Του Πέτρου Ιωαννίδη, καθηγητή φιλολόγου
«Όποιος χωρίς την γνώσιν του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού επιχειρεί να μελετήσει και ερμηνεύσει τον πολιτισμό των άλλων λαών ή απατάται ή απατά», του Συντάκτη.
ΜΟΝΟ ΟΠΟΙΟΣ ΑΠΑΓΚΙΣΤΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΥΦΛΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΤΑΓΗ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΛΗΣΗ ΤΟΥ.
ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ
Ὅποιος τὸ πνεῦμα του ποθῇ νὰ δυναμώσῃ,
νὰ βγῇ ἀπ’ τὸ σέβας κι’ ἀπὸ τὴν ὑποταγή.
Ἀπὸ τοὺς νόμους μερικοὺς θὰ τοὺς φυλάξῃ,
ἀλλὰ τὸ περισσότερο θὰ παραβαίνῃ
καὶ νόμους κ’ ἔθιμα κι’ ἀπ’ τὴν παραδεγμένη
καὶ τὴν ἀνεπαρκοῦσα εὐθύτητα θὰ βγῇ.
Ἀπὸ ταὶς ἡδοναὶς πολλὰ θὰ διδαχθῇ.
Τὴν καταστρεπτικὴ δὲν θὰ φοβᾶται πρᾶξι.
Τὸ σπίτι τὸ μισὸ πρέπει νὰ γκρεμισθῇ.
Ἔτσι θ’ ἀναπτυχθῇ ἐνάρετα στὴν γνῶσι.
(Κ. Καβάφης, 1863-1933, «κρυμμένα ποιήματα, 1877-1923, επιμέλεια Γ. Σαββίδη, εκδ. “Ίκαρος”).
ΔΥΝΑΜ-ΩΣΙΣ < ΩΘΗΣΙΣ ΠΡΟΣ ΙΣΧΥΝ
Για να πετύχει το άτομο την πνευματική του ενδυνάμωση θα πρέπει να πάψει να επιζητεί την ασφάλεια και την αδιατάρακτη γαλήνη. Θα πρέπει να είναι έτοιμο να ανατρέψει παγιωμένες καταστάσεις του παρελθόντος και να εγκαταλείψει την ολέθρια αδρανοποίηση της συνήθειας και του βολέματος. Θα πρέπει να πάψει να φοβάται την καταστρεπτική πράξη, αφού μόνο αν είναι πρόθυμο να έρθει σε ρήξη με την τεχνηέντως δομημένη κοινωνική πραγματικότητα θα μπορέσει να αποδεσμευτεί δραστικά από την αλλοιωμένη θέαση της πραγματικότητας. Το τίμημα για την ελεύθερη και αντικειμενική αποτίμηση των κοινωνικών δεδομένων όπως αυτά έχουν διαμορφωθεί υπό τον έλεγχο των κρατούντων, είναι η ύπαρξη πέρα από την αίσθηση ασφάλειας και κανονικότητας που προσφέρει η ελεγχόμενη κοινωνική πραγματικότητα. Όσο οι πολίτες συνεχίζουν να συμβιβάζονται με τις κοινωνικές συνθήκες που τους προσφέρουν οι έχοντες και κατέχοντες, δεν μπορεί να προκύψει πραγματική και ουσιαστική γνώση.
Δεν μπορεί κάποιος να ζει και να αποδέχεται τους κανόνες μιας ρυθμιζόμενης από άλλους πραγματικότητας και να έχει συνάμα την αξίωση να γνωρίσει την αλήθεια. Το άτομο που θα αποτινάξει την ανάγκη της ασφάλειας και θα είναι πρόθυμο να ζήσει χωρίς δεδομένα, το άτομο που θα είναι έτοιμο να καταστρέψει την εικόνα της πραγματικότητας, που συστηματικά του παρουσιάζουν, είναι εκείνο που θα μπορέσει τελικά να προσεγγίσει τη γνώση. Πρόκειται. βέβαια, για μια πορεία εξαιρετικά δύσκολη που θα δοκιμάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις αντοχές του, προσφέροντάς του ως μόνο αντάλλαγμα τη δυνατότητα να αντικρίζει τον κόσμο, όπως πραγματικά είναι, με όλες τις εξαρτήσεις, τα συμφέροντα, τη σκληρότητα, τους υπολογισμούς και τις ακούσιες θυσίες που τον διακρίνουν. Παρά το γεγονός, πάντως, πως η επίτευξη της γνώσης συνεπάγεται ότι το άτομο θα παραβεί με τη θέλησή του νόμους και ηθικές αξίες αυτό δεν σημαίνει ότι θα εξαχρειωθεί.
