Του Γιώργου Λεκάκη
Το κυνήγι μεγάλων φαλαινών έχει διαμορφώσει τον τρόπο ζωής πολλών παράκτιων κοινοτήτων εδώ και χιλιετίες. Ωστόσο η προέλευσή του παραμένει αμφιλεγόμενη, καθώς συχνά συνδέεται με μεταπαγετώδεις πολιτισμούς στις αρκτικές και υποαρκτικές περιοχές, που χρονολογούνται περίπου 3.500 – 2.500 χρόνια πριν από σήμερα.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΦΑΛΑΙΝΩΝ, ΕΔΩ.
ΤΩΡΑ, η φαλαινοθηρια πήγε πολύ πιο πίσω, αφού βρέθηκε ότι άνθρωποι που ζούσαν πριν από περίπου 5.000 χρόνια στην περιοχή του κόλπου Babitonga[2], στην νότια ακτή της Βραζιλίας, κυνηγούσαν φάλαινες. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΡΑΖΙΛΙΑΣ, ΕΔΩ.
Μια διεθνής ομάδα ερευνητών ανέλυσε οστά φαλαινών και οστέινα εργαλεία που ανακτήθηκαν από sambaquis (τύμβους από όστρακα)[1], στον κόλπο Babitonga[2]. Αυτά τα καμάκια στεγάζονται τώρα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Sambaqui του Joinville.
Οι ερευνητές εντόπισαν τα λείψανα «νότιων φαλαινών», «φαλαινών με καμπούρες», «γαλάζιων φαλαινών», φαλαινών sei, φυσητήρων και δελφινιών στην συλλογή.
Πολλά από αυτά τα οστά έδειξαν σημάδια σφαγής.
Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης μεγάλα καμάκια, σε σχήμα οστού φάλαινας, γεγονός που δείχνει ότι τα κητώδη κυνηγήθηκαν.
«Τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι αυτές οι κοινότητες είχαν τις γνώσεις, τα εργαλεία και τις εξειδικευμένες στρατηγικές για να κυνηγήσουν μεγάλες φάλαινες χιλιάδες χρόνια ενωρίτερα από ό,τι είχαμε υποθέσει προηγουμένως», εδήλωσε η κ. McGrath.
ΠΗΓΗ: Kr. McGrath «Molecular and zooarchaeological identification of 5000 year old whale-bone harpoons in coastal Brazil», Nature Communications, vol. 17, αρ. 48 (2026), ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.1.2026. Και Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] sambaquis ή tupi ή tamba’ki [= «τύμβος από κελύφη» > πορτ. Concheiros, αγγλ. shell midden / shell mounds ή απλώς midden, γαλλ. amas coquillier, δανέζικα køkkenmødding / koek-kenmed-ding = «απορρίμματα μαγειρικής», κλπ.]. Έτσι λέγεται στην αρχαιολογία ένας «τύμβος» από οστρακοειδή, που αποτελείται δηλαδή από συσσώρευση υπολειμμάτων οστρακοειδών μαλακίων, τα οποία έχουν προκύψει από παρελθούσα ανθρώπινη δραστηριότητα.
Οι πρώτες περιγραφές τύμβων από κογχύλια είναι από το Πουέρτο Ντεσεάδο Αργεντινής από τον Αργεντινό εξερευνητή Ρ. Λίστα το 1880. Η αρχαιότερη αξιόπιστη απόδειξη κατανάλωσης μαλακίων, χρονολογείται τουλάχιστον 167.000 χρόνια πριν από σήμερα, στο σπήλαιο Pinnacle Point στην Νότια Αφρική. Ο τύμβος Conchero Figueirinha I, στο Ρίο ντε Τζανέιρο Βραζιλίας, έχει 18 μ. ύψος! Άλλα σημαντικοί τέτοιοι τύμβοι είναι:
- Το Concheros de Muge, μεσολιθικής εποχής, στις όχθες του ποταμού Muge, παραποτάμου του Τάγου, κοντά στην πόλη Muge Πορτογαλίας.
- Το Choshichiyachi, από την πρώιμη περίοδο Jōmon, στην πόλη Hachinohe, στον νομό Aomori, στην Tohoku Ιαπωνίας.
