Ο χαρισματικός Γαραμάντας Μπαττούτα, ο Περιηγητής του Κόσμου! Σε 24 χρόνια εταξείδευσε 120.000 χλμ. σε Κωνσταντινούπολη, Αφρική, Μέση Ανατολή, Ινδία και Κίνα, από ξηρά και θάλασσα!

Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου

ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης

Σε δημοσιευθείσα μελέτη στο ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, για την Ατλαντίδα στην Βορειοδυτική Αφρική περιοχή Αλγερίας – Μαρόκου ανέδειξε τους Γαραμάντες της εισόδου, της πάλαι ποτέ μυθικής προκατακλυσμιαίας γαλάζιας θάλασσας, που σήμερα τους γνωρίζουμε ως Τουαρέγκ της μετακατακλυσμιαίας κίτρινης θάλασσας της Ερήμου Σαχάρας. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΑΡΑΜΑΝΤΩΝ, ΕΔΩ. Σε πρόσφατη μελέτη της προκατακλυσμιαίας Μυθολογίας αιρετικής εκδοχής του Περσέα και της Μέδουσας, “αναδύεται” το Μυθικό Βασίλειο της Γαλάζιας θάλασσας του Φόρκυος και της Μέδουσας των “ΓΑΡΑΜΑΝΤΩΝ“. Το βασίλειο του Φόρκυος και της Μέδουσας, στεκόταν εμπόδιο στην απρόσκοπτη Ατλαντική επέκταση στην Άσπρη θάλασσα Τηθύος και ήταν αιτία να υποστεί επίθεση από τον Ατλαντικής επιρροής Περσέα, της της υπό κατοχήν τότε προκατακλυσμιαίας Αιγαίας Νήσου Σερίφου από Άτλαντες. Ακολούθησε ο πόλεμος Αθηναίων Σαρωνικού εναντίων Ατλάντων και η Μεγάλη Καταστροφή του προκατακλυσμιαίου κόσμου, Ατλάντων αλλά και άλλων μεταξύ των οποίων και των ελεύθερων θαλασσοπόρων ΓΑΡΑΜΑΝΤΩΝ της Γαλάζιας Θάλασσας. Το βασίλειο των Γαραμάντων χωρίς την “θάλασσα”, μετακατακλυσμιαία μετατράπηκε σε έρημο και οι Γαραμάντες από θαλασσινοί και θαλασσόλυκοι καπετάνιοι καραβιών, μετατράπηκαν σε καμηλιέρηδες καραβανιών της έρημης Κίτρινης “Θάλασσας” Σαχάρας.

Μετά πολλές χιλιετίες οι Γαραμάντες ως Τουαρέγκ νέοι ταξειδιώτες και θαλασσοπόροι του Φόρκυος και της Μέδουσας φανερώνονται στο προσκήνιο σε μια πρόσφατη παράξενη επαναφορά της μυθολογίας τους ως ταξειδιωτών με την εμφάνιση στο προσκήνιο του χαρισματικού Γαραμάντα περιηγητή Μπαττούτα / Abu Abdullah Muhammad ibn Battuta.

Πριν επισκεφτώ την Κωνσταντινούπολη τον Ιούνιο 2000, πέραν από τους ταξειδιωτικούς οδηγούς, είχα την τύχη να μάθω, για τον μεγάλο περιηγητή “Ibn Battuta”, που επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη το 1332 μ.Χ.

Ο Μπαττούτα  ήταν Τουαρέγκ (Tuareg) της φυλής Luwa, δηλαδή χωρίς ίχνος σημιτο-αγαρινού άραβα. Εγεννήθη το 1304 στην Ταγγέρη Μαρόκου και απεβίωσε το 1369. Σπούδασε νομικός (Maliki qadi) και θεολόγος «μουσουλμάνος αραβοϊσλαμικής κουλτούρας». Μητρική του γλώσσα ήταν η ταμαζιτ (tamazight) των Τουαρέγκ της περιοχής της Ταγγέρης.

• Στην γλώσσα tamazight / tamasheq διάλεκτους των Tuareg, η ρίζα Μπαττού (Battu -Battuta) ηχητικά σχετίζεται με την έννοια περιπλάνησης ή ταξειδιού = “ασκός”, δοχείο συνήθως από δέρμα που χρησιμοποιείται για μεταφορά νερού ή γάλακτος κατά την διάρκεια μετακινήσεων στην έρημο και μεταφορικως ο «γεμάτος» εμπειρίες άνθρωπος, που φέρει μαζί του, τα απαραίτητα για την επιβίωση του, σε ένα διαρκές μεγάλο ταξείδι. Το όνομά του ερμηνεύεται ως “Ο Ταξειδευτής” αλλά και ως “Αυτός που πατά την γη”, συνδέοντάς το με το ρήμα στην γλώσσα ταμαζίτ batta = πατώ, χτυπώ, υπονοώντας τον βηματισμό του οδοιπόρου.

