Του Γιώργου Λεκάκη
Μία ανατριχιαστική ιστορία βρικολάκων αφηγείται ο Γάλλος βοτανολόγος και περιηγητής J. Pitton de Tournefort (1656 – 1708) στο δίτομο έργο του «Relation d’un voyage du Levent» (Αφήγηση ενός ταξειδιού στην Εγγύς Ανατολή, Παρίσι, 1717, στο κεφ. “Ο τελευταίος του αιώνα”.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΡΙΚΟΛΑΚΩΝ, ΕΔΩ.
Το φρικαλέο περιστατικό που παρακολούθησε ο ίδιος στην Μύκονο Κυκλάδων τον χειμώνα του 1700, το διηγείται ως εξής:
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΥΚΟΝΟΥ, ΕΔΩ.
«Σκότωσαν έναν χωριάτη Μυκονιάτη, από φυσικού του δύστροπο και φιλόνικο. Κανείς δεν ήξερε πώς και γιατί. Δυο μέρες μετά τον ενταφιασμό του διαδόθηκε ότι τον είδαν να περπατά την νύκτα με βαρειά βήματα, να μπαίνει στα σπίτια, να αναποδογυρίζει τα έπιπλα, να σβήνει τα λυχνάρια, να αγκαλιάζει ξαφνικά τούς ανθρώπους και να κάνει χίλιες δυο κατεργαριές. Στην αρχή γέλασαν όλοι. Μα όταν άρχισαν να παραπονιούνται και σοβαροί άνθρωποι η υπόθεση πήρε διαστάσεις. Οι παπάδες έκαναν εξορκισμούς. Τίποτε, ο Μυκονιάτης συνέχιζε αδιόρθωτος τις πανουργίες του! Την 10η ημέρα έγινε λειτουργία για να εκδιωχθεί ο δαίμονας. Αποφασίστηκε να ξεθάψουν το κουφάρι και να του ξερριζώσουν την καρδιά μέσα στην εκκλησία. Ο χασάπης της Μυκόνου, γέρος και αδέξιος, αντί ν’ ανοίξει το στέρνο άνοιξε την κοιλιά. Έψαξε, έψαξε αλλά δεν εύρισκε αυτό που ζητούσε. Κάποιος του είπε να ανοίξει το διάφραγμα. Έτσι έβγαλαν την καρδιά. Για να καλυφθεί ή μπόχα του πτώματος έκαιγαν λιβάνια. Αλλά το θυμίαμα, καθώς ανακατευόταν με τις αναθυμιάσεις του κουφαριού προκαλούσε φοβερότερη μπόχα. Οι φτωχοί άνθρωποι τρελλάθηκαν. Πάθαιναν παραισθήσεις έβλεπαν εφιαλτικά οράματα. Φώναζαν πώς από το ανοιγμένο κουφάρι έβγαινε πηχτός καπνός. Πού να τολμήσουμε να τούς πούμε πώς ήταν από το λιβάνι. Μέσα στην εκκλησία αντηχούσε μονάχα ή κραυγή «βρικόλακας – βρικόλακας»!
Από τον θόρυβο θαρρούσες πώς θα γκρεμισθεί ο θολός του ναού. Ο χασάπης έβανε όρκο πώς το πτώμα ήταν ολόζεστο. Μερικοί έλεγαν πώς το αίμα ήταν κατακόκκινο. Το φοβερό νέο απλώθηκε από σοκάκι σε σοκάκι σε όλην την πολιτεία. Και σε λίγο όρμησαν στην εκκλησία ένα πλήθος νησιώτες, που βεβαίωναν πως όταν έφεραν το πτώμα από τα χωράφια ήταν ακόμα ζεστό. Σίγουρα, λοιπόν, είχε βρικολακιάσει.
