Του Νίκου Χαραλαμπίδη, δικηγόρου Πειραιώς
Ο Π. Γεραμάνης μέσα από τους «λαϊκούς βάρδους» συνήθιζε να λέει: «Και αυτό το τραγούδι φέρει την σφραγίδα του θεού».
Ήταν Θεός ο Στ. Καζαντζίδης; Aσφαλώς δεν υπήρξε Θεός, ούτε ανήκε για μια στιγμή «στο γένος των Θεών». Ασφαλώς όμως ήταν… «εκ Θεού». Ήταν «εκ Θεού» τόσο κατά τη μοναδική φωνητική του ικανότητα στην δύναμή της, στην έκτασή της, στο βάθος της και στην χροιά της (μέταλλο Καζαντζίδη), όσο όμως και κατά το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού που εξέφρασε. Το γνήσιο και απόλυτο Λαϊκό Τραγούδι. Αυτό το τραγούδι που από τις αρχές του 20ου αιώνα μέσα από συνεχείς εθνικές και κοινωνικές ιστορικές στιγμές, συνταράξεις και ανακατατάξεις, γνήσιος απόγονος του ρεμπέτικου, εξέφρασε μέσα από αυτή τη φωνή την αγωνία ενός λαού για ένα καλύτερο αύριο. Το Λαϊκό Τραγούδι μέσα από τον Στ. Καζαντζίδη πραγματικά έφθασε στην βασιλεία του.
Γιατί μέσα από την γιγάντια αυτή φωνή «που κάλυπτε τα πάντα» εκφράστηκε, παραπονέθηκε, έκλαψε, ανακουφίστηκε, παρηγορήθηκε, «κρατήθηκε» και ο φτωχότερος, ο ταπεινότερος, ο «τελευταίος» άνθρωπος.
Ο Στέλιος δεν τραγούδησε «έτσι απλά και όπως ξέρουμε όλοι», τον πόνο, την αδικία, την φτώχεια, το παράπονο, την ξενιτιά, την εγκατάλειψη κάθε μορφής, την ανημπόρια του κάθε αδικημένου «του κάθε μικρού της ζωής ετούτης». Σε πλήρη και αποκλειστική αντίθεση με οποιονδήποτε άλλον, ο Στέλιος βυθίστηκε στα κατάβαθα της ψυχής και της ανάγκης του λαϊκού ανθρώπου, τόσο επιμεριστικά στην κάθε ατομική και κοινωνική στιγμή του και τόσο ψυχαναλυτικά, ώστε ανέδειξε μέσα από τον τραγουδιστικό λόγο ακόμη και την πλέον ψυχαναλυτικά ανείπωτη στιγμή του κάθε ανθρώπου, ειδικά του κάθε πληγωμένου και πονεμένου ανθρώπου.
- ΔΕΙΤΕ την σχετική ραδιοφωνικη και τηλεοπτικη εκπομπή του Γ. Λεκάκη για τον Στ. Καζαντζίδη, ΕΔΩ.
Ήταν αυτό που ο ίδιος στον πρόλογό του «ΥΠΑΡΧΩ» αποκαλύπτει: «Τραγουδώ αυτά που εσείς δεν μπορείτε να πείτε».
Προβάλλει εδώ, ίσως από κάποιους το ερώτημα: «Μα, είναι θέμα τάχα ικανότητας που κάποιοι δεν έχουν; Διότι, ξέρετε, πολλοί άλλοι… την έχουν!».
Όχι. Δεν είναι ζήτημα ικανότητας. Είναι ΑΠΛΑ ζήτημα ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ. Δυνατότητας, που στην ανάλογη για τον καθ’ ένα κρίσιμη και μαύρη στιγμή, ΚΑΝΕΙΣ δεν την διαθέτει ώστε να την προβάλλει. Έστω και προς τον εαυτό του!
