Του Γιώργου Λεκάκη
Το αγριολούλουδο κωδώνιον (κοινώς καμπανούλα) είναι γένος ιδιαίτερα όμορφων αγριολούλουδων της Ευρώπης.[1] Η μεγαλύτερη ποικιλία του είδους εντοπίζεται στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου. Είναι ποώδη φυτά, μονοετή, διετή και πολυετή φυτά, συνήθως ύψους 5 – 40 εκατ. Το ενδιαίτημά της είναι οι ασβεστολιθικοί βράχοι, οι πετρώδεις πλαγιές, οι σχισμές των βράχων και οι κρημνοί. Άλλα και οι αγροί. Φυτρώνει σε υψόμετρα έως 250 μ. και σπάνια σε παραθαλάσσιες περιοχές. Τα φύλλα της είναι εναλλασσόμενα. Τα άνθη της είναι συνήθως μωβ, ακτινόμορφα, αρρενοθήλεα (ερμαφρόδιτα) και 5μερή (με 5 συμφυόμενα πέταλα). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης “Ο κόσμος του 5”.
Δεν είναι 5πλευρο κάστρο, με 5 πύργους και τάφρο, αλλά μια καμπανούλα σε κάτοψη…
Τα σέπαλα είναι ενωμένα με την ωοθήκη και παραμένουν μετά την άνθηση. Η ωοθήκη είναι υποφυής με 3 ή πιο σπάνια 2-5 καρπόφυλλα. Ο καρπός είναι κάψα.
Το φυτό έχει και φαρμακευτικές ιδιότητες, είναι:
- ήπιο αντισηπτικό (λ.χ. η Campanula rapunculus),
- κατά του πονόλαιμου στην λαϊκή ιατρική (λ.χ. η Campanula jacobaea, ενδημικό στο Πράσινο Ακρωτήριο – απεικονίζεται στο πίσω μέρος του νομίσματος των 5 εσκούδων του Πράσινου Ακρωτηρίου.
Τα φύλλα και τα άνθη ορισμένων ειδών της Κεντρικής Ευρώπης, όπως το Campanula rapunculus ή το Campanula persicifolia, τρώγονται επίσης ως σαλάτα.
- κωδώνιον (το) = ὑποκοριστικό της λέξης κώδων (> κουδούνι) – Στα μαγικά αρχαία κείμενα διαβάζουμε “λαβὼν πλινθίον ὠμὸν χαλκῷ γραφείῳ χάραξον ὄνον τρέχοντα, ἐπὶ δὲ τοῦ τραχήλου ὡς κωδώνιον· ηοηοη” / “Πάρτε ένα μικρό άψητο πλίνθο / τούβλο και χαράξτε με μια χάλκινη γραφίδα ένα γαϊδούρι που τρέχει και στο λαιμό του, σαν κουδουνάκι, “ηοηοη”» – P IV 3257. Ἰωσήπ. Ἰουδ. Πόλ. 3.7,4. Ἡρῳδιαν. Ἐπιμερ. 71. Το μπλε χρώμα του, λένε, είναι αποτροπαϊκό κατά των μαγισσών (contra bruxas-azul λένε στην Πορτογαλια).
Τα περισσότερα είδη καμπανούλας ανθίζουν την άνοιξη (Μάρτιο – Μάιο). Αλλά υπάρχουν και είδη που ανθίζουν το φθινόπωρο!
Έχουν περιγραφεί 1.566 είδη – μόνον τα 425 είναι επισήμως αποδεκτά. Στην Ελλάδα απαντώνται 82 είδη καμπανούλας (αναλογικώς σκεφτείτε πως σε ολόκληρη Ρωσία υπάρχουν μόνον 150 είδη!)- τα 44 ενδημικά:
- Κωδώνιον των ορειάδων (Campanula oreadum): Το σπανιότερο. Φύεται μόνον στον Όλυμπο!
- Κωδώνιον του Κέλσιου (Campanula celsii): Φύεται μόνον στα βουνά της Αττικής!
- Κωδώνιον το κοχλιαρόφυλλον (Campanula cochleariifolia): Φύεται σε αγρούς. Συναντάται σε όλην σχεδόν την Ελλάδα. Το πιο συνηθισμένο είδος.
- Καμπανούλα η κυρτή (Campanula incurva): Ενδημικό είδος.
