” (κείμενο, μετάφραση με εισαγωγή), University of Toronto Press, Τορόντο/Μπάφαλο/Λονδίνο 1992 – β΄ αναθεωρημένη έκδοση, 2001.
• Laurenti R. “Εμπεδοκλής”, εκδ. Μ. D’Auria, Νάπολι, 1999.
• Marciano L. G. “Οι Προσωκρατικοί. Τόμος 2: Παρμενίδης, Ζήνων, Εμπεδοκλής”, επιλογή αποσπασμάτων και μαρτυριών με γερμανική μετάφραση και σχολιασμό, εκδ. Winkler, Ντίσελντορφ 2009. Και “Le metamorfosi della tradizione. Mutamenti di significato e neologismi nel Peri physeos di Empedocle”, εκδ. Levante, Μπαρι / Bari 1990.
• Martin Al. κ.ά. “L’Empédocle de Strasbourg (P. Strasb. gr. Inv. 1665–1666). Εισαγωγή, έκδοση και σχολιασμός, (κριτική έκδοση του παπύρου Εμπεδοκλή του Στρασβούργου), εκδ. De Gruyter, Βερολίνο/Νέα Υόρκη 1999.
• Πριμαβέζι Όλ., κ.ά. “Εμπεδοκλής” στο “Οι Προσωκρατικοί”, ελλ./γερμ. Επιλογές, μεταφραση και σχολια, εκμπλουτισμένη έκδοση, κδ. Reclam, Στουτγάρδη 2011. Και “Empedokles Physika I. Eine Rekonstruktion des zentralen Gedankengangs”, εκδ. De Gruyter, Berlin/New York 2008.
• Wright M. R. “Εμπεδοκλής: Τα Σωζόμενα Θραύσματα”, (έκδ. αποσπασμάτων με αγγλική μετάφραση και σχόλια), Yale University Press, Νιου Χέιβεν 1981. Αναθεωρημένη έκδοση με τον τίτλο: Εμπεδοκλής του Ακράγαντα, εκδ. Duckworth, Λονδίνο και Hackett, Ινδιανάπολη, 1995.
• Τζαβάρας Γ. «Η ποίηση του Εμπεδοκλή», εκδ. “Δωδώνη”, Αθήνα, 1988 και β΄ έκδ. (εισαγωγή – μτφρ. – σχόλια) «Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος, Άπαντα τα ευρισκόμενα», δίγλωσσο, εκδόσεις «Δωδώνη», Αθήνα 2017.
• Zuntz G. “Περσεφόνη. Τρία Δοκίμια για την Θρησκεία και την Σκέψη στην Μεγάλη Ελλάδα (έκδ. και εξήγηση των “Καθαρμών”), Oxford University Press, Οξφόρδη, 1971.

ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ

• D. O’Brien, Empedocles’ Cosmic Cycle. Cambridge University Press, Cambridge 1969. Του ιδίου Pour interpréter Empédocle, Philosophie Antiqua, τ. 38, εκδ. Brill, Leiden 1981.
• Th. Birkenhauer, Legende und Dichtung. Der Tod des Philosophen und Hölderlins Empedokles, Berlin 1996.
• G. Casertano, Empedocle tra poesia, medicina, filosofia e politica, Skepsis, τ. 19, εκδ. Loffredo, Νεαπολις / Neapel, 2007.
• R. S. Cottone, “Soleil et connaissance. Empédocle avant Platon”, εκδ. Les Belles Lettres, Paris 2023.
• D. De Smet, Empedocles Arabus. Une lecture néoplatonicienne tardive, Βρυξελλες / Brüssel 1998.M. Garani, Empedocles Redivivus: Poetry and Analogy in Lucretius, εκδ. Routledge, London/New York, 2007.
• R. Görner, Empedokles, στο Historische Gestalten der Antike, Rezeption in Literatur, Kunst und Musik (= Der Neue Pauly. Supplemente, τ. 8, εκδ. Metzler, Stuttgart/Weimar / Βαϊμαρη.
• P. Kingsley Ancient Philosophy, Mystery, and Magic – Empedocles and Pythagorean Tradition”, εκδ. Clarendon Press, Oxford 1995.
• W. Kranz, Empedokles, Antike Gestalt und romantische Neuschöpfung, εκδ. Artemis, Ζυριχη / Zürich 1949.
• T. Mackenzie, Poetry and poetics in the Presocratic philosophers, reading Xenophanes, Parmenides and Empedocles as literature, Cambridge University Press, Cambridge 2021.
• Ap. L. Pierris / Πιερρης, “The Empedoclean Κόσμος: Structure, Process and the Question of Cyclicity”, τ. 1: Papers. Institute for Philosophical Research, Πατραι / Patras 2005.
• J.-Cl. Picot, Empédocle. Sur le chemin des dieux, Anagôgê, 15, εκδ. Les Belles Lettres, Παρισι / Paris 2022.
• A. Rosenfeld-Löffler “La poétique d’Empédocle. Cosmologie et métaphore”, Dissertation Lausanne, εκδ. Lang, Βερνη / Bern 2006.
• C. M. Rodríguez, Orfeo y el orfismo en la poesía de Empédocles: influencias y paralelismos, αρ, 98, εκδ. UAM, Μαδριτη / Madrid 2005.
• • L. Rossetti, κ.ά. Studi sul pensiero e sulla lingua di Empedocle, εκδ. Levante, Bari 2004.

