Νέο υποείδος μαλάκιου βρέθηκε στην Σίφνο! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Τα νησιά του Αιγαίου φιλοξενούν περισσότερα από 400 είδη χερσαίων μαλακίων. Από αυτά, το 51% είναι ενδημικά[1]. Γι’ αυτό, τα νησιά του Αιγαίου έχουν από καιρό προσελκύσει την επιστημονική προσοχή των ταξινομιστών και των βιογεωγράφων.[2]

Παρά την παγκόσμια εξάπλωσή τους, τα χερσαία σαλιγκάρια αντιπροσωπεύουν μία από τις πιο απειλούμενες ομάδες χερσαίων ζώων. Πολλά είδη σαλιγκαριών του Αιγαίου απειλούνται επίσης με εξαφάνιση και χρειάζονται επειγόντως μέτρα διατήρησης.[3]

Η ΣΙΦΝΟΣ

Η χλωρίδα της Σίφνου είναι η μακία (Juniperus phoenicea L.), η οποία αποτελείται επίσης από άλλα τυπικά φρύγανα [Thymbra capitata (L.) Cav., Salvia fruticosa Mill., Origanum onites L. και Genista acanthoclada DC]. Η Σίφνος δεν διαθέτει μόνιμα υδάτινα ρεύματα. Υπάρχουν μόνο μικρά ρυάκια. Το πιο σημαντικό είναι ο Λειβαδάς, ο οποίος διασχίζει την κοιλάδα των Καμαρών. Η Σίφνος είναι πλούσια σε ορυκτά και ο μεταλλικός της πλούτος είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Τα ορατά εγκαταλελειμμένα ορυχεία [σιδήρου, χαλκού, μολύβδου, μαγγανίου, γαληνίτη, μαγνησίου, χρυσού, αργύρου] καθώς και λατομεία [«Σιφναίου Λίθου», γρανίτη, αργιλώδη ψαμμίτη λίθου ή σχιστόλιθου, ασβεστόλιθου], έχουν αφήσει ένα ανεξίτηλο σημάδι στο τοπίο του νησιού.[4] Το κλίμα μπορεί να οριστεί ως μεσογειακό, με ήπιους, σύντομους χειμώνες και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια. Οι βροχοπτώσεις είναι σπάνιες και περιορίζονται κυρίως μεταξύ Οκτωβρίου και Μαρτίου. Η ετήσια βροχόπτωση είναι λιγότερη από 400 χλστ.[5]

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΙΦΝΟΥ, ΕΔΩ.

ΤΩΡΑ, μια νέα έκθεση παρέχει έναν ενημερωμένο κατάλογο των χερσαίων μαλακίων και των μαλακίων γλυκών νερών, από την Σίφνο και – για πρώτη φορά – από το κοντινό της ακατοίκητο νησάκι, την Κιτριανή, στο Αρχιπέλαγος των Κυκλάδων.

Οι M. Grano και C. Cattaneo πραγματοποίησαν δειγματοληψίες σαλιγκαριών χερσαίων και γλυκού νερού μεταξύ 31.7 – 17.8.2022 και μεταξύ 6 – 10.4.2023. Ελήφθησαν δείγματα από διάφορα περιβάλλοντα (θαμνωδεις εκτάσεις, φρύγανα, μακκία ή μικτή βλάστηση, παραποτάμια βλάστησης και καλλιεργούμενες ή περιαστικες περιοχές). Τα δείγματα συλλέχθηκαν από τις ακόλουθες τοποθεσίες: Άγιος Σώστης, Απολλωνία, Αρτεμώνας, Βαθυ, Καμάρες, Κάστρο, Κιτριανή[6], Ξερο Ξυλο, Παναγια Τοσο Νερο, Πλατυ Γιαλός, Πουλάτη, Προφητης Ηλίας, Σωτήρος, Τρουλλάκι, Φάρος, και Χερρόνησος.

