Κείμενο – φωτογραφίες του Ιωάννη Παπαδάκη(*)
Στο όμορφο φαράγγι των Καλογέρων Κισσάμου Χανίων Κρήτης, που ξεκινά λίγο έξω από τις Στροβλές και καταλήγει στο Σάσσαλο, υπάρχει στην μέση περίπου του καταπράσινου φαραγγιού η αγιογραφημένη εκκλησία του 14ου αιώνα, αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο.
Εκεί κοντά υπήρχε και ένα χωριό, που σήμερα μετά δυσκολίας βλέπεις τα χαλάσματα μέσα στις κουμαριές, μόνα απομεινάρια τα πολλά αλώνια.
Το φαραγγι των Καλογερων με τα υπεραιωνοβια πλατανια…
Ο 92χρονος Νίκος Ηλιάκης μου διηγήθηκε μια ιστορία για το ποιος την έκτισε την εκκλησιά: Ήταν λέει τρία αδέρφια από μεγάλη βενετσιάνικη οικογένεια, που ο καθ’ ένας του έφτιαξε και απο μια εκκλησία στην περιοχή των Στροβλών:
- Ο ένας έφτιαξε τον Άγιο Γεώργιο στους Καλογήρους,
- ο άλλος τον Τίμιο Σταυρό στις Πάνω Στροβλές και
- ο τρίτος τον Μιχαήλ Αρχάγγελο στα Καμηλιανά.
Και οι τρεις αυτές εκκλησίες είναι και οι μοναδικές αγιογραφημένες στην περιοχή αυτή.
Η εκκλησία ήταν με πλάκες σκεπασμένη και παντού υπήρχαν τάφοι, που μαρτυρεί ότι υπήρχε χωριό κάπου εκεί, δυστυχώς δεν έμεινε στην ιστορία το όνομα του.
Οι αντάρτες το είχαν κάνει σπίτι και έμεναν στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου 1946 – 1947 – 1948 (τα χαράγματα στους τοίχους της εκκλησίας το δείχνουν οι φωτο).
Ακόμα, λέει, η παράδοση ότι οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού πέθαναν από πανούκλα και όσοι γλύτωσαν δεν ξαναγύρισαν πίσω φοβούμενοι.
Αραχνιασμένα όλα… Μια αραχνη που κουβαλά σταυρό…
Μια άλλη Ιστορία από την άλλη μεριά του φαραγγιού, το Σάσσαλο, που μου είχε κάνει πριν χρόνια ο Αθανασογιώργης και μου την επιβεβαίωσε ο Βασίλης Μαρονικολάκης λέει ότι αρχές του 1800 πέθαναν όλοι οι κάτοικοι του χωριού από κάποια αρρώστια και το χωριό εγκαταλείφθηκε. Ήταν δε άντρο των Γυαλίρηδων, τρομερών Τουρκοκρητικών, που δεν άφηναν χριστιανό για χριστιανό ζωντανό. Κάποτε πέρασαν από το Σάσσαλο τρεις καλόγεροι[1] τους συνέλαβαν και απαίτησαν να αλλαξοπιστήσουν. Αφού δεν το κατάφεραν, έζεψαν τους καλόγερους σε μια φάμπρικα και τους βασάνισαν ώσπου να πεθάνουν. Τους πήραν μετά κάποιοι κάτοικοι του χωριού και τους έθαψαν στο φαράγγι, που έκτοτε πήρε το όνομα τους.
Όσο για τα Γυαλιριανά, η οικογένεια των Γυαλίρηδων ήταν ο φόβος και ο τρόμος σε όλην την Κίσσαμο και προς αποφυγή δε αντιποίνων μετά το 1897 οι φανατικοί Γυαλίρηδες ήταν οι πρώτοι που πώλησαν τα πάντα σε Έλληνες και έφυγαν μέσω Παλαιόχωρας. Μας άφησαν το όνομα τους, την γειτονιά τους και ένα φυλάκιο / παρατηρητήριο των Τουρκοκρητικών, στην κορφή προς Κατσοματάδω, του ΓΥΑΛΙΡΗ ΤΟ ΣΠΙΤΑΚΙ που υπάρχει μέχρι σήμερα.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.10.2025.
(*) Ευχαριστώ τους κ Ηλιάκη, Γ. Βαβουλέ και Μαρονικολάκη για τις αφηγήσεις τους.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Ίσως οι τρεις καλόγεροι να ήταν και τα τρία αδέλφια που έκτισαν τις εκκλησίες και φεύγοντας τους σκότωσαν. Ο φίλος Γ. Βαβουλές, μου αναφέρει ότι τα τρία αδέλφια ήταν ο Μιχάλης, Γιώργος και Σταύρος Στενός, που δικαιολογεί και τις εκκλησίες Μιχαήλ Αρχαγγέλου, Τιμίου Σταυρού και Αγίου Γεωργίου που υπάρχουν στην περιοχή.
ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ του ΔΗΜΟΥ ΚΙΣΣΑΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ εγκαταλελειμμενα εγκατελειμμενα εξαφανισμενα χωρια κισσαμου κισσαμος κισαμου κισαμος χανιων χανια κρητης κρητη εγκαταλελειμμενο εγκατελειμμενο εξαφανισμενο χωριο εγκαταλειψη χωριων χωριου
Γυαλιριανα Παπαδακης φαραγγι των Καλογερων Στροβλες Σασσαλο, Σασσαλος, Σασαλο, Σασαλος, αγιογραφια εκκλησια 14ος αιωνας μχ αγιο Γεωργιος χαλασματα κουμαρια αλωνι τρια αδερφια μεγαλη βενετσιανικη οικογενεια, βενετια βενετσιανοι αραχνη Στροβλων ιν ιερος ναος αγιου Γεωργιου Καλογηροι Τιμιος Σταυρος Πανω Στροβλες Μιχαηλ Αρχαγγελος Καμηλιανα αγιογραφημενη πλακα σκεπη ταφος, ιστορια ονομα ανταρτες σπιτι εμφυλιος πολεμος 1946 1947 1948 χαραγμα τοιχος εκκλησιες παραδοση κατοικοι πανουκλα φοβος ιστορια 1800 19ος αρρωστια αντρο Γυαλιρηδες τουρκοκρητικοι χριστιανος τρεις καλογεροι αλλαξοπιστια φαμπρικα βασανιστηρια οικογενεια Γυαλιρης αντιποινα 1897 φανατικοι Γυαλιρακης πωληση ελληνες Παλαιοχωρα γειτονια φυλακιο / παρατηρητηριο τουρκοκρητικος Κατσοματαδω, του ΓΥΑΛΙΡΗ ΤΟ ΣΠΙΤΑΚΙ αδελφια Στενος, Αρχαγγελου, Τιμιου Σταυρου υπεραιωνοβιο πλατανι υπεραιωνοβιος πλατανος ετυμολογια καφε αραχνη με σταυρο