  S. Trépanier, Empedocles. An Interpretation, εκδ. Routledge, New York/London, 2004.

• Chr. Vassallo, The Presocratics at Herculaneum. A Study of Early Greek Philosophy in the Epicurean Tradition, εκδ. De Gruyter, Berlin/Boston 2021.
• T. Wellmann, Die Entstehung der Welt. Studien zum Straßburger Empedokles-Papyrus, εκδ. De Gruyter, Berlin/Boston 2020.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ελληνικη Βιβλιογραφια”.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ατομικοί φιλόσοφοι: φιλόσοφοι της Αρχαίας Ελλάδος που, τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ., ανέπτυξαν μια θεωρία σύμφωνα με την οποία η ύλη αποτελείται από μικροσκοπικά, αόρατα και αδιαίρετα σωματίδια, τα οποία ονόμασαν άτομα, ένα όνομα που προέρχεται από την ελληνική λέξη «άτομος», που σημαίνει «αυτό που δεν μπορεί να κοπεί».

[2] Ο Ηρακλείδης αποδίδει τις τραγωδίες αυτές σε έναν συνονόματο του Εμπεδοκλή, που σύμφωνα με το Λεξικό ΣΟΥΔΑΣ, ήταν εγγονός του φιλοσόφου.

ΑΠΑΝΤΑ ΕΜΠΕΔΟΚΛΕΟΥΣ αδημοσιευτοι στιχοι προσωκρατικος Εμπεδοκλης χαμενα βιβλια εργα αδημοσιευτο προσωκρατικοι θραυσμα παπυρος αρχειο Γαλλικο Ινστιτουτο Ανατολικης Αρχαιολογιας Καιρο, φιλοσοφος φυσικος μηχανικος εφευρετης ιατρος μουσικος ποιητης 5^ος αιωνας πΧ ανακαλυψη σκεψη συγγραφεας πρωτη εκδοση, μεταφραση σχολια βιβλιο Empedocle γαλλια παπυρολογις Λιεγη αγνωστο εργο Περι Φυσεως φυσικα Physica ποιημα Ακραγαντινος ακραγας σικελια αποσπασμα περιληψη διασπαρτο εργα συγγραφευς Πλατων, Αριστοτελης Πλουταρχος πρωτοτυπο αρχαιο κειμενο αντιγραφο αποσπασματα κυλινδρος, Στρασβουργο θεωρια σωματιδιακη εκροη αισθητηριακη αντιληψη αισθηση αισθητηριο οργανο οραση 2^ος διαλογος Θεοφραστος 4^ος παρατηρησεις ηχω κωμικος αριστοφανης Λατινος Λουκρητιος προδρομος ατομικης θεωριας ατομικων φιλοσοφων, Δημοκριτος αβδηρα ξανθης Θρακης ξανθη Θρακη ουμανιστες αναγεννηση ευρωπαικη βιβλιοθηκη χαμενο χειρογραφο παπυρολογος 19ος αρχαια λογοτεχνια κατανοηση διδασκαλια απαντα Εμπεδοκλη ιστορια ελληνικη περι Φυσης των οντων αρχαια βιβλια φυσικη εναλλασσομενη κυριαρχια φιλοτης Φιλοτητα Νεικος, 4 τεσσερα ριζωματα πυρ, αηρ, υδωρ, γη ριζες ριζα φωτια, αερας, γαια θεοτητες θεος Ζευς διας θεα