Το εντυπωσιακό εύρημα των 79 «Δεσμωτών», στην Εσπλανάδα Φαλήρου ήλθε στο φως, το 2016, κατά τις ανασκαφές για την κατασκευή του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) στον χώρο του παλαιού ιπποδρόμου.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΦΑΛΗΡΟΥ, ΕΔΩ.
Πρόκειται για σιδηροδέσμιους άνδρες εναποθετημένους σε τρεις σειρές, άλλοι δεμένοι πισθάγκωνα και άλλοι δεμένοι μεταξύ τους, φέροντας θανατηφόρο χτύπημα στο κεφάλι. Η εκτέλεσή τους συνδέεται – από την ανασκαφέα – με την περίοδο πολιτικών αναταραχών, που σημειώθηκαν από τον πρώιμο 7ο αιώνα π.Χ. και διήρκεσαν έως και τον 6ο αιώνα π.Χ. Το εύρημα της ταραχώδους περιόδου αποτελεί εξέχον αρχαιολογικό εύρημα παγκοσμίου ενδιαφέροντος!
Το 2016, αποφασίστηκε η κατά χώραν διατήρηση και ανάδειξη των ευρημάτων και η κατασκευή κελύφους προστασίας. Το 2020, καθώς διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα στην κατάσταση διατήρησης του ευρήματος, εγκρίθηκε η προσωρινή και υπό προϋποθέσεις απόσπαση και η επανατοποθέτηση του ευρήματος, εξ αιτίας της επιδεινούμενης κατάστασης διατήρησης και φθοράς των καταλοίπων, λόγω του ιδιαίτερου γεωλογικού υποβάθρου. Από το 2020-2023 εγκρίθηκαν οι απαιτούμενες μελέτες για την κατασκευή του χώρου μόνιμης προστασίας και ανάδειξης αρχαιοτήτων πολυανδρίου, στην Εσπλανάδα. Το έργο της κατασκευής του μουσειακού κελύφους ολοκληρώνεται εντός του Α΄ εξαμήνου του 2026.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΠΟΛΥΑΝΔΡΙΑ, ΕΔΩ.
ΤΩΡΑ, το Υπουργείο Πολιτισμού, προχωρά στην επαναφορά του μοναδικού αρχαιολογικού ευρήματος των «Δεσμωτών», εντός του ειδικά διαμορφωμένου, κλειστού χώρου προστασίας και ανάδειξης, στο υπό κατασκευή μουσειακό κέλυφος στην θέση εύρεσής του.
Η Υπουργος Πολιτισμού Λ. Μενδώνη δήλωσε: «Το σημαντικό εύρημα των “Δεσμωτών” του Φαλήρου, αφορά στην ομαδική ταφή ανδρών, η οποία εντοπίστηκε τον Μάρτιο του 2016, στο πλαίσιο του έργου ανέγερσης του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Προκειμένου να κατασκευαστεί το κέλυφος προστασίας και ανάδειξης του ευρήματος των ανθρωπίνων σκελετών, προηγήθηκε η ολόσωμη απόσπαση και μεταφορά των συστάδων των αρχαίων οστών της ομαδικής ταφής σε παρακείμενη θέση. Η απόσπαση του ευρήματος ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2023, και έκτοτε φυλάσσεται εντός λυόμενου κλειστού χώρου, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Η διαδικασία της επαναφοράς θα γίνει με απόλυτη προσοχή και σε διαδοχικά στάδια, ώστε να διασφαλιστεί η ακεραιότητα των ευρημάτων και η διατήρηση των απαιτούμενων κλιματικών συνθηκών. Το μόνιμο κέλυφος ενσωματώνει υπόγειο χώρο για την εναπόθεση των “Δεσμωτών”, παρέχοντας πλήρη προστασία στο εύρημα, ενώ επιτρέπει τη βέλτιστη θέαση και κατανόησή του από τους επισκέπτες. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, οι συστάδες θα είναι ορατές στους επισκέπτες, μέσω ειδικά διαμορφωμένου διαδρόμου, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία ανάδειξης ενός σημαντικού αρχαιολογικού ευρήματος, όπως προβλέπεται στην εγκεκριμένη μουσειολογική και μουσειογραφική μελέτη. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ολοκλήρωση του χώρου προστασίας με ειδικό άνοιγμα για την εισαγωγή των συστάδων, ενώ η δεύτερη φάση αφορά στο κλείσιμο του ανοίγματος και στην τελική διαμόρφωση του κτηρίου. Για την επαναφορά των συστάδων των σκελετικών καταλοίπων, ακολουθείται η ίδια μέθοδος με αυτή της απόσπασης. Οι συστάδες ανυψώνονται με υδραυλικούς γρύλους και μετακινούνται με ολίσθηση μέσω μεταλλικών τροχιών. Λόγω του σχήματος του κτηρίου και της διάταξης του ανοίγματος για την εισαγωγή των συστάδων στον χώρο προστασίας, αυτές θα πρέπει να μετακινηθούν σε, τουλάχιστον, δύο κατευθύνσεις, ενώ απαιτείται και μία καθ’ ύψος υποβίβαση, ώστε να διέλθουν κάτω από την δοκό οροφής υπογείου και να εισέλθουν εντός του χώρου. Κατόπιν, μετακινούνται έως την τελική θέση, όπου και θα τοποθετηθούν, υψομετρικά στην θέση που αποκαλύφθηκαν. Οι συστάδες των οστών πρόκειται να τοποθετηθούν εντός κλειστού χώρου προστασίας με ελεγχόμενες συνθήκες, όπου θα διατηρούνται. Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης κατασκευής, οι συστάδες εγκιβωτίζονται, ολοκληρώνεται η επίχωση, οργανώνεται ο χώρος και σφραγίζεται».
Το έργο προστασίας και ανάδειξης των «Δεσμωτών» εντός μουσειακού κελύφους εξελίσσεται εντός χρονοδιαγράμματος, με προϋπολογισμό 7,5 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτούμενο από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού. Στην μελέτη, επί της οποίας γνωμοδότησε ομόφωνα θετικά το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, παρουσιάζεται επακριβώς η μέθοδος επαναφοράς που θα εφαρμοστεί για την μεταφορά και τοποθέτηση των ευρημάτων της ομαδικής ταφής των «Δεσμωτών».
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις», ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.1.2026.
Δεσμωτες Φαληρου πολυανδριο Εσπλαναδα φαληρο δεσμωτης πολυανδρια εντυπωσιακο αρχαιο ευρημα 2016, ανασκαφη κατασκευη Κεντρο Πολιτισμου ιδρυμα Σταυρος Νιαρχος ΚΠΙΣΝ παλαιος παλιος ιπποδρομος σιδηροδεσμιος ανδρας δεμενος πισθαγκωνα δεμενοι θανατηφορο χτυπημα κεφαλι αρχαια εκτελεση ανασκαφες περιοδος πολιτικες αναταραχες πρωιμος 7ος αιωνας πΧ 6ος ταραχωδης εξεχον αρχαιολογικο ευρηματα κατα χωραν διατηρηση αναδειξη προστασια αποσπαση φθορα γεωλογια αρχαιολογικος χωρος αρχαιοτητα μουσειο Υπουργειο Πολιτισμου μοναδικο αρχαιολογια δεσμιος υπουργος Μενδωνη ομαδικη ταφη ανδρων, Μαρτιος ανθρωπινος σκελετος ολοσωμη αποσπαση αρχαια οστα Εφορεια Αρχαιοτητων Πειραιως και Νησων επαναφορα σκελετικα καταλοιπα ανδρας ανδρες
