Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης
(Ομ. Οδ. ραψωδίες κ, λ, μ)
Στην Ραψωδία κ,10/24), ο Οδυσσέας φτάνει στην νήσο Αιαία. Μια ομάδα συντρόφων (ανιχνευτών) του, με επί κεφαλής τον Ευρύλοχο, επισκέπτεται το παλλάτι της Κίρκης, όπου η Κίρκη τους προσφέρει μαγικό ποτό και τους μεταμορφώνει σε χοίρους.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΙΡΚΗΣ, ΕΔΩ.
Οι σύντροφοι του Οδυσσέα διατηρούν την ανθρώπινη νόησή τους. Ο Ευρύλοχος δεν ήπιε από το μαγικο ποτό της Κίρκης και ειδοποιεί τον μόλις αφιχθέντα Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας αναζητώντας τρόπο να σώσει τους συντρόφους του, συναντά τον θεό Ερμή, ο οποίος του έδωσε αντίδοτο στα μάγια της Κίρκης (βότανο μωλυ) και οδηγίες πως να επιτεθεί στην Κίρκη με ξίφος, όταν εκείνη προσπαθήσει να τον “κτυπήσει με το μαγικό ραβδί της”.
Τα μάγια λύνονται και οι σύντροφοι ξαναγίνονται άνθρωποι και μάλιστα ομορφότεροι. Η Κίρκη με το προφητικό χάρισμα της αναγνωρίζει τον Οδυσσέα και προσπαθεί να τον «σαγηνέψει» ερωτικά! Ο Οδυσσέας δέχεται να συνάψει σχέση μαζί της, αν η Κίρκη ορκιστεί στους θεούς πως δεν θα τον βλάψει. Ο Οδυσσέας παρασυρμένος από το πάθος παραμένει στην Αιαία για πάνω από έναν χρόνο, μέχρι που οι σύντροφοί του, του υπενθυμίζουν ότι πρέπει να επιστρέψουν στην πατρίδα (νόστος).
Η προορατική Κίρκη δέχεται να του επιτρέψει να πάει στην πατρίδα του, αφού πρώτα κατέβει στον Άδη (Ραψωδία Λ – 11/24) για να πάρει απαραίτητα για τον κόσμο χρησμό από τον μάντη Τειρεσία. Ο Οδυσσέας κατορθώνει και επιστρέφει από τον Άδη και μετά την ταφή του Ελπήνορα, παίρνει οδηγίες από την προορατική Κίρκη για τους κινδύνους που αναμένεται να συναντήσει ελευθερώνοντας τον κόσμο και ξεφεύγοντας (Ραψωδία μ – 12/20) από τις Σειρήνες, την Σκύλλα, την Χάρυβδη και τα Βόδια του Ήλιου.
Από τα παραπάνω Ομηρικά πολλά είναι τα ερωτηματικά, αλλά ας δούμε αν μπορούμε κάπως να απαντήσουμε. Κατ’ αρχήν πρέπει να αναφέρομε μερικά από τα πολλά βασικά ερωτηματικά:
- α) Που βρισκόταν η Αιαία;
- β) Ποια ήταν η αποστολή του Οδυσσέα στον Άδη;
- γ) Πως και γιατί η προορατική Κίρκη ειδοποίησε για τους κινδύνους τον Οδυσσέα;
Φυσικά απαντήσεις δίδονται με αποδοχή κάποιων παραδοχών.
Που Βρισκόταν η Αιαία, δηλαδή το νησί της Κίρκης; Μια απάντηση θα δοθεί αν τα γεγονότα συμβαίνουν μετά την αναφερόμενη από τον Πλάτωνα, Μεγάλη Καταστροφή του προκατακλυσμιαίου τεχνολογικού πολιτισμού:
- αφ’ ενός των ηρωικών κέντρων Άδη – Ποσειδωνίας (Ίλιον) Ατλαντίδος – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΤΛΑΝΤΙΔΟΣ, ΕΔΩ – και
- αφ’ ετέρου Θούλης – Φθίας – Στυγός (Αθηνών) Αρραντίδος Ολύμπου σε παλαιολιθικής εποχής κόσμο.