Ιδού, λοιπόν τι καλύπτει τραγουδιστικά και απολύτως συνειδητά ο Στέλιος: «Του λαού τα ντέρτια λέω, κι όταν τραγουδάω κλαίω».
Και πάλι, χωρίς καν στοιχειώδες επιδιωκόμενο επαγγελματικό όφελος. Αυτό δεν είναι απλή τέχνη. Δεν είναι απλώς τραγούδι. Είναι απέραντη παρηγόρια «από δικό σου άνθρωπο».
Ποιος άλλος είπε στον Έλληνα μετανάστη, όταν αυτός βρισκόταν ήδη στην ξενητειά και πάλευε μονάχος του με όνειρό του ξανά τον ήλιο της Ελλάδας, τη μάνα του και την αγαπημένη του: «Κάνε κουράγιο μετανάστη, κάνε λεβέντη μου υπομονή!». Αυτά δεν είναι λόγια τραγουδιστή. Αυτά είναι λόγια μάνας!
Μόνον έτσι εξηγείται ψυχαναλυτικά η αθρόα και γονυπετής προσέλευση από κάθε γωνιά του κόσμου τόσων «επί τόσα χρόνια κρατημένων» από αυτόν ξενιτεμένων κάθε ηλικίας για να του πουν Στερνό Αντίο.
Ο Στέλιος δεν υπήρξε απλά λαϊκός τραγουδιστής. Δεν υπάρχουν επίθετα γι’ αυτόν. Κι αυτό γιατί κάθε χαρακτηρισμός έχει όρια, ενώ η προσφορά του Καζαντζίδη στους ανθρώπους και τις αξίες δεν έχει.
Ποιος μπορεί να δώσει χαρακτηρισμό στην επικαλύπτουσα φωνή που ταυτιζόμενη με το εσωτερικό «είναι» του ανθρώπου, κατά ένα τρόπο πρωτάκουστο και μουσικά πρωτοφανή, ενώ τραγουδά τραγούδι με μελαγχολικό περιεχόμενο (ελάσσονα) εν τούτοις καταλήγει σε μουσική και λαρυγγική ανύψωση και έκρηξη ωσάν η… μεγαλύτερη μείζονα!
Αυτό είναι φαινόμενο αποκλειστικά δικό του μέσα στο παγκόσμιο, αν δεν κάνω λάθος, μουσικό ρεπερτόριο! Είναι το «..ααα…» του Στέλιου, που έχει την ρίζα του όχι μόνο στην δύναμη και στη διάρκεια της φωνής του, αλλά κυρίως στη δυναμική του ιδίου και στην ακεραιότητα του πολιτιστικού του χαρακτήρα!
Αυτό συνιστά την ψυχαναλυτική έκρηξη και την ιερή εναντίωση σε κάθε υποταγή στον πόνο της αδικίας και της εγκατάλειψης, της κατά τον τραγικό Ευριπίδη «μοιραίας εγκατάλειψης του αρσενικού από το θηλυκό».
Και όλα αυτά τελικά αναπέμπουν στη ρίζα και στην «βίωση» του ίδιου του Στ. Καζαντζίδη, ενός «εκ Θεού» προικισμένου ανθρώπου, ο οποίος όμως, κατά τον ποιητή Βάρναλη, «…Δεν ήταν σπορά της τύχης… ήταν γνήσιο τέκνο της ανάγκης και ώριμο τέκνο της οργής»! Οι δύο λοιπόν συνιστώσες της ύπαρξης, «τύχη» και «αναγκαιότης», ποιόν άλλον «εκ Θεού» καλύτερο τραγουδιστικό εκπρόσωπο του ανθρώπου μπορούσαν να δώσουν;
Ευγνώμων για όσα αυτή η φωνή και άνθρωπος από αρχής μου προσέφεραν και συνεχίζουν να μου προσφέρουν.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.8.2021.
Θεος Στελιος Καζαντζιδης