Βρισκόμουν πλάι στο κουφάρι για να βλέπω καλύτερα. Παραλίγο να λιποθυμήσω από την δυσωδία. Αλλά οι ζαλισμένοι νησιώτες ξέφρενοι από την τρομάρα, νόμιζαν πώς είχε ακόμα ζωή. Ζήτησαν την γνώμη μου και τούς είπα ότι είναι 100% πεθαμένος. Τούς εξήγησα ήρεμα όλα τα περίεργα φαινόμενα και τις παραισθήσεις. Ποιος να μ’ ακούσει;
Πήραν την καρδιά στην ακρογιαλιά και την έκαψαν. Με όλα αυτά ό βρικόλακας δεν εννοούσε να ησυχάσει. Έγινε περισσότερο επιθετικός. Άνοιγε πόρτες, ακόμα και δωμάτια, ξυλοκοπούσε ανθρώπους την νύκτα, έσπαζε παράθυρα, έσκιζε φορέματα, άδειαζε τις κυψέλες των μελισσιών και τα κρασοβάρελα. Μονάχα στο σπίτι του προξένου όπου είχαμε εγκατασταθεί δεν τόλμησε να τρυπώσει.
Όλο το νησί είχε υποστεί ομαδική παράκρουση. Ακόμα και οι έξυπνοι και οι μορφωμένοι είχαν παρασυρθεί. Ήταν μία αρρώστια του εγκεφάλου, επικίνδυνη οπώδη μανία ή λύσσα. Οικογένειες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους και έστηναν τα κρεβάτια τους καταμεσίς στην πλατεία για να περάσουν την νύκτα τους. Δεν υπήρχε άνθρωπος πού να μην είχε διαπιστώσει την παρουσία του βρικόλακα. Όλην την νύκτα άκουγες θρήνους. Πολλοί βγήκαν οικογενειακώς στα χωράφια.
Κάποιος είπε πώς το κακό οφείλεται σε μία παράλειψη κατά την τελετή του εξορκισμού. Η λειτουργία έπρεπε να γίνει μετά την αφαίρεση της καρδιάς. Έτσι ξαναβρεθήκαμε στην αναστάτωση της πρώτης ημέρας. Γενική σύναξη πρωί και βράδυ, λιτανείες τρεις μέρες και τρεις νύχτες. Οί παπάδες υποχρεώθηκαν να νηστέψουν αυστηρά. Τους έβλεπες να τρέχουν από σπίτι σε σπίτι με την αγιαστούρα στο χέρι.
Είπαμε στους προεστούς να στήσουν ενέδρες την νύκτα και να παρατηρήσουν τι συμβαίνει στην πολιτεία. Έτσι έπιασαν μερικούς μπαγαπόντηδες πού είχαν προκαλέσει όλην την αναστάτωση. Δεν ήταν βέβαια οι πρώτοι δράστες και τους άφησαν ελεύθερους. Για να αναπληρώσουν την νηστεία της φυλακής άρχισαν να αδειάζουν την νύκτα τα σπίτια των κατοίκων, που είχαν εγκαταλείψει το βιός τους. Έτσι ξανάρχισαν οι λιτανείες…
Μία μέρα, αφού κάρφωσαν κι εγώ δεν ξέρω πόσα γυμνά σπαθιά πάνω στο μνήμα του βρυκόλακα (ξέθαφταν το πτώμα 3-4 φορές την ημέρα ανάλογα με τις εμπνεύσεις του καθ’ ενός) ένας αρβανίτης πού βρέθηκε στην Μύκονο είπε με ύφος μεγάλου σοφού ότι είναι γελοίο να καρφώνουν τον βρικόλακα με σπαθιά χριστιανικά.
-Δεν βλέπετε χαζοί, ότι η λαβή αυτών των σπαθιών έχει το σχήμα του σταυρού κι εμποδίζει τον Σατανά να βγει από το κουφάρι; Χρειάζονται τούρκικα σπαθιά!
