Του Γιώργου Λεκάκη
Το Ελ Κάνιο είναι μια μικρή κωμόπολη στην περιφέρεια Νατα της επαρχίας Coclé, στην νότια ακτή του Παναμά, στον 8ο παράλληλο [8°24′0″N 80°31′12″W].
Ονομάζεται Ελ Κάνιο (= σωλήνας, κάνουλα), λόγω ενός καταρράκτη, που πηγάζει κοντά στην Κεντρική Οροσειρά και είναι ορατός τέλεια από αυτό το σημείο! Αυτός ο καταρράκτης ονομάζεται Τσόρο ντε Ελ Κάνιο, από όπου πηγάζουν και ρέουν τα νερά του ποταμού Ελ Κάνιο.
Κοντά στην πόλη ευρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Παναμά: Ένας προ-κολομβου χώρος, τελετών και ταφής. Αλλά ο χώρος λεηλατήθηκε την δεκαετία του 1920, από έναν… “καθηγητή”… Τώρα, περιλαμβάνει ό,τι απέμεινε, σε ένα μικρό αρχαιολογικό πάρκο – τουριστικό αξιοθέατο. Η νεκρόπολη El Caño ιδρύθηκε στις όχθες του Ρίο Γκράντε του Παναμά, μεταξύ του 8ου – 11ου αιώνα μ.Χ. από την φυλή των Ινδιάνων αυτοχθόνων Coclé.
Ένα χρονικό, που γράφτηκε κατά την διάρκεια της ισπανικής κατοχής, ανέφερε ότι μια ομάδα Ισπανών ανακάλυψε έναν τάφο και μόνο από αυτόν λεηλάτησε 155 κιλά χρυσών αντικειμένων!
Το 1925 ένας Αμερικανός τυχοδιώκτης ονόματι Χ. Βέριλ ανακάλυψε τρεις σκελετούς στην περιοχή, αλλά οι αρχαιολόγοι έβρισκαν εξαιρετικά αντικείμενα από χρυσό και άλλα πολύτιμα υλικά λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, στο Σίτιο Κόντε (1930 – 1940), κι έτσι καμμία επίσημη έρευνα δεν ξεκίνησε στο Ελ Κάνιο, μέχρι την δεκαετία του 1970…
Έκτοτε:
- Το 2008, η αρχαιολόγος J. Mayo ξεκίνησε την πρώτη ανασκαφή στο El Caño (μετά από 29 χρόνια εγκατάλειψης της τοποθεσίας)! Ανακάλυψε το σώμα ενός επίλεκτου πολεμιστή, ντυμένου με χρυσή πανοπλία και στολισμένου με χρυσά κοσμήματα από χάντρες.
- Το 2011, με ισχυρή οικονομική υποστήριξη τόσο από την κυβέρνηση του Παναμά όσο και από το National Geographic, η Τζ. Μάγιο έκανε την πιο σημαντική ανακάλυψη της τοποθεσίας μέχρι σήμερα: Την ταφή ενός αρχηγού πολεμιστή, συνοδευομένη από πολύτιμα χρυσά αντικείμενα, και τοποθετημένου επάνω στα λείψανα 25 ατόμων που είχαν τοποθετηθεί – ταφεί σκόπιμα μαζί του!
- Το 2024 εδώ ευρέθη αρχαίος τάφος, που ονομάσθηκε του «Χρυσού Σαμάνου» – θεωρήθηκε μία από τις 10 Κορυφαίες Ανακαλύψεις του 2024!