Το αντίθετο μάλιστα. Η πορεία προς τη γνώση με όλες τις πράξεις αντίστασης και ανυποταγής που τη συνοδεύουν απομακρύνει το άτομο από την τεχνητή αίσθηση ηθικής που έχουν εμφυσήσει οι κρατούντες στα μέλη της κοινωνίας και το οδηγεί σε μια πραγματική ενάρετη διαβίωση, αφού θα σταθεί απέναντι στο αληθινό πρόσωπο της κοινωνίας, γνωρίζοντας πια τι είναι πραγματικά σωστό και ποια είναι η «επιβεβλημένη» εικόνα του σωστού. Εχοντας σπάσει τα δεσμά της χειραγωγημένης αντίληψης, θα προσεγγίσει μια πιο καθαρή και αγνή εικόνα της ηθικής.
ΟΙ ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ (FAKE NEWS) ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΚΟΣΜΟ
Ο όρος ”fake news” είναι ένας νεολογισμός που ακούγεται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια. Έγινε η λέξη της χρονιάς, το 2017, σύμφωνα με το Λεξικό «Κόλινς» και τούτο συνδέεται με την προεδρία του Ντ. Τραμπ, ο οποίος ήταν ο επινοητής του νεότευκτου όρου.
Η τακτική όμως της διάδοσης ψευδών ειδήσεων και της παραπληροφόρησης δεν είναι καθόλου νέα. Η αναγωγή στα ριζώματα του Δυτικού Πολιτισμού θα μπορούσε να φωτίσει όψεις μιας εμπειρίας που βιώνουμε σήμερα.
Το βασίλειο των «fake news», όπως τώρα έτσι και τότε, ήταν η πολιτική και ακόμη περισσότερο ο πόλεμος. «Το πρώτο θύμα του πολέμου είναι η αλήθεια!» Την ρήση – αφορισμό αυτή φέρεται να διατύπωσε ο Αμερικανός γερουσιαστής Χ. Τζόνσον, (1866 – 1945), το 1918, λίγο πριν την λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
ΨΕΥΔΑΓΓΕΛΙΑ: Ο ΕΙΔΙΚΟΣ ΟΡΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΑ «fake news»
Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται από τον ιστορικό Ξενοφώντα (430-355), για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων ως στρατηγική πολέμου και από τον Δίωνα Κάσσιο (155-235), Ρωμαίο ιστορικό ελληνικής καταγωγής από τη Νίκαια της Βιθυνίας, ο οποίος παραθέτει ένα απτό παράδειγμα αυτής της πρακτικής (τη χρήση της από τους Πάρθους στον πόλεμο κατά των Ρωμαίων). Βλ, «Ρωμαϊκή Ιστορία» βιβλίο 49ο, κεφ. 28, 4, 3).
Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
«Φοβεῖν γε μήν τούς πολεμίους καί ψευδενέδρας οἷόν τε καί ψευδοβοηθείας καί ψευδαγγελίας ποιοῦντα». (= Να εκφοβίσει / πτοήσει πράγματι τους εχθρούς με το να στήνει ψεύτικες ενέδρες/ψευτοχωσιές και απατηλές βοήθειες / στρατήγημα επί προσχήματι επικουρίας και ψεύτικες ειδήσεις να διαδίδει).
(Ξενοφών, 430-355, «ΙΠΠΑΡΧΙΚΟΣ», κεφ. 5, 8, 2)
Η ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ = ΨΕΥΔΑΓΓΕΛΙΑ ΑΠΑΝΤΑΤΑΙ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ!
Όποιος δεν έχει μελετήσει τον Ποιητή των ποιητών, τον ΟΜΗΡΟ, είναι όμηρος των ιδεοληψιών του, των αγκυλώσεών του και των δογματικών του αντιλήψεων. Ο ΟΜΗΡΟΣ απελευθερώνει το πνεύμα, σε βάζει σε προβληματισμό, σου οξύνει την κριτική σκέψη κρατώντας σε διαρκή εγρήγορση. Δεν σε αποκοιμίζει, διότι σε κάθε σου νέα ανάγνωση σού προσφέρει νέες σκέψεις και ιδέες, και δεν υπάρχει κάτι σήμερα στην εποχή μας, που να μην έχει ειπωθεί από τον Όμηρο. Αλλά ούτε και στο μέλλον θα υπάρξει κάποια επιστήμη που να μην έχει προβλεφθεί από τον Όμηρο.