Αλλά και ή συνταγή του αρβανίτη δεν ωφέλησε. Ο βρικόλακας φαινόταν άτρωτος. Δεν ήξεραν πια σε ποιόν άγιο να προσευχηθούν.
Ξαφνικά μια φωνή υψώθηκε από όλη την πόλη: «Πρέπει να κάψουμε ολόκληρον το βρικόλακα». Ξέθαψαν πάλι το κουφάρι και το κουβάλησαν στην πούντα του Άι Γιώργη, άναψαν δυνατή πυρά με πίσσα (όχι ξύλα, από φόβο μήπως ο βρικόλακας σβήσει την φλόγα) και το αποτέφρωσαν. Ο διάβολος είχε παγιδευτεί κι εξοντώθηκε. Ήταν καιρός. Γιατί οι περισσότερες οικογένειες ετοιμάζονταν να μεταναστεύσουν στην Τήνο ή στην Σύρο».
Γιαλούδες
Οι Γιαλούδες είναι οι νεράιδες του γιαλού, νέες κοπέλλες ντυμένες με κατάλευκα αέρινα πέπλα, που σαν οράματα, εμφανίζονται και χάνονται μόλις τις δεις. Υπάρχουν πολλοί θρύλοι και δοξασίες για τις γιαλούδες, που όλες εξάπτουν την φαντασία.
Ασπροντυμένες νέες, που πλένουν τα ασπρόρρουχά τους σε ρεματιές και στέρνες και τα απλώνουν στον ήλιο να στεγνώσουν, χορεύοντας σαν αερικά γύρω απο το νεραϊδόκυκλο. Μην τις κοιτάξεις γιατί εξαφανίζονται στην στιγμή. Αν θέλεις να τις πλησιάσεις για καλό, τότε να πλέξεις ένα λουλούδινο βραχιόλι από καμπανούλες και να το φορέσεις.
Άλλες νέες ή μεγαλύτερες, που βγαίνουν θυμωμένες τις νύχτες με πανσέληνο στον γιαλό, με τα μαλλιά ξέπλεκα, τα ρούχα αέρινα, να ανεμίζουν στο νυχτερινό μελτέμι και αγναντεύουν τα πέλαγα με προσμονή. Βλέπεις, ήταν μεγάλος ο καημός τότε στα νησιά, να λείπουν όλοι οι άνδρες για χρόνια, στα καράβια κι οι γυναίκες να μένουν πίσω περιμενοντας…
Άλλοι πάλι, τις Γιαλούδες τις συνδέουν με τις γοργόνες, που βγαίνουν από τις φωκοσπηλιές, αλλά αν τις κοιτάξεις σε παίρνουν μαζί τους στην θάλασσα. Η Γοργόνα, σύμφωνα με τον θρύλο έχει αρπάξει πολλά αγόρια και κορίτσια, τα πήρε μαζί της και χάθηκαν για πάντα.
Άλλος θρύλος λέει πως, αν δεις τις Γιαλούδες, αυτές εξαφανίζονται αμέσως παίρνοντας την μορφή ανεμοστρόβιλου, που όμως αν σε αγγίξει, γεμίζεις φουσκάλες και για να γιατρευτείς, χρειάζεται να πιεις αγιασμό και να κάνεις ευχέλαιο!
Διάσκελοι
Οι Διάσκελοι είναι ψηλά ξωτικά σαν γίγαντες που εμφανιζόντουσαν τα μεσάνυχτα στα σταυροδρόμια και τρόμαζαν τους περαστικούς. Είχαν πελώρια πόδια και το ένα πατούσε στο χωράφι της μιας πλευράς ενώ το άλλο στην απέναντι. Μια απλή εξήγηση είναι τα τεράστια και «εκφραστικά» βράχια που είναι σκορπισμένα σε πολλές μεριές του νησιού και την νύκτα, οι σκιές τους δημιουργούν μορφές αλλόκοτες που εξάπτουν την φαντασία.
