Του Γιώργου Λεκάκη
Η Shahr-e Sukhteh[1] (= «Καμένη Πόλη»), άκμασε περι το 3550 – 2300 π.Χ. όταν η περιοχή είχε άφθονες ιτιές, σφενδάμια και λεύκες. Σήμερα είναι ένας σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος, ενός μεγάλου αστικού οικισμού της Εποχής Χαλκού, που συνδέεται με τον «Πολιτισμό Helmand». Βρίσκεται στην επαρχία Sistan και Baluchistan, στο νοτιοανατολικό τμήμα του Ιράν, 14 χλμ. από την πόλη Ραμσάρ, στις όχθες του ποταμού Helmand (σε παλαιολίμνη), κοντά στον δρόμο Zahedan-Zabol στον 30ό παράλληλο [30°35′43″N 61°19′35″E].
- Εγγράφηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO τον Ιούνιο του 2014.
Η νεκρόπολίς της (παρακάτω φωτ.) περιέχει ταφές έως και 37.000 ανθρώπων σε 25.000 – 40.000 αρχαίους τάφους – όλοι κτερισμένοι. Το τεράστιο νεκροταφείο έχει έκταση 25 εκτάρια (62 στρ.). Το 55% των 60 σκελετών που ανακαλύφθηκαν ήταν παιδιά κάτω των 9 ετών!
Ο οικισμός εμφανίστηκε γύρω στο 3550 π.Χ. Η πόλις θα είχε 4 στάδια πολιτισμού και θα είχε καεί τρις πριν εγκαταλειφθεί[2] γύρω στο 1800 π.Χ. έλεγε η ιταλική αρχαιολογική αποστολή, βάσει έρευνας που βασίζεται σε βαθμονομημένα δείγματα ραδιοάνθρακα από την κοντινή τοποθεσία Tappeh Graziani. Αλλά είχε εγκαταλειφθεί ενωρίτερα, γύρω στο 2350 π.Χ. Στην κοινωνία τους το παντρεμένο ζευγάρι κατοικούσε με ή κοντά με τους γονείς της συζύγου.[3] Οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν τα στολίδια τους και για να σφραγίζουν σημαντικά έγγραφα! Αυτός ο πολιτισμός αναπτύχθηκε ανεξάρτητα από εκείνους που υπήρχαν στην Μεσοποταμία!
Έτρωγαν ψάρια, πουλιά (υδρόβια πτηνά, φασιανούς, πάπιες και χήνες), καβούρια, κατσικες, γαζελες, προβατα, κ.ά.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα αυτής της νεκροπόλεως, είναι:
- Ένα πήλινο κύπελλο, του 3178 π.Χ. με την αρχαιότερη γνωστή κινούμενη εικόνα στον κόσμο – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το και ΕΔΩ.
- μηχανή ζυμώματος πηλού 5.000 χρόνων,
- πήλινη πλάκα, πιθανότατα συσκευή για αριθμητικούς υπολογισμούς (αριθμητήριο) σε εμπορικές συναλλαγές (παρακάτω φωτ.),
- Ο αρχαιότερος γνωστός τεχνητός βολβός ματιού! Ανακαλύφθηκε στην ταφή μιας γυναίκας (παρακάτω φωτ.), τον Δεκέμβριο του 2006.
Έχει ημισφαιρικό σχήμα και διάμετρο λίγο περισσότερο από 2,5 εκατ. Αποτελείται από πολύ ελαφρύ υλικό, πιθανώς από ασφαλτική πάστα. Η επιφάνεια του τεχνητού ματιού είναι καλυμμένη με ένα λεπτό στρώμα χρυσού, χαραγμένο με έναν κεντρικό κύκλο (για την ίριδα) και χρυσές γραμμές με μοτίβο σαν ακτίνες του ήλιου. Η γυναίκα με το τεχνητό μάτι είχε ύψος 1,82 μ., πολύ υψηλότερη από τις τυπικές γυναίκες της εποχής της στην περιοχή! Μικροσκοπικές οπες έχουν τρυπηθεί και στις δύο πλευρές του ματιού, μέσα από τις οποίες θα πέρναγε ένα χρυσό νήμα για να συγκρατήσει τον βολβό του ματιού στην θέση του. Μικροσκοπική έρευνα έδειξε ότι η οφθαλμική κόγχη έφερε καθαρά αποτυπώματα της χρυσής κλωστής, το μάτι πρέπει να φοριόταν καθ’ όλην την διάρκεια της ζωής της. Ο σκελετός της γυναίκας χρονολογείται μεταξύ 2900 και 2800 π.Χ.