Με υπόθεση ανάγκη γνώσης των μυστικών επιβίωσης των ηρωικών επιζώντων της Μεγάλης Καταστροφής με το ταξείδι του Οδυσσέα στην κοιτίδα του ατλαντικού τεχνολογικού πολιτισμού, δηλαδή το υποχθόνιο Άδη – Άντεν – Ανταρκτική, για να πάρει ο Οδυσσέας οδηγίες από τον Τειρεσία, με χρήση εισέτι λειτουργούντων “χρονοχωρικών” πυλών….
Μια απάντηση στο γ ερώτημα, θα δοθεί αν η είναι αναγκαία η επιστροφή στην «Γαλάζια Θάλασσα της Κίτρινης Ερήμου Σαχάρας» προς το κατεστραμμένο Ίλιον – Ατλαντίδα πρωτεύουσα των Ατλάντων, μέσω λιμνών και στενών φαραγγιών της Γαλάζιας Θάλασσας για να «σφραγιστούν» ανοικτές «χρονοχωρικές» πύλες πριν επιστρέψουν στην πατρίδα.
Φυσικά τα δεδομένα μας τα αναζητούμε και σε αρχαίους γεωγράφους με πιθανές ενδείξεις ή αποδείξεις από σύγχρονους ερευνητές “γεωγραφίας της Οδύσσειας“.
Αν και την Αιαία, νησί της Κίρκης, ο Στράβων, Απολλώνιος Ρόδιος και άλλοι την τοποθετούν στο όρος Κιρκαίο της Ιταλίας, κάποιο αρχαίοι μελετητές τοποθετούν τις ομηρικές θέσεις στις ακτές της Λιβύης (Τυνησίας). – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΤΥΝΗΣΙΑΣ, ΕΔΩ.
Κράτης ο Μαλλώτης (2ος αι. π.Χ.): Επί κεφαλής της βιβλιοθήκης της Περγάμου, υποστήριζε την θεωρία της «αντίστοιχης γεωγραφίας» και ανέφερε ότι ο ομηρικός κόσμος δεν περιοριζόταν στην Ελλάδα και την Ιταλία, αλλά εκτεινόταν στον εξωτερικό Ωκεανό και τις ακτές της Λιβύης. Οι απόψεις του Κράτη, όπως μεταφέρονται από τον Στράβωνα (1.2.24), τοποθετούν τις περιπλανήσεις του Οδυσσέα στον εξωτερικό Ωκεανό, καθιστώντας τα νησιά της Τυνησίας (λόγω της εγγύτητάς τους με την Σύρτη) υποψήφια για τις ομηρικές περιγραφές.
Στράβων (Γεωγραφικά, Βιβλίο 1): Παρ’ όλο που ο ίδιος τοποθετεί την Κίρκη στην Ιταλία, καταγράφει τις διαφωνίες των Αλεξανδρινών γραμματικών (όπως ο Ερατοσθένης και ο Αρίσταρχος). Αναφέρει ότι πολλοί μελετητές μετέφεραν την Αιαία και άλλους τόπους στην Λιβύη επειδή οι ομηρικές περιγραφές για τα ρεύματα και τις παλίρροιες ταίριαζαν περισσότερο με τις Σύρτεις παρά με την Τυρρηνική θάλασσα.
Από τα Κερκένια Νησιά, έχεις σχεδόν οπτική επαφή με την Ιθάκη!
Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο (Scholia in Apollonium Rhodium): Σε ορισμένα σχόλια αρχαίων μελετητών επί των Αργοναυτικών, συζητείται η εκδοχή η Αιαία να βρίσκεται κοντά στην χώρα των Λωτοφάγων (νυν Τζέρμπα)[2], γεγονός που υποδεικνύει τα Κερκένια νησιά ως την μόνη άλλη σημαντική συστάδα νήσων στην περιοχή.
Επίσης Σύγχρονοι Ερευνητές της “Γεωγραφίας της Οδύσσειας” εδραιώνουν τον 20ό αιώνα ερμηνείας ετυμολογίας και ναυσιπλοΐας:
- V. Bérard (Les Phéniciens et l’Odyssée) αν και θεώρησε φοινικική ρίζα το όνομα Cercina (από Kirki ή Karkis).