Τα λείψανα του άνδρα, ντυμένου με χρυσά στολίδια και θαμμένου με το πρόσωπο προς τα κάτω, ήταν δίπλα σε πολυάριθμα χρυσά ειδώλια και 8 χρυσά θωρακικά, καθώς και σωλήνες από οστά ελαφιών. Η αρχαιολόγος και διευθύντρια του έργου, J. Mayo, αρχικως επίστευε ότι οι σωλήνες ήταν αυλοί, αλλά, μετά από πιο προσεκτική εξέταση, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν θεραπευτικοί σωλήνες, τους οποίους οι Coclé πιθανότατα χρησιμοποιούσαν για να εισπνέουν και να εκπνέουν καπνό από την καύση φαρμακευτικών βοτάνων, κατά την διάρκεια τελετουργιών. Η παρουσία των σωλήνων, μαζί με την χρυσή κρύπτη – η οποία περιλαμβάνει καμπάνες και ένα μικρό χρυσό ειδώλιο, που απεικονίζει ένα απόκοσμο πλάσμα με αυτιά και μύτη νυχτερίδος (παραπάνω φωτ.) – υποδηλώνει ότι ο άνδρας ήταν αρχηγός του Coclé, ο οποίος πιθανότατα ήταν σαμάνος ή μάγος. «Οι σαμάνοι συχνά θεωρούνται θεραπευτές, βοηθώντας τους ανθρώπους να ξεπεράσουν σωματικές, συναισθηματικές ή πνευματικές ασθένειες», λέει η κ. Mayo. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΑΜΑΝΩΝ, ΕΔΩ. «Μέσω του χορού, της μουσικής, των επαναλαμβανόμενων ήχων ή του διαλογισμού, οι σαμάνοι εισέρχονται σε καταστάσεις έκστασης για να επικοινωνήσουν με πνεύματα, να λάβουν οράματα ή να έχουν πρόσβαση. Σύμφωνα με την κ. Mayo, η νεκρόπολη χρησιμοποιούνταν για να λατρεύουν τους προγόνους των Coclé και να νομιμοποιούν την δύναμη των κυρίαρχων οικογενειών, μέσω δημόσιων τελετών. Στις επιφάνειες των θωρακικών οστών υπάρχουν κοσμήματα με απεικονίσεις μυθολογικών πλασμάτων, συμπεριλαμβανομένων υβριδικών θηρίων με χαρακτηριστικά νυχτερίδων, πεταλούδων, ψαριών, καρχαριών, κροκοδείλων και πτηνών. Αυτά τα υβρίδια αντιπροσωπεύουν την μεταβλητότητα και την μετάβαση στην μετά θάνατον ζωή. «Οι Coclé επέλεξαν ζώα που θα μπορούσαν να κατοικήσουν σε πολλά στοιχεία – γη, αέρα, νερό και φωτιά – ή να κατείχαν ικανότητες που σχετίζονται με τον σαμανισμό, όπως μεταμόρφωση, πτήση ή όραση στο σκοτάδι», λέει η ερευνήτρια M. Guinea. «Οι ανάγλυφες φιγούρες στα χρυσά θωρακικά αντιπροσωπεύουν τους τρόπους με τους οποίους οι θεοί τους εκδηλώνονταν στους σαμάνους».
- Τον Φεβρουάριο του 2026, οι αρχαιολόγοι ανακοίνωσαν την ολοκλήρωση της ανασκαφής ενός αριστοκρατικού τάφου 1.200 ετών. Ήταν μια ταυτόχρονη πολλαπλή ταφή, που περιέχει όχι μόνον τον κύριο άρχοντα (που βρέθηκε σε εκτεταμένη θέση), αλλά και τα λείψανα αρκετών άλλων ατόμων, που είχαν ταφεί μαζί του.
ΤΩΡΑ, νέο «χρυσό» εύρημα έρχεται στο φως στην νεκρόπολη El Caño: Ευρέθη και άλλος ένας τάφος, που χρονολογείται μεταξύ 800 – 1000 μ.Χ. Η αρχαιολόγος J. Mayo εδήλωσε ότι ο τάφος περιείχε ανθρώπινα λείψανα, κεραμικά και χρυσά αντικείμενα (παρακάτω φωτ.), όπως δύο βραχιολια, δύο ενωτια / σκουλαρικια και κοσμηματα θωρακος (παραπάνω φωτ.), στολισμένα με νυχτερίδες και κροκόδειλους!
«Το άτομο με τα χρυσά ήταν αυτό με την υψηλότερη κοινωνική θέση στην ομάδα», είπε η κ. Mayo για τους 9 παρόμοιους τάφους, που ανακαλύφθηκαν στην νεκρόπολι. «Εδώ έθαβαν τους νεκρούς τους για 200 χρόνια», πρόσθεσε.