Map of Sifnos Island and Kitriani Islet. The red dots depict the sampling stations: 1. Aghios Sostis; 2. Apollonia; 3. Artemonas; 4. Cherronisos; 5. Faros; 6. Kamares (lighthouse); 7. Kamares (mines); 8. Kastro; 9. Kitriani Islet; 10. Ksero Ksylo; 11. Panaghia Toso Nero; 12. Platy Gialos; 13. Poulati; 14. Profitis Ilias; 15. Sotiros; 16. Troullaki; 17. Vathi. Details are in 1.2. Sampling and collection sites section; (B) limestone rocks in Aghios Sostis, type locality of Albinaria turrita rosettae n. ssp.; (C) olive groves and cereal crops on Sifnos Island; (D) Juniperus phoenicea maquis; (E) abandoned mine between Kamares and Apollonia.

Παρουσιάζονται νέα μορφολογικά δεδομένα για ορισμένα είδη σαλιγκαριών, ιδιαίτερα για τα γένη Limax Linnaeus, 1758, Xerocrassa Monterosato, 1892, Monacha Fitzinger, 1833 και Albinaria Vest, 1864. Βρέθηκαν:

• Melanopsis astropaliae Gambetta, 1929
• Orculella critica (L. Pfeiffer, 1850)
• Rupestrella philippii philippii (Cantraine, 1841)
• Granopupa granum (Draparnaud, 1801)
• Pyramidula chorismenostoma (Westerlund & Blanc, 1879)
• Mastus etuberculatus (Frauenfeld, 1867)
• Mastus pusio (Broderip, 1836)
• Cecilioides acicula (O. F. Müller, 1774)
• Rumina saharica Pallary, 1901
• Tandonia cretica (Simroth, 1884)
• Tandonia sowerbyi (A. Férussac, 1823)
• Deroceras (Deroceras) seriphium Wiktor & Mylonas, 1981
• Limax conemenosi O. Boettger, 1883
• Albinaria turrita syphnia (O. Boettger, 1883)
• Albinaria turrita rosettae n. ssp.
• Vitrea clessini (P. Hesse, 1882)
• Vitrea contracta (Westerlund, 1871)
• Mediterranea hydatina (Rossmässler, 1838)
• Eopolita protensa protensa (Férussac, 1832)
• Zonites siphnicus A. Fuchs & Käufel, 1936
• Zonites chloroticus polycrates E. von Martens, 1889
• Cochlicella acuta (O. F. Müller, 1774)
• Caracollina lenticula (Michaud, 1831)
• Xerotricha conspurcata (Draparnaud, 1801)
• Xeromunda candiota (L. Pfeiffer, 1849)
• Candidula syrensis (L. Pfeiffer, 1846)
• Xerocrassa siphnica (Kobelt, 1883)
• Trochoidea pyramidata (Draparnaud, 1805)
• Monacha rothii (L. Pfeiffer, 1841)
• Metafruticicola pellita (A. Férussac, 1832)
• Thiessea melpomene (Subai, 1996)
• Theba pisana (O. F. Müller, 1774)
• Eobania vermiculata (O. F. Müller, 1774)
• Cantareus apertus (Born, 1778)
• Cornu aspersum aspersum (O. F. Müller, 1774)
• Helix (Aegaeohelix) godetiana Kobelt, 1878 και
• Helix (Pelasga) figulina Rossmässler, 1839.

Με βάση την μορφολογία των κελυφών και των γεννητικών τους οργάνων, περιγράφεται ένα νέο υποείδος, το Albinaria turrita rosettae n. Ssp (παραπάνω και παρακάτω φωτ.)! Ονομάσθηκε προς τιμήν της Ρωμαίας καθηγήτριας Rosetta Vesci.

Βρέθηκε στην τοποθεσία Άγιος Σώστης στην βορειοανατολική Σίφνο, στον 37^ο παράλληλο [37°00′43″Β 24°42′43″Α]. Έχει ευρύτατη εξάπλωση σε μια στενή παράκτια λωρίδα της ανατολικής Σίφνου, από τον Άγιο Σώστη έως την Πουλάτη.