- H. Mertz και E. Bradford λένε ότι ο Οδυσσέας να παρασύρθηκε στις ακτές της Σύρτεως, ταυτίζοντας Κερκένια νησιά ως «νησί Κίρκης», λόγω μορφολογίας, ως επίπεδα νησιά, “χθαμαλή“(*) Αιαία που έρχεται σε αντίθεση με το ορεινό Circeo της Ιταλίας.
- η δε Εθνική Βιβλιοθήκη Τυνησίας και το Μουσείο Ψηφιδωτών Τυνησίας, φιλοξενούν χάρτες, μελέτες και ψηφιδωτά για την “Οδύσσεια στην Τυνησία”, αντιμετωπίζοντας το θέμα ως τμήμα της πολιτιστικής γεωγραφίας και της λογοτεχνικής παράδοσης της χώρας [σ.σ.: άυλη πολιτιστική κληρονομιά Τυνησίας!].
Η Αιαία στις ακτές της Λιβύης (Τυνησίας) μπορεί να ταυτιστεί με τα Κερκένια νησιά. Όταν πρωτοείδα την ευρύτερη περιοχή διαπίστωσα την έντονη γυναικεία επιρροή στην κοινωνική δομή των νησιών, στοιχείο που μπορεί να συνδέεται με την “δεσποτεία” της άνασσας Κίρκης στο δικό της νησί.
Χειροποίητος χάρτης των Κερκενίων Νήσων, όπως υπάρχει στα νησιά. Διαβάζουμε τα ελληνικά τοπωνύμια: Μελίτα, Σίδη, Σίφνος, Γκρεμοί, Κράτεν, κλπ.
Η απάντηση στο ερώτημα αν η Αιαία ήταν πραγματικό νησί ή χερσόνησος ο Όμηρος χρησιμοποιεί περιγραφές που επιδέχονται και τις δύο ερμηνείες:
Ομηρική Περιγραφή “Νήσος Χθαμαλή“(*): Στην Οδύσσεια (κ,135-136, κ,194-196), ο Οδυσσέας περιγράφει την Αιαία ως εξής «…νήσον, τὴν πέρι πόντος ἀπείριτος ἐστεφάνωται» (ένα νησί που γύρω του στεφανώνεται από την απέραντη θάλασσα). Ο Οδυσσέας ανεβαίνει σε μια σκοπιά (λόφο) και βλέπει ότι ο τόπος περιβάλλεται από νερό. Την αποκαλεί “χθαμαλή“(*) (χαμηλή/επίπεδη) που μπορεί όμως να ερμηνευτεί και διαφορετικά. Προφανώς αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι η στάθμη της αλατούχου Άσπρης Θάλασσας (Ανατολική Μεσόγειος) ήταν πάνω από 100 μ. χαμηλότερα (όπως σήμερα η Νεκρά Θάλασσα στην Παλαιστίνη) μπορούν να ερμηνευτούν οι σημερινές αντιθέσεις ως Νήσος, Χερσόνησος και Αρχιπέλαγος Νησιών… Ας μην μας διαφεύγει και η ετυμολογική συσχέτιση circeo, Cercina[1], Κίρκη.
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 17.1.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ-ΣΧΟΛΙΑ Γ. Λεκάκη:
[1] Τα νησιά με την αρχαία ελληνική ονομασία Κέρκινα και Κέρκιννα (Στρ. Κλ. Πτολ,) παραφράσθηκαν Cercinna / qarqna / ισπανικά Querquenes – νυν Kerkennah, ευρίσκονται στον Κόλπο του Γκαμπές και ανατολικά της Σφαξ, στον 34ο παράλληλο [34°42′N 11°11′E]. Τα νησιά δεν έχουν υψόμετρο μεγαλύτερο από 13 μ.! Όντως (*)χθαμαλη νησος! Κύρια νησιά είναι το Σεργί και το Γαρμπί(*). Κατά την εξάπλωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, χρησιμοποιήθηκαν ως λιμάνι και σημείο παρατήρησης, από τους Ρωμαίους, για να παρακολουθούν την υπεράκτια δραστηριότητα. Το 2 π.Χ., ο Αύγουστος εξόρισε τον Σεμπρόνιο Γράκχο, εραστή της Ιουλίας της Πρεσβύτερης, στα νησιά, για 14 χρόνια, για τις σχέσεις του με την παντρεμένη κόρη του.