- Το Σπήλαιο Τιχέρας ή Κόντσα, μουστεριας περιόδου, στην πόλη Κόντσα, στον Δήμο Ρουιλόμπα Κανταβρίας Ισπανίας.
- Το σπήλαιο El Cuco, της Αζιλιάνης και Μεσολιθικής περιόδου, στον δήμο Castro Urdiales, επίσης στην Κανταβρία Ισπανίας.
- Ο κόλπος Arguin, με τεράστια κελύφη από κογχύλια, στην βόρεια ακτή της Μαυριτανίας.
- Το Puerto Hormiga, αρχαιολογικός χώρος στον δήμο Arjona, 40 χλμ. νότια της πόλης Cartagena Κολομβίας.
- Ο αρχαιολογικός χώρος της Πούντα Μεντανόσα, στο Σάντα Κρουζ Αργεντινής.
- Το «Pinnacle Point», το μεγαλύτερο από τα 13 τεράστια μέτωπα κογχυλιών, που βρίσκονται ανάμεσα στις περιοχές του κόλπου Έλαντς και του κόλπου Λάμπερτς, στη δυτική ακτή της Νότιας Αφρικής, κοντά στην πόλη Mossel Bay, στις ακτές του Ινδικού Ωκεανού. Αυτή η τοποθεσία έδωσε την αρχαιότερη κατανάλωση μαλακίων, και τα πρώτα στοιχεία για πρακτικές συλλογής οστρακοειδών στον κόσμο, που αναφέρθηκαν πιο πάνω.
ΠΗΓΗ: Ch. Claassen, βιβλίο «Κογχύλια», 1999.
[2] Στην Baía da Babitonga σημαντικό βιομηχανικό πάρκο και λιμάνι στην βόρεια ακτή της Santa Catarina κοντά στις πόλεις Joinville και São Francisco do Sul στον 26o παράλληλο [26.268°S 48.691°W] πήγε να ιδρυθεί και Καταφύγιο Άγριας Ζωής για την έρευνα μεθόδων βελτίωσης της βιώσιμης αλιείας και υδατοκαλλιέργειας στρειδιών και μυδιών. Ωστόσο, έργο συνάντησε αντίσταση από τοπικούς πολιτικούς και επιχειρηματίες και απορρίφθηκε.
Ο κόλπος Babitonga καλύπτει συνολική έκταση 130 τ. χλμ. Οι ακτές του είναι από τυπικά αυτοφυή μαγκρόβια δάση (15.000 στρέμματα). Το 2007, το Ινστιτούτο Διατήρησης Βιοποικιλότητας Chico Mendes (ICMBio) εκτίμησε ότι περισσότερες από 2.000 οικογένειες ψαράδων χρησιμοποιούσαν τους φυσικούς πόρους στην προτεινόμενη ως περιοχή καταφυγίου για τα προς το ζην. Υδρόβιες φάρμες καλλιεργούσαν μύδια και στρείδια στον κόλπο και ο τουρισμός αναπτυσσόταν. Τα απειλούμενα είδη όπως το δελφίνι της Γουιάνας (Sotalia guianensis), το δελφίνι της Λα Πλάτα (Pontoporia blainvillei) και ο ροφός του Ατλαντικού (Epinephelus itajara) εξαρτώνταν από την ποιότητα του περιβάλλοντος του κόλπου. Η περιοχή είναι και ο μοναδικός βιότοπος του υπερεκμεταλλευόμενου είδους μαγκρόβιου καβουριού Uçá (Ucides cordatus).
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Λεξικο παραδοσεων».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Fischer G. R. «UC – unidade de conservação de fauna», Ecologia em Ação, 22.6.2012.
- Peixoto Gl. «Baía da Babitonga, primeira Reserva de Fauna brasileira», Jornalismo Ambiental Unifor, 7.11.2011.
- Prochnow M. «Reserva de Fauna Baia da Babitonga», Ibama, 18.11.2006.
- Tavares S. «Instituto Chico Mendes e Ibama realizam Consulta Pública para a criação da primeira Reserva de Fauna do País, na baía da Babitonga-SC, Brasília», ICMBio, 18.9.2007.