Ο Μπαττούτα φαίνεται ότι είχε χαρισματικά χαραγμένο στο DNA του, το “ένστικτο” του ταξειδιώτη και έτσι αναδείχθηκε ως ένας από τους πιο σπουδαίους μη Άραβες περιηγητές του Ισλαμικού Κόσμου. Ο Ιμπν Μπατούτα εξερεύνησε τον γνωστό τότε κόσμο για περισσοτερα από 24 χρόνια, ταξειδεύοντας – υπολογίζουν – 120,000 χλμ., σε Αφρική, Μέση Ανατολή, Ινδία και Κίνα, από ξηρά και θάλασσα.

• ΠΡΟΣ σύγκριση: Ο Zheng He έκανε 50.000 χλμ. και ο Marco Polo 24.000 χλμ.

Ο Μπαττούτα εγνώριζε:

• αραβικά της εκπαίδευσής του από την παιδική ηλικία, που χρησιμοποιούσε για την συγγραφή, τη νομική του εργασία (ως δικαστής / qadi) και την επικοινωνία με όλο τον ισλαμικό κόσμο (Dar al-Islam)
• περσικά, που έμαθε ταξιδεύοντας στην Περσία Κεντρική Ασία και Ινδία (τα περσικά ήταν, μετά τα ελληνικά, η γλώσσα της αυλής των Ινδών),
• τουρκικά, που έμαθε να τα κατανοεί κατά την παραμονή του στην Ανατολία και την Χρυσή Ορδή και
• ελληνικά, όσα τουλάχιστον κατόρθωσε και έμαθε κατά την σχεδόν δίμηνη παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μπαττατούτα επικοινωνούσε στην Κίνα, Νοτιοανατολική Ασία και Υποσαχάρια Αφρική[1] με διερμηνείς από τις τοπικές μουσουλμανικές κοινότητες.

Το 1325, 21χρονών, αναχώρησε από την Ταγγέρη Μαρόκου για να εκπληρώσει την θρησκευτική υποχρέωση να ταξειδέψει σε προσκύνημα χατζ στην Μέκκα. Το ταξείδι προς την Μέκκα, πυροδότησε το DNA της Φυλής του Φόρκυ των Γαραμαντών του δια βίου πάθους για ταξείδια, υπηρετώντας ως ισλαμικός δικαστής (καδής), εκμεταλλευόμενος την φιλοξενία με συμμετοχές σε εμπορικά καραβάνια.

Χρησιμοποιώντας το Ισλαμικό Δίκτυο, ταξείδεψε μέσα στον ισλαμικό κόσμο (Νταρ αλ-Ισλάμ), σε ασφαλές δίκτυο λογίων, δικαστών και ηγεμόνων που του πρόσφεραν στέγαση, φαγητό και απασχόληση ως Λόγιου / Κριτή σε μέρη όπως Δελχί και Μαλδίβες, χρηματοδοτώντας έτσι τις περιηγήσεις του. Ταξείδευε με καραβάνια με καμήλες σε ερήμους και με πλοία κατά μήκος των ακτών των Σουαχίλι, της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού.

Επισκέφθηκε:

• την Βόρεια Αφρική,
• την Μέση Ανατολή (Αίγυπτος, Συρία, Αραβία, Ιράκ και Περσία). Μετά το τρίτο προσκύνημά του στην Μέκκα, ο Μπατούτα αποφάσισε να αναζητήσει εργασία στον σουλτάνο του Δελχί, Μουχάμαντ μπιν Τούγλουκ. Το φθινόπωρο του 1330 (ή 1332), εξεκίνησε για την ελεγχόμενη από τους Σελτζούκους περιοχή της Ανατολίας, για να ακολουθήσει μια χερσαία διαδρομή προς την Ινδία. Διέσχισε την Ερυθρά Θάλασσα και την Ανατολική Έρημο για να φτάσει στην κοιλάδα του Νείλου και στη συνέχεια κατευθύνθηκε βόρεια προς το Κάιρο. Από εκεί διέσχισε τη χερσόνησο του Σινά προς την Παλαιστίνη και στην συνέχεια εταξείδεψε ξανά βόρεια μέσα από μερικές από τις πόλεις, που είχε επισκεφτεί το 1326. Από το λιμάνι της Λαττάκειας, ένα γενουατικό πλοίο τον μετέφερε (αυτόν και τους συντρόφους του) στο Κορακήσιον (νυν Αλάνυα). Συνέχισε προς το λιμάνι της Αττάλειας, όπου συνάντησε μέλη μιας από τις ημι-θρησκευτικές ενώσεις Εξοδιτών. Τα μέλη της ήταν νέοι τεχνίτες και είχαν επί κεφαλής έναν ηγέτη με τον τίτλο Αχιλλέας. Σύλλογοι ειδικεύονταν στην υποδοχή ταξειδιωτών. Ο Μπαττούτα εντυπωσιάστηκε πολύ από τη φιλοξενία που έλαβε. Θα έμενε στους ξενώνες τους, σε περισσότερες από 25 πόλεις της Ανατολίας! Κατευθύνθηκε προς την ενδοχώρα προς το Ακρωτήρι (παραφρασμένα Εγκιρντιρ), πρωτεύουσα των Χαμιδιδών. Εταξείδεψε δυτικά στην Μύλασα (παραφρασμένα Μίλας) και εφτασε στο Εικόνιο. Μετά  στην Θεοδοσιουπόλη (νυν Ερζερούμ), πίσω στο Πύργιον (παραφρασμένα Μπίργκι, βόρεια της Μυλάσσας). Στην Νίκαια, η οποία είχε μόλις κατακτηθεί από τον Ορχάν, σουλτάνο του οθωμανικού Μπεϊλικιου. Ο Ορχάν έλειπε και η σύζυγός του ήταν επί κεφαλής των στρατιωτών: «Μια ευσεβής και εξαιρετική γυναίκα. Μου φέρθηκε με τιμή, μου έδωσε φιλοξενία και μου έστειλε δώρα. Ο Ορχάν ήταν ο σπουδαιότερος από τους βασιλιάδες των Τουρκομάνων και ο πλουσιότερος Κατείχε σχεδόν 100 φρούρια». Επισκεφθηκε την Προύσα, η οποία εκείνη την εποχή ήταν η πρωτεύουσα οθωμανικού μπεϊλικιού: «Μια μεγάλη και σημαντική πόλη με ωραία παζάρια και φαρδείς δρόμους, περιτριγυρισμένη από όλες τις πλευρές με κήπους και τρεχούμενες πηγές». Επισκέφθηκε το Μπεϊλίκι του Αϊδινίου / Τραλλεων. O ηγεμόνας του είχε 20 Έλληνες σκλάβους στην είσοδο του παλlατιού του και του έδωσε έναν Έλληνα σκλάβο ως δώρο.[6] Ήταν η πρώτη φορά στα ταξείδια του, που απέκτησε υπηρέτη. Αργότερα, αγόρασε μια νεαρή Ελληνίδα για 40 δηνάρια στην Έφεσο, του χάρισε μια άλλη σκλάβα στην Σμύρνη από τον σουλτάνο και αγόρασε μια δεύτερη κοπέλα στο Μπαλικεσίρ. Ο Ιμπν Μπατούτα προσέβαλε τους Έλληνες ως «εχθρούς του Αλλάχ», μεθυσμένους και «χοιροφάγους». Χρησιμοποίησε και την Ελληνίδα ως μία από τις πολλές σκλάβες στο «χαρέμι» του, που ειχε σε όλο το Βυζάντιο, το Χορασάν, την Αφρική και την Παλαιστίνη. Πέρασαν δύο δεκαετίες πριν επιστρέψει ξανά για να μάθει τι συνέβη σε μία από τις συζύγους και το παιδί του στην Δαμασκό.
• την Ανατολική Αφρική (Σομαλικές ακτές – Μογκαντίσου και ακτές των Σουαχίλι).
• Διέσχισε τον Δρόμο του Μεταξιού, προς την Χρυσή Ορδή,
• Κωνσταντινούπολη,
• Ινδία (Δελχί),
• Νοτιοανατολική Ασία και
• Κίνα.

• Επίσης ξεκινώντας από Τύνιδα – Κάλιαρι, εξερεύνησε την Ανδαλουσία και το βασίλειο του Μάλι στην Δυτική Αφρική.

Κατέγραψε τις εμπειρίες του στο διάσημο ταξειδιωτικό του ημερολόγιο, «Rihla» = «Το Ταξείδι» / “A Gift to Those Who Contemplate the Wonders of Cities and the Marvels of Travelling”), το οποίο υπαγόρευσε στον Ibn Juzay, το οποίο παρέχει ανεκτίμητες λεπτομέρειες για τον πολιτισμό, την γεωγραφία και τους ανθρώπους του κόσμου του 14ου αιώνα.

Χάρτης των Ταξeιδιών του Ιμπν Μπατούτα (1325-1354). Πορεία 4 (μωβ χρώμα): Διέλευση από την Χρυσή Ορδή στην Κωνσταντινούπολη. ΠΗΓΗ: Simeon Netchev / World History Encyclopedia. Άδεια: CC BY-NC-SA 4.0. World History Encyclopedia.