Στη ραψωδία Ο της Ιλιάδας, με τίτλο «Παλίωξις τῶν νεῶν» στίχ. 158 -159 λέει ο νεφεληγερέτης Ζευς στην Ίριδα την μετάγγελο (= αγγελιοφόρο) των αθάνατων θεών!
«Βάσκ᾽ ἴθι, Ἶρι ταχεῖα Ποσειδάωνι ἄνακτι πάντα τάδ᾽ ἀγγεῖλαι, μηδέ ψευδάγγελος εἶναι». (= Τρέχα, πήγαινε, γρήγορα Ίριδα να αναγγείλεις όλα αυτά στο βασιλιά Ποσειδώνα και να μη γίνεις αγγελιοφόρος ψευδών ειδήσεων).
Τα «fake news» τα είχαν εφεύρει οι Αρχαίοι Έλληνες πολύ πριν αποκτήσουμε WI-FI. Μπορεί να θεωρούμε τα «fake news» φαινόμενο της ψηφιακής εποχής, όμως η ανάγκη τού ανθρώπου να πλάθει, να πιστεύει ή να χρησιμοποιεί ψευδείς πληροφορίες είναι τόσο παλιές όσο και ο ίδιος ο πολιτισμός. Ο Ξενοφών κάνει ξεκάθαρη αναφορά σε ψεύτικες ειδήσεις που άλλαζαν την πορεία μαχών. Αν υπήρχε αρχαίο fact – checking (= έλεγχος γεγονότων) θα είχε και ο πάπυρος. Από το Μαντείο των Δελφών στα stories του instagram η παραπληροφόρηση έχει πάντα έναν τρόπο να γίνεται viral.
ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Μια διαφορά μεταξύ της σημερινής εποχής και της κλασσικής αρχαιότητας βρίσκεται στο ρόλο της Τεχνολογίας. Ενώ στις ημέρες μας διευκολύνει πολύ την διάδοση των ψευδών ειδήσεων, στους αρχαίους χρόνους η έλλειψη προηγμένης τεχνολογίας καθυστερούσε την αποκατάσταση της αλήθειας. Σήμερα η κοινοποίηση των ψευδών ειδήσεων γίνεται ταχύτατα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, κυρίως με την χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης σε μια μεγάλη μάζα ανθρώπων. Στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν προφανώς τέτοιες οδοί ταχείας μετάδοσης.
Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ταχύτητα και ο όγκος της διάδοσής τους, ιδίως μέσω των κοινωνικών δικτύων και των αλγορίθμων που ενισχύουν τις προκαταλήψεις μας. Η πληροφορία μπορεί να ενώσει ή να διχάσει. Η Δημοκρατία, απαιτεί ενημερωμένους πολίτες, και αυτό ξεκινά με την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης από νωρίς.
ΟΙ ΚΗΡΥΚΕΣ ΕΠΑΙΖΑΝ ΤΟΤΕ ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΣΤΗΝ ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΨΕΥΔΩΝ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΕΝΩ ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ SOCIAL MEDIA
Η δομή των αρχαίων με τα σημερινά ”fake news” είναι η ίδια. Στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν social media αλλά υπήρχαν τόποι συνάθροισης, όπου διακονούνταν οι ψευδείς ειδήσεις. Από τις συζητήσεις στην αγορά της Αθήνας διαδίδονταν τα νέα γρήγορα στις γειτονιές της πόλης. Αυτό ήταν πιο εύκολο να γίνει στις πόλεις – κράτη. Στα αχανή ελληνιστικά βασίλεια και στις μεταγενέστερες αυτοκρατορίες ήταν δυσκολότερο. Στην αρχαιότητα ήταν δυσκολότερη η καταπολέμηση των ”fake news” αφού και η διασταύρωση των ειδήσεων ήταν δυσκολότερη σε έναν κόσμο προνεωτερικό χωρίς επικοινωνίες.