ηρα, Αιδωνευς αδης Νεστις νεστη νερου Περσεφονη πρωταρχικα στοιχειο ποιοτικα ποσοτικα αμεταβλητα, κενα κενο ουσια συμπαντος συμπαν μεταλλαγη καταστασεων, ενα πολλα γενεση οντα εξελιξη θεωρια εξελιξεως εξελιξης, προδρομος Δαρβινου Δαρβινος εξελικτικη θεωρια 4 σταδια γεννα γεννηση οργανικα μελη σωμα ζωο οργανικο μελος τερας τερατωδης μορφη μυθολογικα οντα γιγαντες, κυκλωπες γιγαντας, κυκλωπας τερατα επιβιωση νεος τυπος ζωων, ζωη οργανικα ποιημα μιμηση Λατινοι, Βαρρων Καθαρμοι φιλοσοφικη θεωρηση, δαιμων ψυχη ανθρωπου αυθυποστατη οντοτητα, ανεξαρτητη παραπτωμα καταδικη κατοικηση σωματα φυτο ανθρωπος τελικη καθαρση οριστικη επιστροφη καταγωγη αποκρυφισμος μυστης ορφικα Δικαιαρχος Αθηναιος Δειπνοσοφισται απαγγελια Ολυμπια ηλεια ραψωδος Κλεομενης προπατορικο αμαρτημα ξερξου διαβασις περσικα εκστρατεια ξερξη Περσης βασιλεας βασιλικας ξερξης Προοιμιον εις Απολλωνα ηλιο υμνος θεος απολλων απολλωνας ηλιος Προοιμιο Τραγωδιαι περιπατητικος Ιερωνυμος, χειρογραφα Νεανθης Κυζικηνος Κυζικος επιγραμμα μαθητης Παυσανιας, γιατρος ακρωνας ακρων νοθα εργα Πολιτικοι Λογοι Ιατρικος λογος πεζος καταλογαδην απαντα τα ευρισκομενα ατομικοι φιλοσοφοι Ελλαδα ελληνες υλη μικροσκοπικα αορατα αδιαιρετα σωματιδια, σωματιδιο ατομα, ονομα ελληνικη λεξη ατομος ατομο τομη Ηρακλειδης τραγωδιες τραγωδια Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ λεξικον γελα βιογραφια βιοι φιλοσοφων Διογενης Λαερτιος συγγραφεις ρητορας εφευρετης ρητορικης τεχνης ρητορικη αρχαιοτητα, Πυθαγορας πρωιμοι Πυθαγορειοι Παρμενιδης ειναι φυσικα Πραγματεια Ιατρικη οδηγια βιβλιοθηκη 1ος θραυσματα διακοσμητικο κολαρο φυλλο χαλκου χαλκος κολλαρο αρχαιολογος Ρουμπενσον 20ος 1904, 1992 Χρονικο Νυρεμβεργης Σεντελ 15ος 1493 κοσμικη διαδικασια τοιχογραφια 16ος 1500 1502 Σινιορελι καθεδρικος Ναος ΙΝ ιερος ναος Ορβιετο Ουμβρια Ιταλια 1937 Φροιντ δοκιμιο αναλυση, Πεπερασμενο απειρο μεγαλυτερες και πιο αξιοσημειωτες προσωπικοτητες στην ιστορια του ελληνικου πολιτισμου Κικερων επιστημολογικος σκεπτικισμος Χελντερλιν τραγωδια θανατος ημιτελης, 18ος 1797 – 1800 νιτσε προτυπο τραγικος σχεδια 19ος 1870 1871 1935, Μπρεχτ αφηγηματικο παπουτσι μαγεια ορφισμος ορφεας σοπενχαουερ αγαπη μισος