Βουρβούλακες
Οι απέθαντοι (= αθάνατοι, άφθαρτοι) ή βουρβούλακες έχουν ιστορίες που έρχονται από τον Μεσαίωνα κι όλες έχουν το ίδιο θέμα. Άνθρωποι που πέθαναν, αλλά ξαναγυρίζουν στην ζωή, ανακατεύονται με τους ζωντανούς και προκαλούν διάφορα ευτράπελα, αλλά και φρικιαστικά περιστατικά, που άλλοτε διασκεδάζουν κι άλλοτε τρομοκρατούν τις ανθρώπινες συνευρέσεις.
Πειρατές
Ο τελευταίος πειρατής, ο θρυλικός Μερμελέχας, έζησε στην Μύκονο. Είναι αμέτρητοι οι θρύλοι για τα κατορθώματά του, αλλά και για τον θάνατό του, που ήρθε από χολέρα. Ο Μανόλης Μερμελέχας, μετά τα χρόνια της πειρατείας έγινε νεκροθάφτης και μάλιστα πολύ γενναίος, γιατί ήταν ο μόνος στο νησί, που τολμούσε να θάψει νεκρό, που είχε πεθάνει από χολέρα, η οποία μετά τον θάνατο προκαλεί σπασμούς στο πτώμα. Γι’ αυτό του έδωσαν το παρατσούκλι «Μόρτη»[1], όπως ονόμαζαν τότε, όσους είχαν το θάρρος να κάνουν αυτήν την δουλειά. Πέθανε μετά από μια επεισοδιακή ζωή και ο τάφος του αποτελεί μέχρι και σήμερα αντικείμενο περιέργειας και θαυμασμού!
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.11.2016.
(*) Ευχαριστώ την φίλη μου Ά. Λοΐζου για την συμβολή της στο παρόν άρθρο.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] από το ιταλικό morto = πεθαίνω, πεθαμένος. Την δουλειά αυτήν στον Πειραιά την έκαναν παλληκάρια, που δεν φοβόντουσαν την θέα των σπασμών των νεκρών της χολέρας του 1854. Την χολέρα την έφερε στην Ελλάδα ο ξένος στρατός. Τα πρώτα κρούσματα στον Πειραιά εμφανίστηκαν στα γαλλικά στρατεύματα. Γι’ αυτό και την έλεγαν η “ξένη”, ή η «θεοκατάρατη ξένη» ή η “ασιατική χολέρα”… Οι κάτοικοι του Πειραιώς μετανάστευαν σωρηδόν σε Αίγινα, Ύδρα, Σαλαμίνα… Αλλά νεαροί Πειραιώτες έμειναν να κάνουν την δύσκολη δουλειά, και γι’ αυτό ονομάσθηκαν μόρτες ή μορτάκια, με το οποίο έγιναν γνωστοί και αναγνωρίσιμοι στο πανελλήνιο.