- Silva S. «PROPOSTA DE MOÇÃO», 2006.
- Torres Rodrigues, κ.ά. «Reserva da Babitonga», IBAMA, Φεβρ. 2005.
- Venturi E. «Baía da Babitonga pode virar a primeira reserva de fauna federal do país», EcoViagem, 22.5.2007.
Κυνηγι φαλαινων, αρχαιο καμακι πριν 5.000 χρονια Λεκακης φαλαινα 3000 πχ φαλαινας τροπος ζωης παρακτια κοινοτητα προελευση μεταπαγετωδης πολιτισμος αρκτικη υποαρκτικη περιοχη 3.500 2.500 χρονων 1500 ανθρωποι κολπος μπαμπιτονγκα Babitonga, νοτια ακτη Βραζιλια οστα οστεινο εργαλειο sambaqui τυμβος οστρακα αρχαιολογικο Μουσειο σαμπακουι Sambaqui τζοινβιλ Joinville λειψανα καμπουρα γαλαζια σει sei, φυσητηρας δελφινι συλλογη οστο οστουν σημαδι σφαγη κητωδη κητος γνωση αρχαια εργαλεια εξειδικευμενη στρατηγικη southern right whales, humpback whales, blue whales, sei whales, sperm whales τουπι tupi ταμπακι ταμπα κι tamba ki tambaki κελυφη πορτογαλια Concheiros, αγγλικα shell midden / shell mounds midden, γαλλικα amas coquillier, δανικα kokkenmodding / koek kenmed ding απορριμματα μαγειρικη αρχαιολογια οστρακοειδη συσσωρευση υπολειμμα οστρακοειδες μαλακιο ανθρωπινη δραστηριοτητα τυμβοι κογχυλι κοχυλι πορτο Πουερτο Ντεσεαδο Αργεντινη Αργεντινος εξερευνητης 19ος αιωνας μχ 1880 αρχαιοτερη αξιοπιστη αποδειξη καταναλωση μαλακιων, μαλακια 167.000 σπηλαιο Pinnacle Point Νοτια Αφρικη Conchero Figueirinha I, Ριο ντε Τζανειρο Βραζιλιας, Concheros de Muge, μεσολιθικη εποχη ποταμος μουγκε Muge, παραποταμος Ταγος πολη μουγε Muge Πορτογαλιας Choshichiyachi, πρωιμη Jomon, πολις χατσινοχε Hachinohe, νομος αομορι Aomori, τοχοκου Tohoku Ιαπωνια Τιχερας Κοντσα, μουστερια δημος Ρουιλομπα Κανταβρια Ισπανιας El Cuco, ελ κουκο Αζιλιανη παλαιολιθικη καστρο ουρντιαλες Castro Urdiales, ισπανια αργκουιν Arguin, τεραστιο κοχυλια, Μαυριτανια Puerto Hormiga, χορμιγκα αρχαιολογικος χωρος αριονα Arjona, καρθαγενη καρθαγενα Cartagena Κολομβια Πουντα Μεντανοσα, Σαντα Κρουζ Pinnacle Point ελαντς Λαμπερτς, μοσελ μπειMossel Bay, Ινδικος Ωκεανος πρακτικη οστρακοειδων βιομηχανικο παρκο λιμανι σαντα καταρινα αγια αικατερινη Santa Catarina σαο φρανσισκο Sao Francisco do Sul 26ow παραλληλος Καταφυγιο αγριας Ζωης μεθοδος βελτιωση βιωσιμη αλιεια υδατοκαλλιεργεια στρειδι μυδι αντισταση αυτοφυες μαγκροβιο δασος Βιοποικιλοτητα ψαρας ψαρεμα φυσικοι ποροι υδροβια φαρμα καλλιεργεια μυδια στρειδια τουρισμος απειλουμενα ειδη δελφινι της Γουιανας Sotalia guianensis σοταλια Γουιανα Λα Πλατα ποντοπορια Pontoporia blainvillei ροφος ατλαντικου ατλαντικος Epinephelus itajara περιβαλλον μοναδικος βιοτοπος υπερεκμεταλλευση ειδος μαγκροβιο καβουρι Uca Ucides cordatus