Στην επιστημονική μελέτη συζητούνται επίσης η ταξινόμηση, η κατανομή, τα βιογεωγραφικά ζητήματα και η πιθανή επίδραση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις κοινότητες αυτών των μαλακίων.

ΠΗΓΗ: F. Liberto «New data on land and freshwater molluscs of Sifnos Island and Kitriani Islet (Cyclades, Greece)», Zoologischer Anzeiger, https://doi.org/10.1016/j.jcz.2024.08.010, Vol. 313, Νοέμβρ. 2024. Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.12.2024.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Vardinoyannis & Mylonas, 2019.

[2] Fuchs & Käufel, 1936; Hausdorf, 2003; Hausdorf & Henning, 2005; Triantis et al., 2005; 2008; Kornilios et al., 2009; Szarowska et al., 2014; 2016; Psonis et al., 2015; Sfenthourakis & Triantis, 2017; Vardinoyannis et al., 2018; Mylonas & Vardinoyannis, 2022.

[3] Lydeard et al., 2004; Neubert et al., 2019.

[4] Cattaneo & Grano, 2024.

[5] Bougiatioti & Oikonomou, 2008.

[6] Στον 36^ο παράλληλο [36°54′14″N 24°43′26″E].

νεο υποειδος μαλακιου Σιφνος Λεκακης υποειδη μαλακιων πανιδα Σιφνου νησια Αιγαιο ειδη χερσαιο ενδημικα ταξινομιστες βιογεωγραφια παγκοσμια εξαπλωση χερσαια σαλιγκαρι απειλουμενη ομαδα χερσαιων ζωα ειδος σαλιγκαριων Αιγαιου απειλη εξαφανιση χλωριδα μακια φρυγανα ρευμα ρυακι ποταμος Λειβαδας, κοιλαδα Καμαρων ορυκτο μεταλλα ορυκτος πλουτος αρχαιοτητα εγκαταλελειμμενο ορυχειο κλιμα μεσογειακο ηπιος συντομος χειμωνας ζεστο ξηρο καλοκαιρι βροχοπτωση σπανια Οκτωβριος Μαρτιος ετησια βροχη μαλακιο μαλακια γλυκο νερο πρωτη φορα ακατοικητο νησακι, νησιδιο μικρονησι Κιτριανη αρχιπελαγος Κυκλαδων κυκλαδες περιβαλλο θαμνος μακκια ή μικτη βλαστηση, παραποταμια καλλιεργουμενη περιαστικη περιοχη αγιος Σωστης, Απολλωνια, Αρτεμωνας, Βαθυ, Καμαρες, Καστρο, Ξερο Ξυλο, Παναγια Τοσο Νερο, Πλατυ Γιαλος, Πλατυγιαλος Πουλατη, Προφητης Ηλιας, Σωτηρας, Τρουλλακι, Τρουλακι Φαρος, Χερρονησος σιφνου  γενος λιμαξ Linnaeus, 1758, ξεροκρασα Xerocrassa Monterosato, μοναχα Monacha Fitzinger, 1833 αλμπιναρια Albinaria Vest, μελανοψις αστροπαλια ορκουλελα ρουπεστρελα γκρανοπουπα πυρμιδουλα μαστους κεκιλιοιδες ρουμινα ταντονια δεροκερας βιτρεα εοπολιτα ζωνιτης κοχλικελα καρακολινα ξεροτριχα ξερομουντα καντιντουλα τροχοιδεα μεταφρουτικικολα θιεσεα θηβα εομπανια κενταρεους κορνου χελιξ μορφολογια κελυφος γεννητικα οργανα βορειοανατολικη 37^ος παραλληλος παρακτια λωριδα ανατολικη ταξινομηση, κατανομη, επιδραση ανθρωπινες δραστηριοτητες κοινοτητα ορυχεια σιδηρος χαλκού, μολυβδος μαγγανιο γαληνιτης, μαγνησιο χρυσος αργυρος λατομειο Σιφναιος Λιθος γρανιτης, αργιλωδης ψαμμιτης σχιστολιθος, ασβεστολιθος, 36^ος