- Με το όνομα αυτό υπάρχει και αγροτική περιοχή του Δήμου Σέστο Φιορεντίνο, στην Φλωρεντία (κεντρική Ιταλία), στο όρος Μορέλο. Γνωστό αξιοθέατό της το Πιέβε ντι Σαντ’Αντρέα και το Κάστρο του Καστιλιόνε (της οικογένειας Κατελίνι Καστιλιόνε).
- Αλλά φυσικά και όρος και λίμνη στην Μακεδονία. – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
(*) Εξ αυτού ο νοτιοδυτικός άνεμος γαρμπής ή/και λίβας. Από την αρχαία ελληνική λέξη Λιψ (= λίβυος), επειδή έλεγαν ότι πνέει από την Λιβύη.
[2] Επιπροσθέτως θα αναφερθώ και στην Νήσο των Λωτοφάγων (Τζέρμπα – Djerba). Ταυτίζεται σχεδόν καθολικως στην παράδοση με την χώρα των Λωτοφάγων. Κατά την επιστροφή του Οδυσσέα από το Ίλιον-Ατλαντίδα (Τροία;), ο Οδυσσέας παρασύρθηκε από ανέμους στο νησί, όπου οι κάτοικοι πρόσφεραν στους συντρόφους του λωτό. Ο καρπός ήταν τόσο γλυκός και “μαγικός” που τους έκανε να ξεχάσουν την πατρίδα τους και να μην επιθυμούν την επιστροφή. Οι τοπικές παραδόσεις και ιστορικοί (ο Ηρόδοτος και ο Πολύβιος) συνδέουν τον αρχαίο λωτό με τα χαρούπια ή με χουρμάδες, από τους οποίους (λωτό ή χαρούπια ή χουρμάδες) παράγονται αλκοολούχα ποτά… Η Τζέρμπα αποκαλείται μέχρι σήμερα “Νησί των Ονείρων” ή “Νησί της Λήθης” λόγω της γαλήνης και της ομορφιάς της, στοιχεία που επιβιώνουν ως τουριστικό και πολιτιστικό αφήγημα.
χαρτης Κερκινιων Νησων, κερκινια νησια ελληνικα τοπωνυμια Μελιτα, μαλτα Σιδη, Σιφνος, Γκρεμοι, Κρατεν Οδυσσευς Κιρκη νησι Αιαια Cercina Italia Sesto Fiorentino, Florence, Italy, Mount Morello Pieve di Sant’Andrea Castle of Castiglione, Catellini Castiglione family νησια αρχαια ελληνικη ονομασια Κερκινα Κερκιννα Στραβων Κλαυδιος Πτολεμαιος παραφραση Cercinna / καρκνα qarqna / ισπανικα Querquenes Kerkennah, Κολπος του Γκαμπες Σφαξ, 34ος παραλληλος νησι υψομετρο Σεργι Γαρμπι Σεργκι Γκαρμπι Ρωμαικη Αυτοκρατορια λιμανι παρατηρηση Ρωμαιοι 2 1ος αιωνας πΧ Αυγουστος εξορια Σεμπρονιος Γρακχος, εραστης Ιουλια Πρεσβυτερη ερωτικες σχεσεις παντρεμενη κορη Δημος Σεστο Φιορεντινο, Φλωρεντια Ιταλια ορος Μορελο αξιοθεατο Πιεβε ντι Σαντ’ Αντρεα αγιος ανδρεας Καστρο του Καστιλιονε οικογενεια Κατελινι Καστιλιονε λιμνη Κερκινη σερρων σερρες Μακεδονια πετρινη λιθινη αγκυρα Οδυσσευς Κιρκη ραψωδια Οδυσσεας συντροφοι ανιχνευτης Ευρυλοχος, παλατι παλλατι Κιρκης, μαγικο