Όλα αυτά επανέφεραν στην επιφάνεια το θέμα του… αποκεφαλισμού των αρχαίων μνημείων του Παναμά…. Οι γρανιτένιες κολόνες – γνωστές ως “οι μονόλιθοι του Ελ Κάνιο” ή το “Στοουνχεντζ του Παναμά” – προκαλούσαν σεβασμό και δέος στο Αρχαιολογικό Πάρκο Ελ Κάνιο (παρακάτω φωτ.) αλλά… είχαν σκαλισμένα κεφάλια… Αλλά την δεκαετία του 1920 ένας Αμερικανός… “καθηγητής” – ο επιλεγόμενος “Ελγιν του Παναμά” τις… αποκεφάλισε! Τις έκοψε! Και «εξήγαγε» κεφάλια στις Ηνωμένες Πολιτείες…
Οι Παναμέζοι τα ζητούν χρόνια πίσω…
Είναι και ηθικό ζήτημα…
Στο μουσείο του Ελ Κάνιο έγινε και μια άλλη ληστεία που, όπως όλα δείχνουν, ήταν «εσωτερική ενέργεια» κατά την διάρκεια της κυβέρνησης Π. Μπαλαντάρες… Και όχι μόνον τα αντικείμενα ήταν ανασφάλιστα, αλλά η τότε κυβέρνηση «έχασε» (σ.σ.: πολύ βολικό) όλες τις φωτογραφίες τους, ώστε να μην μπορούν να μπουν στον κατάλογο παρακολούθησης κλεμμένων πολιτιστικών αγαθών της Ιντερπόλ…
Εν τω μεταξύ, ο συγγενής του Τόρο, Φρ. Ιγκλέσιας, εξακολουθεί να καταζητείται από το FBI για διακίνηση κλεμμένων αρχαιοτήτων, ενώ ήταν γενικός πρόξενος του Παναμά στην Νέα Υόρκη, την δεκαετία του 1990…
Στην συνέχεια, υπήρξε η «εσωτερική κλοπή» από το «χρυσό δωμάτιο» του Αρχαιολογικού Μουσείου κατά την διάρκεια της κυβέρνησης Μοσκόσο – δεν ανακτήθηκαν όλα τα κομμάτια και τα ανώτερα στελέχη του INAC προστατεύτηκαν προσεκτικά από την «έρευνα» του πρώην γενικού εισαγγελέα Σόσα, ο οποίος είναι υπέρμαχος της διαφθοράς.
- Οι κεφαλές αυτών των στηλών βρίσκονται σε αποθήκη κάπου στις Ηνωμένες Πολιτείες – πού; Κανείς δεν ξέρει…
Παρ’ όλα αυτά, μια αποθήκη μουσείου (;) στις Ηνωμένες Πολιτείες θα έχει αποσυναρμολογημένα «κεφάλια» και ο Παναμάς έχει αποκεφαλισμένους κίονες…
Για την παράνομη «πώλησή» τους, επισήμως από την κυβέρνηση δεν γίνεται λόγος…
Υπάρχουν όμως Παναμέζοι, καθώς και ξένοι φίλοι τους, που λαχταρούν να δουν τα γλυπτά του Ελ Κάνιο ολόκληρα ξανά, όπως επιτάσσουν οι νόμοι
ΠΗΓΗ: Er. Jackson «A vandalized remnant of our pre-Columbian past» – φωτ. A. Hawkins, the Panama News. «A Golden Shaman», AJA, 2025. AFP, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 21.2.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Κίρκλαντ Λόθροπ Σ., αρχαιολόγος του Χάρβαρντ, έκθεση του 1937.
- «Τάφος άνω των 1.000 ετών βρέθηκε στον Παναμά», RNZ, 21.2.2026.
- Milligan M. «Ελίτ τάφος γεμάτος με χρυσά ταφικά αντικείμενα που βρέθηκαν στο El Caño», εφημ. Heritage Daily, 21.2.2026.
- Mojica A. «Διερεύνηση Προ-κολομβου Τελετουργικών Χαρακτηριστικών στον Αρχαιολογικό Χώρο El Caño, Παναμάς, μέσω Γεωφυσικών Ερευνών», Near Surface Geoscience, doi: 10.3997/2214-4609.20141971 – 20ή Ευρωπαϊκή Συνάντηση Περιβαλλοντικής και Μηχανικής Γεωφυσικής, 2014.
- Owen J. «Ο θησαυρός του τάφου του «Χρυσού Αρχηγού» αποδίδει ενδείξεις για έναν ανώνυμο πολιτισμό», National Geographic.
- Williams A. “Οι Αρχηγοί Νατά του Παναμά”, National Geographic.