Το Ταξίδι του Μπαττουτα στην Χρυσή Ορδή

Σύμφωνα με την περιγραφή του Ibn Battuta στο έργο του Rihla, η διαδρομή του από την επικράτεια της Χρυσής Ορδής (υπό τον Khan Uzbek) προς την Κωνσταντινούπολη το 1332 ακολούθησε μια πορεία βόρεια και δυτικά της Μαύρης Θάλασσας.

Η αφετηρία, συνοδεία της Βυζαντινής Ελληνίδας πριγκήπισσας Μαρίας Bayalun – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τις ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΠΡΙΓΚΗΠΙΣΣΕΣ, ΕΔΩ – ήταν από το Astrakhan (Hadjitarkhan), κοντά στις εκβολές του ποταμού Ρα (νυν Βόλγα), και κινήθηκε προς τα δυτικά διασχίζοντας την περιοχή των ποταμών Τανάιδος (νυν παραφρασμένα Ντον / Don) και Βορυσθένη (νυν Δνείπερος / Dnieper). Ακολούθως διασχίζοντας τις στέππες του νότου που ελέγχονταν από τους Μογγόλους της Χρυσής Ορδής, ο Μπατούτα περιγράφει δριμύ ψύχος κατά την διαδρομή του από τις στέππες προς την Πόλη, αναφέροντας ότι έπρεπε να σπάει τον πάγο για να πλυθεί, κάτι που επιβεβαιώνει την παρουσία του στην περιοχή κατά την καρδιά του χειμώνα.

Από το Ukak / Ukeq, σημαντικό διοικητικό κέντρο της Χρυσής Ορδής στην Ταυρίδα (Κριμαία, Qiram) χερσόνησο, υπό μογγολικό έλεγχο αλλά με έντονη παρουσία Γενουατών εμπόρων (Baba Saltuq, Babadag- Dobruja) τελευταίο φυλάκιο μουσουλμάνων πριν την είσοδο σε ρωμαϊκά βυζαντινά εδάφη στην Δούρα / Duraqiya Θράκης και είσοδο στην επικράτεια της Ρωμαϊκής Βυζαντινής Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Οι ιστορικοί (R. E. Dunn) επισημαίνουν ότι η διαδρομή αυτή ήταν ασυνήθιστη για την εποχή, καθώς απέφευγε την συνήθη θαλάσσια οδό της Μαύρης Θάλασσας / Πόντου.

Η συνοδεία της πριγκήπισσας αποτελείτο από χιλιάδες στρατιώτες και ακολούθους, καθιστώντας την κίνηση μια χερσαία στρατιωτική επιχείρηση. Σε ταξειδιωτικές και λαογραφικές αναφορές, η διαδρομή αυτή περιγράφεται συχνά ως η “Γέφυρα των Πολιτισμών”, καθώς ο Battuta κατέγραψε την μετάβαση από τον νομαδικό ισλαμικό βίο των Μογγόλων στην αστική χριστιανική οργάνωση της Ρωμαϊκής Ελληνικης Αυτοκρατορίας. Ο Μπαττούτα σημείωσε την έκπληξή του για τον σεβασμό που έδειχναν οι Μογγόλοι στην πριγκήπισσα Μαρία-Bayalun, αν και χριστιανή.

Στην Κωνσταντινούπολη

Μετά από ταξίδι περίπου 75 ημερών, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη τέλη Νοεμβρίου του 1332. Παρέμεινε σε όλην την διάρκεια της εορταστικής ατμόσφαιρας του Δωδεκαημέρου, ζώντας την μεγαλοπρέπεια του παρελθόντος που συναντά το προδιαγεγραμμένο μέλλον της. Σύμφωνα με πηγές[2], η πρωτεύουσα βρισκόταν ήδη σε μια τροχιά όπου η «μοίρα» της – ένα πεπρωμένο που για την εποχή φάνταζε ήδη τετελεσμένο και μη αναστρέψιμο – διαγραφόταν μέσα από τις διαρκείς υποχωρήσεις και τις εύθραυστες συμμαχίες. Ενώ ο Μπαττούτα εντυπωσιαζόταν από την αίγλη των Βλαχερνών και την στιβαρότητα των τειχών, ο Καντακουζηνός κατέγραφε με ρεαλισμό την εξάρτηση της Αυτοκρατορίας από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η Χρυσή Ορδή, για την ίδια της την επιβίωση. Αυτή η χειμερινή επίσκεψη του Μπαττούτα στον ρωμαϊκό ελληνικό κόσμο δεν ήταν απλώς ταξείδι, αλλά μαρτυρία για μια πόλη που, παρά την εσωτερική της πνευματική αναγέννηση, βάδιζε ακάθεκτη προς την ιστορική της “αλλαγή”, επιβεβαιώνοντας την μυθολογική αντίληψη ότι τα γεγονότα έχουν ήδη συμβεί στο ευρύτερο πλαίσιο του χρόνου και η ανθρώπινη δράση αποτελεί απλώς την εκτύλιξη μιας προαποφασισμένης νομοτέλειας ή “πεπρωμένο”.