- Το αρχαιότερο πλήρες επιτραπέζιο παιχνίδι που ανακαλύφθηκε ποτέ, με 4 διαφορετικά ζάρια και 27 γεωμετρικά κομμάτια! Είναι ότι είναι το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα παιχνιδιού 20 τετραγώνων με πλήρες σετ. Αυτό το καθιστά μια ανεκτίμητη πηγή για την κατανόηση της ιστορίας και της εξέλιξης των επιτραπέζιων παιχνιδιών, ενδεχομένως αναδιαμορφώνοντας την ιστορία τους.
- Ένα ανθρώπινο κρανίο, με χειρουργικής επέμβασης στον εγκέφαλο.
- Ένα μοναδικό μαρμάρινο κύπελλο – βρέθηκε 29.12.2014.
- Ένα κομμάτι δέρματος της Εποχής Χαλκού, στολισμένο με σχέδια – ανακαλύφθηκε τον Ιανουάριο του 2015.
- σπόροι κύμινου,
- εργαλεία καλαθοπλεκτικής, διάφορα είδη κεραμικής και ψαμμίτη, ψηφιδωτά, διάφορα είδη υφασμάτων και ψάθινων τεμαχίων, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη διαφόρων τύπων βιομηχανιών, ιδίως προηγμένης κλωστοϋφαντουργίας,
- ταφή τουλάχιστον ενός πιθήκου μακάκου / rhesus macaque. Το ζώο πιθανότατα διατηρούνταν ως κατοικίδιο μιας πλούσιας οικογένειας. Όταν πέθανε, πριν από περισσότερα από 4.500 χρόνια, θάφτηκε στο νεκροταφείο με τον ίδιο τρόπο όπως θα θαβόταν ένα ανθρώπινο βρέφος. Το είδος πιθήκου, το οποίο θεωρούνταν σύμβολο πλούτου, δύναμης και κύρους, δεν είναι ιθαγενές στο Ιράν. Άρα εισήχθη μάλλον από την κοιλάδα του Ινδού.
- μέχρι σήμερα δεν έχουν ανακαλυφθεί όπλα κατά τις ανασκαφές, γεγονός που υποδηλώνει τον ειρηνικό χαρακτήρα αυτού του πολιτισμού,
Τέλος, παλαιοπαρασιτολογικές μελέτες δηλώνουν ότι οι αρχαίοι κάτοικοι, που ζούσαν στις ανασκαμμένες περιοχές, μολύνθηκαν από σπάνια νηματώδη σκουλήκια (έλμεις) παράσιτα, του γένους Physaloptera.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.7.2019.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Andrewa F. H. “Painted Neolithic Pottery in Sistan discovered by Sir Aurel Stein”, The Burlington Magazine, τ. 47, 1925.
- Foltz R. C. «Iran in World History», εκδ. Oxford University Press, 2016.
- Jelveh S. “Analysis of the Shahr-i Sokhta Board Game and Suggested Rules Based on the Royal Game of Ur”, Soc Ar Xiv, doi:10.31235/osf.io/kctnj, 3.2.2024.
- Makki M. κ.ά. “Human spiruridiasis due to Physaloptera spp. (Nematoda: Physalopteridae) in a grave of the Shahr-e Sukhteh archeological site of the Bronze Age (2800–2500 BC) in Iran”, Parasite, 24: 18. doi:10.1051/parasite/2017019, 2017.
- Vidale M. κ.ά. “Materiality of two vessels in Southern Turkmenian style from Shahr-i Sokhta (Sistan, Iran, c. 3100-2900 BC)”, Pathways through Arslantepe, Essays in Honour of M. Frangipane, εκδ. v. Balossi Restelli, Francesca, 2020.
- Vincenti G., κ.ά. “Female biased adult sex ratio in the Bronze Age cemetery of Shahr‐i Sokhta (Iran) as an indicator of long distance trade and matrilocality”, American Journal of Biological Anthropology, 183 (4), doi:10.1002/ajpa.24911, Απρ. 2024.
- Watson Cl. «The World’s Oldest Animations Stretch All The Way Back to Cave Times», Science Alert, 27.12.2022.
- “3rd Millennium BC Artificial Eyeball Discovered in Burnt City”, Cultural Heritage News Agency of Iran, 10.12.2006.
- “5,000-Year-Old Artificial Eye Found on Iran-Afghan Border”, Fox News, 20.2.2007.