αρχαιος Παναμας επαναπατρισμος κλεμμενα αρχαια αποκεφαλισμενα μνημεια ΗΠΑ Λεκακης ελ Κανιο κωμοπολη Νατα επαρχια κοκλε Cocle, Παναμα 8ος παραλληλος ονομα σωληνας, κανουλα καταρρακτης, Κεντρικη Οροσειρα Τσορο ντε Ελ Κανιο, ποταμος σημαντικοτερος αρχαιολογικος χωρος προ κολομβου τελετη ταφη λεηλασια 1920, αρχαιολογικο παρκο τουριστικα αξιοθεατα τουρισμος νεκροπολη El Caño ιδρυση οχθεη Ριο Γκραντε 8ος – 11ος αιωνας μΧ φυλη Ινδιανοι αυτοχθονες Coclé χρονικο ισπανικη κατοχη Ισπανοι ανακαλυψη ταφος χρυσα αντικειμενα 20ος αιωνας μχ 1925 Αμερικανος τυχοδιωκτης καθηγητης Βεριλ σκελετος αρχαιολογια εξαιρετικα χρυσος αρχαια πολυτιμα υλικα Σιτιο Κοντε αρχαιολογος πρωτη ανασκαφη El Cano εγκαταλειψη σωμα επιλεκτος πολεμιστης ενδυση χρυση πανοπλια στολιδι χρυσο κοσμημα χαντρα κυβερνηση National Geographic, Μαγιο ταφη αρχηγος πολεμιστης πολυτιμο χρυσο λειψανα σκοπιμη ταφη αρχαιος ταφος, Χρυσος Σαμανος Κορυφαιες Ανακαλυψεις λειψανο ανδρας, ντυμενος στολιδι προσωπος προς τα κατω, πολυαριθμα χρυσο ειδωλιο χρυσα θωρακικα, σωλην οστα ελαφιων οστο ελαφι αυλοι θεραπευτικοι σωληνες, θεραπεια εισπνοη εκπνοη καπνος καυση φαρμακευτικα βοτανα τελετουργια σωληνες χρυση κρυπτη καμπανα μικρο χρυσο ειδωλια απεικονιση αποκοσμος πλασμα αυτι μυτη νυχτεριδα ανδρας αρχηγος σαμανοι μαγος θεραπευτης, ανθρωποι σωματικη συναισθηματικη πνευματικες ασθενειες χορος μουσικη επαναλαμβανομος ηχων διαλογισμος σαμανισμος εκσταση επικοινωνια πνευμα οραμα προσβαση νεκροπολη λατρεια προγονοι νομιμοποιηση δυναμη κυριαρχη οικογενεια δημοσια τελετη θωρακας οστα κοσμηματα απεικονιση μυθολογικα πλασματα υβριδικα θηρια νυχτεριδα πεταλουδα ψαρι καρχαριας κροκοδειλος πτηνο υβριδιο μεταβλητοτητα μεταβαση μετα θανατον θανατο ζωη ζωα κατοικηση στοιχειο γη, αερας, νερο φωτια ικανοτητα σαμανισμος μεταμορφωση, πτηση οραση αναγλυφη φιγουρα θεοι αρχαιολογοι αριστοκρατικος ταφοι 1.200 πολλαπλη κυριος αρχοντας εκτεταμενη θεση, λειψανα ευρημα νεκροπολη 800 – 1000 ανθρωπινα κεραμικη αντικειμενο βραχιολι ενωτια / σκουλαρικι κοσμηματα θωρακος στολισμενα νυχτεριδες κροκοδειλος ατομα κοινωνια ομαδα νεκροπολις νεκροι αποκεφαλισμος αρχαιο μνημειο γρανιτενια γρανιτης κολονας μονολιθος Στοουνχεντζ σεβασμος δεος σκαλισμενο κεφαλι Ελγιν Παναμα κεφαλια Ηνωμενες Πολιτεια ΗΠΑ Παναμεζοι ηθικη μουσειο ληστειας Μπαλανταρες ανασφαλιστα, φωτογραφια καταλογος κλεμμενα πολιτιστικα αγαθα Ιντερπολ Ιγκλεσιας, FBI διακινηση κλεμμενες αρχαιοτητες γενικος προξενος Νεα Υορκη, κλοπη δωματιο αρχαιολογικο Μουσειο μοσκοσο προστασια εισαγγελεας Σοσα, διαφθορα κεφαλη στηλη αποθηκη αποσυναρμολογηση αποκεφαλισμενος κιονας παρανομη πωληση Παναμεζοι, τα γλυπτο ολοκληρο βανδαλισμος ελιτ ομαδικος μαζικος ταφος Τελετουργικα Χαρακτηριστικα γεωφυσικη Ερευνα θησαυρος Χρυσος Αρχηγος ανωνυμος πολιτισμος αρχηγοι