Έχει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον η επίσκεψη του Μπατούττα στην Κωνσταντινούπολη, με παραμονή 40 ημέρες, κατά την διάρκεια της βασιλείας του Ανδρόνικου Γ’ Παλαιολόγου. Η είσοδος του Μπατούτα στη πρωτεύουσα στα πλαίσια της δυναστικής διπλωματίας των Παλαιολόγων, έγινε με την συνοδεία της πριγκήπισσας Μαρίας (Bayalun), νόθης θυγατέρας του Ανδρόνικου Γ’ και συζύγου του ηγεμόνα της Χρυσής Ορδής khan Uzbeg. Στα αρχεία των Παλαιολόγων βρίσκουμε ότι η νόθα θυγατέρα του Ανδρόνικου Γ’, Μαρία-Bayalun, δόθηκε σε επιγαμιαία σχέση – έγινε συζυγος Μογγόλου ηγεμόνα, για την διασφάλιση των συνόρων. Ο Μπατούτα στις σημειώσεις του ταξειδιού του, καταγράφει την επιστροφή της πριγκήπισσας στην Κωνσταντινούπολη για να γεννήσει με ασφάλεια – εξ ου και η τόσο μεγάλη συνοδεία.

Χριστούγεννα του 1332, Ο Μπατούτα, ως μουσουλμάνος λόγιος, δεν συμμετείχε στις λατρευτικές εκδηλώσεις, στο βιβλίο του καταγράφει εικόνες που αντιστοιχούν στην εορταστική ατμόσφαιρα της εποχής των Παλαιολόγων, όπως κωδωνοκρουσίες με έμφαση τον ήχο σημάντρων και καμπανών που «δονεί την πόλη», κάτι που θα ήταν στο αποκορύφωμά του κατά τις χριστιανικές εορτές. Περιγράφει τον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ’ να εξέρχεται από το παλλάτι με μεγάλη συνοδεία.

Τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνεια ήταν οι κατ’ εξοχήν ημέρες που ο αυτοκράτορας μετέβαινε επίσημα στην Αγία Σοφία. Αναφέρει τον εντυπωσιακό φωτισμό των ναών και των δημόσιων χώρων, στοιχείο τυπικό του βυζαντινού εορταστικού κύκλου. Ο Μπατούτα τηρεί μια απόσταση «απορίας» για τα χριστιανικά έθιμα. Ενώ εντυπωσιάζεται από το μέγεθος των εορτασμών, επικεντρώνεται στην περιγραφή των «ειδώλων» (εικόνων) και των «παράδοξων» για εκείνον τελετουργικών. Η παραμονή του κατά την διάρκεια των Χριστουγέννων εξηγεί γιατί στην αφήγησή του η Κωνσταντινούπολη παρουσιάζεται ως μια πόλη έντονα θρησκευτική, με τους δρόμους γεμάτους από μοναχούς και ιερείς σε διαρκή κίνηση. Σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο (που ίσχυε τότε), τα Χριστούγεννα του 1332 έπεσαν ημέρα Παρασκευή. Ο Μπατούτα, που έδινε μεγάλη σημασία στην Παρασκευή ως ημέρα προσευχής (Jumu’ah), πιθανότατα βίωσε μια πόλη όπου οι δύο θρησκείες τελούσαν μεγάλες ακολουθίες την ίδια ακριβώς ημέρα, μέσα σε ένα κλίμα χειμερινής παγωνιάς.

«Παρ’ ότι ξένος προς το χριστιανικό δόγμα, οι περιγραφές του για την έντονη κίνηση στις αγορές, τις αυτοκρατορικές πομπές και την ηχητική πανδαισία των καμπανών, προσφέρουν μια έμμεση αλλά πολύτιμη καταγραφή της εορταστικής ατμόσφαιρας στην πόλιν την αυγή του 1333.

Η αφήγηση του Μπαττούτα με περιγραφές εθίμων και τοποθεσιών της πόλεως, γίνονται μέσα από το πρίσμα ενός ξένου που παρατηρεί, χωρίς να έχει άμεση πρόσβαση στις ελληνόφωνες πηγές ή την διοίκηση στο βιβλίο του, που διασταυρώνεται με τα «Ιστορικά» του Ιω. Καντακουζηνού.