- “Unique marble cup, other discoveries in Burnt City”, mehrnews 29.12.2014.
- “Ancient Piece of Leather Found in Burnt City”, new historian 15.1.2015.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Shahr-e Sukhté / Shahr-i Sokhta.
[2] ΠΗΓΗ: M. Vidale, 2021.
[3] Στην κοινωνική ανθρωπολογία λέγεται matrilocal / matrilocality / uxorilocal / uxorilocality δηλ. θηλυκοτοπική κοινωνία ή θηλυκοτοπικότητα.
αρχαιο νεκροταφειο αρχαιος ταφος Ιραν αρχαιοτερο τεχνητο ματι, αρχαια γυναικα υψους υψος ιτια σφενδαμι λευκα αρχαιολογικος χωρος, μεγαλος αστικος οικισμος εποχη Χαλκου Πολιτισμος χελμαντ Helmand επαρχια πολη Ραμσαρ, οχθη ποταμος παλαιολιμνη σαρ-ε σουκτεχ Shahr e Sukhteh Καμενη Πολη 4η χιλιετια πχ 3550 – 2300 5.550 4.300 χρονων χρονια πριν σισταν Sistan μπαλουχισταν Baluchistan, ζαχενταν Zahedan ζαμπολ ζαβολ Zabol 30ος παραλληλος καταλογος Παγκοσμιας Κληρονομιας ουνεσκο UNESCO 2014 νεκροπολις ταφη ανθρωποι αραχιοι ταφοι καψιμο εγκαταλειψη 1800 ιταλικη αρχαιολογικη αποστολη ραδιοανθρακας ταπεχ γκραζιανι Tappeh Graziani 4.350 2350 κοινωνια παντρεμενο ζευγαρι κατοικηση γονεις συζυγος γαμος γυναικα στολιδια σφραγιδα εγγραφο διατροφη ψαρια, πουλια υδροβια πτηνα φασιανος, παπι χην καβουρι, κατσικα, γαζελα, προβατο ψαρι, πουλι υδροβιο πτηνο ανεξαρτητος Μεσοποταμια σημαντικοτερα ευρηματα νεκροπολις, πηλινο κυπελλο, 3178 5.178 αρχαιοτερη γνωστη κινουμενη εικονα κομικ κινουμενα σχεδια μηχανη ζυμωματος πηλου ζυμωμα πηλος 5.000 πηλινη πλακα, συσκευη αριθμητικοι υπολογισμοι αριθμητηριο εμποριο αρχαιοτερο τεχνητος βολβος ματιου 2006 ημισφαιρικο σχημα ασφαλτικη παστα χρυσος χαραγμα χαρακτικη κυκλος ιριδα χρυση γραμμη μοτιβο ακτινες ηλιου υψηλοτερη οπη χρυσο νημα οφθαλμικη κογχη χρυση κλωστη χρυσοκλωστη σκελετος 4.900 2900 4.800 2800 επιτραπεζιο παιχνιδι ζαρια ζαρι γεωμετρια παιγνιδι 20 τετραγωνα κατανοηση ιστορια εξελιξη ανθρωπινο κρανιο, χειρουργικη επεμβαση εγκεφαλος χειρουργειο μοναδικο μαρμαρινο 2014 δερμα σχεδιο 2015 σποροι κυμινου, σπορος κυμινος εργαλειο καλαθοπλεκτικη, καλαθι ειδη κεραμικη ψαμμιτης, ψηφιδωτο ειδος υφασμα ψαθα βιομηχανια προηγμενη κλωστουφαντουργια πιθηκος μακακος ρεζους / rhesus macaque ζωο κατοικιδιο πλουσια οικογενεια συμβολο πλουτου, δυναμης κυρους, πλουτος δυναμη κυρος κοιλαδα Ινδου ινδος οπλα ανασκαφη οπλο ειρηνικος χαρακτηρας παλαιοπαρασιτολογια κατοικοι, μολυνση σπανια νηματωδη σκουληκια ελμινθος παρασιτα, γενου Physaloptera φυσαλοπτερα ζωγραφισμενη νεολιθικη κεραμικη Painted Neolithic Pottery φυσαλοπτεριδαι φυσαλοπτεριδες Physalopteridae τουρκμενισταν Turkmenian World Oldest Animations αφγανισταν Afghan Shahr e Sukhte / Shahr i Sokhta κοινωνικη ανθρωπολογια θηλυκοτοπικη κοινωνιολογια θηλυκοτοπικοτητα