- Καμπανούλα η ποικιλόχρους (Campanula versicolor) – κοινώς γαλατόχορτο.
- Καμπανούλα η γλωσσοειδής (Campanula lingulata), αλλά και η
Η εντυπωσιακή φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Π. Κ. Χούλη.
- Καμπανούλα η Καστελλοριζιάνα (Campanula kastellorizana): Ταξινομήθηκε από τον Carlström το 1986 – ΠΗΓΗ: Willdenowia 15: 384 (1986). Σπάνιο ετήσιο είδος καμπανούλας, ενδημικό στην Μεγίστη, το νησί του Καστελλόριζου. Αυτό το ευαίσθητο φυτό διακρίνεται για τα κλασσικά άνθη του σε σχήμα καμπάνας, που συνήθως εμφανίζονται σε απαλές μωβ ή βιολετί αποχρώσεις, και ευδοκιμεί στα τραχιά, βραχώδη τοπία του νησιού, καθώς ξεδιπλώνεται η άνοιξη.
ΠΗΓΗ: Friends of Kastellorizo, Γ. Λεκάκης «Η Μεγίστη Κισθήνη, το Καστελλόριζο». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.3.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Phylum: Streptophyta, Class: Equisetopsida, Subclass: Magnoliidae, Order: Asterales.
σπανια καμπανουλα του Καστελλοριζου νησος Μεγιστη Λεκακης πενταπλευρο 5πλευρο καστρο, 5 πυργοι ταφρος, κατοψη σπανιο ειδος Καστελλοριζο αγριολουλουδο κωδωνιον κωδωνιο γενος ιδιαιτερα ομορφο Ευρωπη ποικιλια ειδος ανατολικη λεκανη Μεσογειου ποωδη φυτα μονοετες διετες πολυετες φυτο ασβεστολιθος βραχος πετρωδης πλαγια σχισμη κρημνος γκρεμος αγρος υψομετρα παραθαλασσια περιοχη φυλλα εναλλασσομενα ανθη μωβ, ακτινομορφα, αρρενοθηλεα 5μερη συμφυομενα πεταλα σεπαλα ωοθηκη ανθηση υποφυης καρποφυλλα ποωδες φυλλο ανθος μωβ, ακτινομορφο αρρενοθηλεο πενταμερη πενταμερες 5μερες συμφυομενο πεταλο σεπαλο καρποφυλλο καρπος καψα ερμαφροδιτα ερμαφροδιτο ερμαφροδιτισμος ανθιση ανοιξη εαρ Μαρτιος – Μαιος φθινοπωρο ελλαδα ενδημικα ορειαδων ορειαδες νυμφες σπανιοτερο ορος ολυμπος Κελσιου Campanula celsii βουνα αττικης αττικη κοχλιαροφυλλον κοχλιαροφυλλο κοχλιαριο Campanula cochleariifolia αγροι αγρων κυρτη Campanula incurva ενδημικο ποικιλοχρους Campanula versicolor γαλατοχορτο γλωσσοειδης γλωσσα Campanula lingulata Καστελλοριζιανα Καστελλοριζια Καστελοριζιανα Καστελοριζια Campanula kastellorizana ταξινομηση Carlstrom καρλστρομ 1986 ετησιο νησι Καστελοριζο ευαισθητο σχημα καμπανοσχημο χρωμα βιολετι αποχρωση τραχυ βραχωδες τοπιοο στρεπτοφυτα Streptophyta, Equisetopsida, μαγνολιδες Magnoliidae, αστεραλες Asterales ρωσια κωδωνιον υποκοριστικο λεξη κωδων κουδουνι μαγικα αρχαια κειμενα λαβων πλινθιον ωμον χαλκω γραφειω χαραξον ονον τρεχοντα, επι δε του τραχηλου ηοηοη αψητος πλινθος τουβλο χαραξη χαλκινη γραφιδα ονος γαιδουρι λαιμος τραχηλος κουδουνακι, ιωσηπος ιουδαιοι ηρωδιανος μπλε κατα μαγισσων μαγισσα φαρμακευτικες ιδιοτητες, ηπιο αντισηπτικο ιαση θεραπεια κατα πονολαιμου πονολαιμος λαικη ιατρικη παραδοσιακη Πρασινο Ακρωτηριο νομισμα εσκουδο Κεντρικη σαλατα διατροφη κουζινα μαγειρικη αποτροπαικο