Ο Ι. Καντακουζινός καταγράφει την ανάγκη του Ανδρόνικου Γ’ για συμμαχίες με τους Τοχάρους Μογγόλους για την προστασία της Θράκης. Ο Μπαττούτα επιβεβαιώνει με ακρίβεια το πρωτόκολλο υποδοχής στο Παλλάτι των Βλαχερνών, όπου ο αυτοκρατωρ προσέφερε τιμητικά ενδύματα και ίππους στους καλεσμένους του. Ο Μπατούτα αναφέρει ότι έλαβε από τον αυτοκράτορα «χρυσά νομίσματα».[3]

Ο Μπατούτα σημειώνει τον σαφή διαχωρισμό μεταξύ της αριστοκρατικής έδρας και του εμπορικού κέντρου των Γενουατών (Γαλατά[4] / Πέραν). Ο Μπαττούτα αρνήθηκε να εισέλθει στην Αγία Σοφία λόγω του χριστιανικού τυπικού (να φιλήσει τον σταυρό στην είσοδο). Ο Μπατούτα περιγράφει τον εξωτερικό περίβολο (αίθριο) και τις πύλες. Η αναφορά του σε “περιστύλια” και “καταστήματα” γύρω από τον ναό ταυτίζεται με τα αρχαιολογικά ευρήματα των horrea (χώρων / αποθηκών) και των εμπορικών στοών, που περιέβαλαν το μνημείο κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο. Υπογραμμίζει τα όρια μεταξύ των δογμάτων, σε μια πόλη που, παρά την πολιτική της παρακμή, παρέμενε ένα επιβλητικό πνευματικό και διοικητικό κέντρο.

Περιγράφει την Μονή Παντοκράτορος ως μεγάλο νοσοκομείο και μοναστήρι.[5]

Το 1333, ο Μπατούτα αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη για να συνεχίσει το ταξείδι του προς την Κεντρική Ασία και την Ινδία. Ο ίδιος καταγράφει ότι έφτασε στα σύνορα της Ινδίας τον Σεπτέμβριο του 1333.

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.2.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Για την περίοδο του 13ου αιώνα:

• Παπαρρηγόπουλος Κ. «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους».
• Γ. Κορδάτος, Απ. Βακαλόπουλος, Durant, κ.ά.
• Map of Ibn Battuta’s Travels, 1325-1354.
• The Travels of Ibn Batuta, μτφρ. S. Lee, 1829.
• facts and details
• dickinson.edu
• defence.lk
• source books
• heroes and legends
• Ιμπν Μπατούτα, στα ελληνικά.
• ecclesia greece
• “The Byzantine Princesses in the Golden Horde”, Dumbarton Oaks Papers (DOP), vol. 28.
• The Oxford Handbook of Byzantine Studies / Archaeological Reports of the British School at Athens – για την Περιγραφή της Αγίας Σοφίας.
• Vatican Library Archives / Codices Vaticani Graeci.
• Ross E. Dunn «The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the 14th Century» εκδ. University of California Press. – Το βασικό έργο διασταύρωσης του βιβλίου «Rihla» με βυζαντινές και λατινικές πηγές.
• Gibb H.A.R. «The Travels of Ibn Battuta», εκδ. Hakluyt Society, σχολιασμένη μετάφραση με ιστορικές σημειώσεις.
• Peirce L. P. “The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire”, εκδ. Oxford University Press, 1993.[6]
• Gibb & Beckingham 1994.
• Stewart Gordon “When Asia was the World”, εκδ. Perseus Books Group, 2009.
• Pearson M. N. “The Indian Ocean”, εκδ. Routledge, 2003.
• Dalrymple W. “City of Djinns: A Year in Delhi”, εκδ. Penguin, 2003.
• Hammer K. S. “The Role of Women in Ibn Battuta’s Rihla”, εκδ. Indiana Universit, 1999.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Βλ. R. E. Dunn.

[2] Βλ. Ιωάννης Καντακουζηνος.

[3] επί Ανδρόνικου Γ’ κυκλοφορούσε του υπέρπυρον, το οποίο ήταν το επίσημο δώρο σε ξένους απεσταλμένους.

[4] Η περιγραφή του για τον Γαλατά (Perah) ως “πόλη των Φράγκων” Γενουατών με δική της διοίκηση συμπίπτει απόλυτα με τα χρυσόβουλα παραχώρησης προνομίων στους Γενουάτες που φυλάσσονται στα αρχεία του Βατικανού και της Γένοβας.

[5] Η αρχαιολογική έρευνα στο Zeyrek Camii (πρώην Μονή Παντοκράτορος) επιβεβαιώνει την λειτουργία του ξενώνα και του νοσοκομείου που εντυπωσίασαν τον περιηγητή.