Ο ΣΚΥΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΡΓΟΥΣ
Το πόσο εύκολη ήταν η διασπορά μιας ψευδούς είδησης και τι σήμαινε η αποκάλυψη της αλήθειας με καθυστέρηση φαίνεται στην περίπτωση του Σκυταλισμού στο Άργος το 370 π.Χ. Έχει προηγηθεί η μάχη στα Λεύκτρα της Βοιωτίας το 371, ένα χρόνο πριν στην οποία είχαν συντριβεί οι Λακεδαιμόνιοι, οι απανταχού προστάτες των ολιγαρχικών. Έτσι οι δημοκρατικοί του Άργους ανεθάρρησαν και άρχισαν να διαδίδουν ψευδείς διαβολές εναντίον των αριστοκρατών της πόλης, σχετικά με διαφθορά και παράνομο πλουτισμό, όπως μας παραδίδει ο ιστορικός της ελληνιστικής περιόδου, Διόδωρος Σικελιώτης, (90-20), από το Αγύριο (Agira) της Σικελίας, στο έργο του «ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ», βίβλος 15η, κεφ. 57, 3,1 – 15η, κεφ. 58, 4, 5:
«Έν τῇ πόλει τῶν Ἀργείων ἐγένετο στάσις και φόνος τοσοῦτος, ὅσος παρ᾽ἑτέροις τῶν Ἑλλήνων οὐδέ ποτε γεγονέναι μνημονεύεται. Ἐκλήθη δέ ὁ νεωτερισμός οὗτος παρά τοῖς Ἕλλησι σκυταλισμός, διά τόν τρόπον τοῦ θανάτου ταύτης τυχών τῆς προσηγορίας… ὁ δέ δῆμος παυσάμενος τῆς λύττης εἰς τήν προϋπάρχουσαν εὔνοιαν ἀποκατέστη».
Οι ολιγαρχικοί αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνον συνωμότησαν για να αμυνθούν. Η συνωμοσία όμως αποκαλύφθηκε, οι πρωταίτιοι συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και αυτοκτόνησαν όλοι εκτός ενός, ο οποίος μίλησε και έδωσε ονόματα μεγαλοπλουσίων. Τότε ξεχύθηκε ο δημοκρατικός όχλος του Άργους και άρχισε να σκοτώνει με σκυτάλες, ήτοι με ραβδιά, όλους τους πολιτικούς αντιπάλους· σκοτώθηκαν 1.200 άτομα.
Τα επεισόδια αυτά ονομάστηκαν «Σκυταλισμός του Άργους». Οι δημαγωγοί, οι οποίοι είχαν διασπείρει τις ψευδείς διαβολές, φοβήθηκαν από το μέγεθος της σφαγής και παραδέχθηκαν τελικά ότι είχαν πει ψέματα, με το εκρηκτικό αποτέλεσμα ο όχλος να στραφεί εναντίον τους και να σκοτώσει αρκετές εκατοντάδες εξ αυτών. Σύμφωνα με τον Διόδωρο Σικελιώτη ο συνολικός απολογισμός των νεκρών ήταν 1500 και από τις δύο πλευρές. Τελικά στην περίπτωση αυτή το κακό στράφηκε και προς τους θύτες, εκείνους που διέσπειραν τα «fake news», με αποτέλεσμα να μετατραπούν και οι ίδιοι σε θύματα που λαϊκισμού τους.
Μόνο η Αντίσταση οδηγεί στην Ελευθερία και Ανυποταγή ενώ η Παθητικότητα, η Αδρανοποίηση και η Παραίτηση στην Ανελευθερία, Υποταγή, Υποτέλεια και Δουλικότητα / Δουλοπρέπεια. Όσοι αντιδρούν σε εκείνο που τους θέλουν οι άλλοι να είναι, είναι Μεγαλοφυείς και Ισχυροί, του συντάκτη.
ΠΗΓΗ: Από την στήλη του γράφοντος «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ – “ἄπιτε”» με τιτλο «Ἐξ Ἀληθαγγελίας ἄρχεσθαι & Ψευδαγγελίας παύεσθαι – Η ΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ και ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ στο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΤΕΡΕΩΜΑ AYTONOHTH και ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ», εφημ. «Εβδόμη», 14.1.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.1.2026.
ΨΕΥΔΑΓΓΕΛΙΕΣ ΑΡΧΑΙΕΣ ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ αρχαια FAKE NEWS αρχαιες ΨΕΥΔΑΓΓΕΛΙΑ ΨΕΥΔΗΣ ΕΙΔΗΣΙΣ ειδηση αρχαια FAKE NEWS ξενοφων ομηρος FAKENEWS