ποτο μεταμορφωση χοιρος συντροφος ανθρωπινη νοηση πιοτο θεος Ερμης αντιδοτο μαγια μαγεια βοτανο οδηγιες επιθεση ξιφος, ραβδι λυσιμο ανθρωποι ομορφια προφητικο χαρισμα προφητεια σαγηνη ερωτας ερως ερωτικη σχεση ορκος θεοι ερωτικο παθος επιστροφη πατριδα νοστος προορατικη αδης χρησμος μαντης Τειρεσιας ταφη Ελπηνορας, Ελπηνωρ οδηγια κινδυνος ελευθερια κοσμος Σειρηνες, Σκυλλα, Χαρυβδη Χαρυβδις βοδι Βοδια ηλιου ηλιος ομηρικα ερωτηματικα αποστολη κινδυνοι Πλατων Μεγαλη καταστροφη προκατακλυσμιαιος τεχνολογικος πολιτισμος ηρωικο κεντρο Ποσειδωνια ιλιον Ατλαντιδα Ατλαντις Θουλη Φθια Στυγα στυγξ Αθηνα Αρραντιδα Ολυμπου Αρραντις Ολυμπος παλαιολιθικη εποχη υποθεση μυστικα επιβιωσης ηρωας ταξιδι ταξειδι Οδυσσεα κοιτιδα ατλαντικος ατλαντιος τεχνολογια υποχθονιος αντεν – Ανταρκτικη χρονοχωρικη πυλη Γαλαζια Θαλασσα Κιτρινη Ερημος Σαχαρα κατεστραμμενο ιλιο ατλαντιδα πρωτευουσα ατλαντες λιμνη στενο φαραγγι σφραγισμα χρονοχωρικες πυλες αρχαιοι γεωγραφοι ομηρικη γεωγραφια Οδυσσειας Οδυσσεια Στραβων, Απολλωνιος Ροδιος ορος Κιρκαιο Κιρκαιον Ιταλιας, ομηρικες θεσεις τοποθεσιες ακτη Λιβυη Τυνησια κρατης ο Μαλλωτης 2ος αιωνας πΧ βιβλιοθηκη Περγαμου, περγαμος θεωρια ομηρικος Ελλαδα εξωτερικος Ωκεανος περιπλανηση Συρτη διαφωνια αλεξανδρινοι γραμματικοι Ερατοσθενης Αρισταρχος ρευμα παλιρροια Συρτεις συρτις Τυρρηνικη θαλασσα ετρουσκοι αργοναυτικα χωρα Λωτοφαγων Λωτοφαγοι Τζερμπα Κερκενια συσταδα νησων γεωγραφια ετυμολογια ναυσιπλοια φοινικες Kirki Karkis επιπεδο χθαμαλη ορεινο εθνικη Βιβλιοθηκη Τυνησιας Μουσειο Ψηφιδωτων χαρτες, ψηφιδωτα πολιτιστικη λογοτεχνια παραδοση αυλη πολιτιστικη κληρονομια γυναικεια επιρροη γυναικοκρατια κοινωνικη δομη κοινωνια δεσποτεια ανασσα μαγισσα χερσονησος οδυσσεια ποντος απειριτος απεραντη σκοπια λοφος νερο χαμηλη επιπεδη σταθμη θαλασσας αλατουχος ασπρη ανατολικη Μεσογειος Νεκρα Θαλασσα Παλαιστινη αρχιπελαγος ΝΔ νοτιοδυτικος ανεμος γαρμπης λιβας αρχαια ελληνικη λεξη λιψ λιβυος ετυμολογια ανεμου γαρμπη λιβα Νησο Λωτοφαγων Τζερμπα – Djerba παραδοση Λωτοφαγοι επιστροφη ιλιον Ατλαντιδα Ατλαντις ανεμοι κατοικοι συντροφοι λωτος καρπος γλυκος μαγικος ληθη πατριδα επιθυμια παραδοσεις ιστορικος Ηροδοτος Πολυβιος χαρουπι χουρμας, χαρουπια χουρμαδες αλκοολουχα ποτα Νησι Ονειρων Ληθης τουρισμος πολιτισμος