Μεση Ανατολη Αιγυπτος, Συρια, Αραβια, Ιρακ Περσια προσκυνημα Μεκκα, Μπατουτα σουλτανος Δελχι Μουχαμαντ μπιν Τουγλουκ 14ος 1330 1332 Σελτζουκοι Ανατολια Ινδια Ερυθρα Θαλασσα ανατολικη ερημος κοιλαδα Νειλου ποταμος νειλος ποταμωνυμικα Καιρο χερσονησος Σινα Παλαιστινη λιμανι Λαττακεια συρις, γενουατικο πλοιο γενουα γενοβα γενουατες Κορακησιον Κορακησιο Αλανια Ατταλεια ημιθρησκευτικη ενωση Εξοδιτες μελη τεχνιτης ηγετης Αχιλλεας αχιλλευς αχιλ συλλογος υποδοχη ταξειδιωτες ταξειδιωτης  Μπαττουτα φιλοξενια ξενωνας πολεις Ανατολια Ακρωτηρι Ακρωτηριο Ακρωτηριον παραφραση Εγιρντιρ πρωτευουσα Χαμιδιδαι Χαμιδιδες Μυλασα Μιλας Εικονιο ικονιο Ερζερουμ, Πυργιον Πυργιο Μπιργκι, Νικαια, ιζνικ κατακτηση Ορχαν, οθωμανικο μπειλικι στρατιωτες ευσεβης εξαιρετικη γυναικα δωρα σπουδαιοτερος βασιλιας Τουρκομανοι πλουσιοτερος φρουριο καστρο Προυσα, οθωμανοι μπεης πολη παζαρι δρομος, κηπος τρεχουμενες πηγες τρεχουμενα νερα Αιδινι Αιδινιο Αιδινιον Τραλλεις ηγεμονας ελληνες σκλαβοι παλλατι ελληνας σκλαβος δωρο ταξειδι υπηρετης αγορα νεα νεαρη Ελληνιδα γυναικα τιμη γυναικας σκλαβας δηναρια δηναριο εφεσος, σκλαβα Σμυρνη σκλαβοπαζαρο σκλαβοπαζαρα κοπελα κοπελλα  Μπαλικεσιρ προσβολη εχθροι του Αλλαχ μεθυσμενοι μεθη χοιροφαγοι χοιροφαγια χοιρος Ελληνιδες σκλαβες χαρεμι Βυζαντιο, Χορασαν, Αφρικη συζυγος παιδι Δαμασκος Κινεζος ζενγκ χε μαρκο πολο επιγαμιαια σχεση γαμος Θεοδοσιουπολη Θεοδοσιουπολις Γαραμαντας περιηγητες κοσμος Κωνσταντινουπολη, Ινδια Κινα, Ατλαντιδα Βορειοδυτικη Αλγερια Μαροκο Γαραμαντες μυθικη προκατακλυσμιαια γαλαζια θαλασσα Τουαρεγκ μετακατακλυσμιαια κιτρινη Σαχαρα κατακλυσμος ελληνικη μυθολογια Περσεας Μεδουσα μυθικο Βασιλειο Φορκυς εμποδιο απροσκοπτη Ατλαντικη επεκταση ασπρη Τηθυς επιθεση ατλαντικη επιρροη Περσευς κατοχη αιγαια Νησος Σεριφος κυκλαδων κυκλαδες ατλαντες πολεμος αρχαιοι Αθηναιοι Σαρωνικος Ατλαντιοι μεγαλη καταστροφη ατλαντις θαλασσοπορος θαλασσινος θαλασσολυκος καπετανιος καραβι καμηλιερης καραβανι ταξιδιωτες θαλασσοποροι ταξιδιωτης Κωνσταντινουπολις 1332 Tuareg φυλη λουβα Luwa, σημιτες αγαρινος αραβας Ταγγερη Μαροκουνομικος μαλικι καντι Maliki qadi θεολογος μουσουλμανος αραβοισλαμικη κουλτουρας γλωσσα ταμαζιτ tamazight ταμασεκ tamasheq διαλεκτος περιπλανηση ταξιδι ασκος δοχειο δερμα μεταφορα νερο γαλα μετακινηση εμπειρια Ταξειδευτης πατω χτυπω οδοιπορος σπουδαιος μη αραβας ισλαμικος εξερευνηση αραβικα εκπαιδευση συγγραφεας νομικη δικαστης / καδης καντης κατης qadi ισλαμισμος νταρ αλ ισλαμ Dar al Islam περσικα αυλη Ινδων τουρκικα Χρυση Ορδη ελληνικα Νοτιοανατολικη Ασια Υποσαχαρια μουσουλμανοι Μαροκο θρησκευτικη υποχρεωση χατζ χατζιλικι Μεκκα ισλαμικος εμπορικα καραβανια ισλαμικο Δικτυο, λογιος κριτης Δελχι Μαλδιβες, καμηλα πλοια Σουαχιλι, ινδονησια Ινδικος Ωκεανος βορεια Αφρική