ΠΑΡΑΦΥΣΙΚΑ ΜΥΚΟΝΟΥ βρικολακες, γιαλουδες, διασκελοι, απεθαντοι, βουρβουλακες ανατριχιαστικη ιστορια βρικολακας Γαλλος βοτανολογος περιηγητης τουρνεφορ Tournefort διτομο εργο ταξειδι Εγγυς Ανατολη Παρισι, 18ος αιωνας μχ 1717, φρικαλεο περιστατικο Μυκονος Κυκλαδων κυκλαδες χειμωνας 1700, δολοφονια χωριατης Μυκονιατης, δυστροπος φιλονικος ενταφιασμος δυο μερες 2 ημερες νυκτα βαρεια βαρια βηματα, σπιτι επιπλα, λυχναρι αγκαλια ανθρωπος κατεργαρια ανθρωποι παπαδες παπας παππας εξορκισμος μυκονιατες πανουργια 10η δεκατηη λειτουργια δαιμονας δαιμων εκταφη κουφαρι ξερριζωμα καρδια εκκλησια ιν ιερος ναος χασαπης Μυκονου, γερος αδεξιος, στερνο ανοιγμα κοιλια διαφραγμα μποχα πτωμα λιβανι θυμιαμα, αναθυμιασεις φτωχοι τρελλα παραισθηση εφιαλτης οραμα καπνος ζεστο αιμα νησιωτες, χωραφι βρικολακιασμα λιποθυμια δυσωδια νησιωτης τρομαρα, ζωη πεθαμενος περιεργα φαινομενα παραισθησεις ακρογιαλια καψιμο βρυκολακας ησυχια επιθετικος πορτα δωματιο νυχτα, παραθυρο φορεμα κυψελη μελισσα κρασοβαρελο προξενος νησι ομαδικη παρακρουση αρρωστια εγκεφαλος επικινδυνη οπωδης μανια λυσσα Οικογενειες εγκαταλειψη κρεβατι πλατεια θρηνος χωραφι κακο παραλειψη τελετη αφαιρεση αναστατωση συναξη λιτανεια 3 τρεις μερες νυχτες νηστεια αυστηρη αγιαστουρα προεστος προεστως ενεδρα μπαγαποντης φυλακη σπιτια κατοικοι καρφωμα γυμνο σπαθι μνημα αρβανιτης καρφι σπαθι χριστιανικο λαβη σχημα σταυρος Σατανας τουρκικο αρβανιτες ατρωτος αγιος προσευχη πολη πουντα αι αη Γιωργη, αγιος γεωργιος πυρα πισσα φωτια ξυλα, φλογα αποτεφρωση διαβολος παγιδ εξοντωση μεταναστευση Τηνος Συρος γιαλουδες γιαλουδα νεραιδα γιαλος νεα κοπελλα κοπελα ενδυση καταλευκο αερινο πεπλο οραματα, θρυλος δοξασια φαντασια ασπροντυμενη πλυσιμο ασπρορρουχα ρεματια στερνα απλωμα ηλιος στεγνωμα χορος αερικο νεραιδοκυκλος εξαφανιση καλο πλεξιμο λουλουδινο βραχιολι καμπανουλα θυμος πανσεληνος μαλλια ξεπλεκα, ρουχα αερινα, νυχτερινο μελτεμι προσμονη νησια ανδρες καραβι γυναικα γοργονες, φωκοσπηλια φωκια θαλασσα γοργονα, θρυλοι αρπαγη αγορι κοριτσι ανεμοστροβιλος αγγιγμα μεταμορφωση φουσκαλα γιατρεια θεραπεια αγιασμος ευχελαιο διασκελοι διασκελος ξωτικα γιγαντες γιγαντας γιγας μεσανυχτα σταυροδρομι τρομος περαστικι πελωρια ποδια βραχος νησος σκια μορφες αλλοκοτες απεθαντοι αθανατοι, αφθαρτοι μεσαιωνας ζωντανοι ευτραπελα, φρικιαστικα περιστατικα διασκεδαση τρομοκρατια συνευρεση πειρατες πειρατης, θρυλικος Μερμελεχας, χολερα πειρατεια νεκροθαφτης γενναιος, τολμη νεκρος θανατος σπασμος πτωμα παρατσουκλι ετυμολογια μορτης ονομα θαρρος δουλεια ταφος περιεργει θαυμασμος παραδοσεις ιταλικα morto μορτο πεθαινω, πεθαμενος Πειραιας πειραιευς παλληκαρια, παλικαρι φοβος σπασμοι νεκροι 19ος 1854 Ελλαδα ξςνος στρατος κρουσμα Πειραιωτης γαλλια γαλλικα στρατευματα ξενη θεοκαταρατη ξενη ασιατικη χολερα Πειραιωτες μεταναστης αιγινα, υδρα, Σαλαμινα σαρωνικος νεαροι μορτες μορτακια, μορτακι
