Στην Ηλεία γινονταν αρκετά δρώμενα την Αποκριά, τα οποία έχουν ξεχαστεί, μεταξύ άλλων: «Ο ΓΑΜΟΣ ΤΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΣ», «Ο ΑΡΑΠΗΣ», «Η ΓΚΑΣΤΡΩΜΕΝΗ», «ΟΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑΡΑΙΟΙ», «Ο ΚΑΡΑΠΟΥΤΑΝΟΣ », «ΤΟ ΒΕΛΟΝΙ ΤΟΥ ΓΥΦΤΟΥ», «ΤΑ ΤΟΠΙΑ» «Ο ΚΑΡΑΛΗΣ ΚΑΙ Ο ΣΚΛΑΒΟΣ», «Ο ΠΑΠΑΣ ΚΑΙ Η ΧΗΡΑ», «ΤΟΥ ΚΟΥΤΡΟΥΛΗ Ο ΓΑΜΟΣ» «Η ΒΑΣΙΛΩ ΚΙ Ο ΜΥΛΩΝΑΣ», «Ο ΚΟΥΤΟΓΙΩΡΓΗΣ» «Ο ΒΑΛΜΑΣ», «ΤΟ ΚΑΛΙΓΩΜΑ ΤΟΥ ΨΥΛΛΟΥ», «ΟΙ ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΕΣ» «Η ΚΑΚΟΠΑΝΤΡΕΙΑ», κ.ά.
Το αποκριάτικο τραγούδι του χαλκιά (σιδερά) γύφτου, τραγουδιόταν τις αποκριές και σατύριζε κυρίως το επάγγελμά του και την αδυναμία του να έχει σίδερο ως πρώτη ύλη για τις κατασκευές του.
Το τραγούδι βασικά είναι σχεδόν ατέλειωτο. Αρχίζει με τον πρωτοτραγουδιστή και έκαστος στην παρέα πρέπει να συνεχίζει με την παραγγελιά προς τον χαλκιά για να του κατασκευάσει ένα σιδερένιο εργαλείο. Πάντα πρέπει, ο επόμενος της παρέας να ανακοινώνει κάποιο εργαλείο που να μην έχει ακουστεί από άλλον της ομήγυρης. Αν έχει ακουστεί, από κάποιον προηγούμενο, τότε για τιμωρία ήταν υποχρεωμένος να πάει να ψάξει να βρει και να φέρει το ανάλογο εργαλείο επάνω στο τραπέζι για να συνετισθούν και οι υπόλοιποι και να προσέχουν.
Τη στάχτη εδιβόλιζα και βρήκα μια βελόνα,
και τη βελόνα άρπαξα στον γύφτο την πηγαίνω.
-Γυφτέ μου φτιάξε ένα ενί [υνι] κι ένα πλατύ ξινάρι.
Κι αν σου περισσέψει σίδερο, φτιάξε μου ένα τσεκούρι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα κασάρι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα μαχαίρι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα τσιγγέλι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου μια πιρούνα.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου δυο κουτάλια.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου μια πυροστιά.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου δυο δρεπάνια.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα αμόνι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου δυο σκερπάνια.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα μία μάσα.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα πριόνι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα λισγάρι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα λεβέτι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα μπρίκι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα στατέρι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα τέντζερη.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου μια τέσα.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου μια τσερέπα.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα τσουκάλι.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα τεψί.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου ένα κεψέ.
Κι αν σου μωρέ κι σου περισσέψει σίδερο, φτιαξέ μου μια κλειδωνιά.
…πέταλο, τσιπμήδα, κόσα, καρδάρι, βαριοπούλα, κλαδευτήρα, στεναξίνι, άλυσο, φαλτσέτα, μεντεσέ, τσοκάνι, κουδούνα, μπλεξά, πρόγκα, κ.λπ.
Λέγεται ότι αυτός που έκανε το λάθος, στο τραγούδι, ν’ αναφέρει κάποιο εργαλείο για δεύτερη φορά, για τιμωρία του, τον υποχρώνανα να πάει να βρει ο ανάλογο το έφερνε στο τραπέζι, τότε αυτό έμενε στον ιδιοκτήτη του σπιτιού που διεξαγόταν το εν λόγω γλέντι και τραγουδιόταν το τραγούδι του γύφτου χαλκιά. Και δια αυτόν τον λόγο, όποιος συμμετείχε στην ομήγυρη, έπρεπε να είναι πολύ προσεκτικός για να μην χάσει κάποιο εργαλείο. Όμως μετά από την κατανάλωση αρκετού κρασιού πάρα πολλές φορές αρκετοί μπερδεύονταν και επαναλάμβαναν το ίδιο εργαλείο που είχε ακουστεί.
Τότε ο πρωτοτραγουδιστής του επισύναπτε ανάλογα με το εργαλείο που επαναλάμβανε και ένα παρατσούκλι όπως για το τσεκούρι = τσεκούρας, για το κουτάλι = κουτάλας, για την κασάρα = κασάρας, λισγάρας, μασιάς, λεβέτης, κακαβάς, τσουκαλάς, στατέρης κ.ο.κ
Κατά άλλους μετά το πέρας του τραγουδιού, το γλέντι συνεχίζονταν με χορούς. Όσοι εξ αυτών περιέπεσαν στο λάθος αυτό, όταν χόρευαν στην πλατεία έπρεπε για τιμωρία να χορέψουν ως πρωτοχορευτές κρατώντας το εργαλείο που έκαναν λάθος στο δεξί χέρι ψηλά, όση ώρα διαρκούσε ο χορός.
Και ανάλογα με το εργαλείο όπως π.χ. το κακάβι, το υνί, η τσερέπα, η καρδάρα, το στατέρι (καντάρι), το αμόνι, η πηρούνα, το λισγάρι (φτυάρι), η πυροστιά, το τεψί κ.λπ. που ήσαν βαριά ή είχαν όγκο κατά τον χορό ήσαν δυσκίνητοι και αυτό προκαλούσε γέλιο και τ’ ανάλογα σχόλια.
ΠΗΓΗ: Καταγραφή Ηλ. Τουτούνης. ΕΝ ΔΗΜΩ ΗΛΙΔΑΣ, 21.2.2026. Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.2.2026.
ατελειωτο ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ του ΓΥΦΤΟΥ ΧΑΛΚΙΑ ΣΙΔΕΡΑ, Ηλεια ΑΠΟΚΡΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΥΦΤΟΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΣΙΔΕΡΑΣ, Ηλειας