ανατολικη Σομαλια Μογκαντισου δρομος Μεταξιου Ανδαλουσια ιβηρικη ισπανια Μαλι Δυτικη ταξιδιωτικο ημερολογιο, ριλα Rihla πολιτισμος γεωγραφια ανθρωποι χαν ουζμπεκ Khan Uzbek Μαυρη Θαλασσα ποντος πριγκηπισσα Bayalun, αστραχαν Astrakhan χατζιταρκαν Hadjitarkhan εκβολες ποταμος Ρα Βολγας ταναις ντον Don βορυσθενης δνειπερος Dnieper στεππες Μογγολοι στεπες Πολη, παγος στεπα ουκακ Ukak ουκεκ Ukeq, Ταυριδα Κριμαια, κιραμ Qiram Γενουατες εμποροι μπαμπα σαλτουκ Baba Saltuq, μπαμπανταγκ Babadag- ντομπουτζα Dobruja δοβρουτσα φυλακιο μουσουλμανισμος ρωμαικα βυζαντινα εδαφη δουρα δουρακιγια ντουρα ντουρακιγια Duraqiya Θρακης θρακη Ρωμαικη Βυζαντινη Ελληνικη Αυτοκρατορια ιστορια στρατος στρατιωτικη επιχειρηση λαογραφια διαδρομη Γεφυρα των Πολιτισμων μεταβαση νομαδικος ισλαμικος βιος Μογγολια αστικη χριστιανικη οργανωση Ρωμαιοι εκπληξη χριστιανη 1332 εορταστικη ατμοσφαιρα Δωδεκαημερο μεγαλοπρεπεια προδιαγεγραμμενο μελλον βασιλευουσα μοιρα πεπρωμενο τετελεσμενο μη αναστρεψιμο υποχωρηση ευθραυστη συμμαχια αιγλη Βλαχερνα τειχη Καντακουζηνος ρεαλισμος εξαρτηση ρωμαικος ελληνικος μαρτυρια εσωτερικη πνευματικη αναγεννηση, ιστορικη αλλαγη αλωση μυθολογικη αντιληψη γεγονοτα χρονος ανθρωπινη δραση νομοτελεια βασιλεια ανδρονικος Γ Παλαιολογος δυναστικη διπλωματια Παλαιολογων, Παλαιολογοι Παλαιολογος πριγκηπισσα Μαρια μπαγιαλουν Bayalun νοθος νοθο νοθη θυγατερα γαμος διασφαλιση συνορων, συνορα γεννα ασφαλεια τοκετος γεννηση επιγαμιαια σχεση χριστουγεννα μουσουλμανος λατρευτικες εκδηλωσεις, βιβλιο εορτη εορτες κωδωνοκρουσια ηχος σημαντρο καμπανα δονηση χριστιανικες γιορτες αυτοκρατορας παλατι συνοδεια Θεοφανεια Αγια Σοφια ΙΝ ιερος ναος Αγιας Σοφιας φωτισμος δημοσιοι χωροι βυζαντινος εορταστικος κυκλος χριστιανικα εθιμα εορτασμοι ειδωλο εικονα παραδοξο τελετουργικο θρησκευτικη, δρομοι μοναχοι ιερεις ιουλιανο ημερολογιο ημερα Παρασκευη προσευχη Jumu’ah θρησκεια ακολουθια χριστιανικο δογμα, περιγραφη αγορες, αυτοκρατορικη πομπη εθιμα συμμαχια Τοχαροι προστασια πρωτοκολλο υποδοχης Παλατι Βλαχερνων, τιμητικο ενδυμα ιππος αλογο καλεσμενος χρυσο νομισμα αριστοκρατια εμποριο Γαλατας Περαν χριστιανικο τυπικο φιλι σταυρος περιβολος αιθριο πυλη περιστυλιο καταστημα αρχαιολογια ευρημα horrea χωρος αποθηκη εμπορικη στοα μνημειο υστεροβυζαντινη περιοδος εποχη δογματα πολιτικη παρακμη επιβλητικο πνευματικο διοικητικο κεντρο ΙΜ Μονη Παντοκρατορος νοσοκομειο μοναστηρι Παπαρρηγοπουλος Κορδατος, Βακαλοπουλος, ντουραντ Durant, βατικανο βιβλιοθηκη Vatican Library Archives / ελληνικοί κωδικες ελληνικος κωδικας βατικανου Codices Vaticani Graeci υπερπυρον, υπερπυρο επισημο ξενος απεσταλμενος Φραγκων φραγκοι διοικηση χρυσοβουλο παραχωρηση προνομια αρχεια Γενοα τζενοα αρχαιολογικη ερευνα ζευρεκ ζειρεκ καμλι Zeyrek Camii λειτουργια  ξενων