Της Βίκυς Μπακάλη
Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, η θεοκρισία – δηλαδή η κρίση του Θεού – αποτελούσε είδος μαντείας, μέσω της οποίας αποδεικνυόταν η αθωότητα ή η ενοχή ενός προσώπου. Ήταν μέθοδος απονομής δικαιοσύνης, που βασιζόταν στην πίστη ότι, ο Θεός θα φανέρωνε την αλήθεια μέσω μιας δοκιμασίας.
Ο κατηγορούμενος υποβαλλόταν σε σωματική δοκιμασία, όπως το να κρατήσει πυρωμένο σίδερο ή να βυθίσει το χέρι του σε βραστό νερό. Εάν, λοιπόν, «έβαζε το χέρι του στην φωτιά» και δεν πάθαινε βλάβη, ή εάν επουλωνόταν γρήγορα, εθεωρείτο αθώος. Στην εποχή του Βυζαντίου, η πρακτική αυτή επιβίωσε κυρίως στα λαϊκά στρώματα.
Ο κατηγορούμενος, ή ο ένοχος που όμως ήταν σίγουρος για τον εαυτό του, για τα λεγόμενά του και για την αθωότητά του, ή την αθωότητα και την ειλικρίνεια δικού του ανθρώπου, εδήλωνε ότι «έβαζε το χέρι του στην φωτιά» ως εγγύηση για την αλήθεια.
Η θεοκρισία με πυρωμένα σίδερα, ή πυρωμένα κάρβουνα, ήταν γνωστή από την αρχαιότητα. Το περιστατικό υπάρχει ήδη στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλέους: Οι φύλακες του σώματος του Πολυνείκη δηλώνουν πρόθυμοι «να σηκώσουν πυρωμένα σίδερα με τα χέρια και να περάσουν μέσα από την φωτιά»:
ἦμεν δ᾽ ἑτοῖμοι καὶ μύδρους αἴρειν χεροῖν, καὶ πῦρ διέρπειν[1]»
Σοφοκλεους “Αντιγόνη” (στ. 264 – 265),
για να αποδείξουν την αλήθεια των λόγων τους, ότι δηλαδή δεν είδαν ποιος έριξε χώμα επάνω στον νεκρό Πολυνείκη.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.10.2025.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκης:
[1] ἦμεν δ᾽ ἑτοῖμοι καὶ πῦρ διέρπειν: Άλλη μια αρχαία αναφορά που έχει επιβίωση στα σημερινά αναστενάρια, τα οποία τελούν οι αναστενάρηδες για την αλήθεια τους – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Σοφοκλέους «Αντιγόνη».
- Φ. Κουκουλέ «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός».
Πως βγηκε η φραση βαζω το χερι μου στη φωτια παροιμια παροιμιωδης φραση παροιμιες παροιμιωδεις φρασεις Βυζαντιο θεοκρισια κριση του Θεου ειδος μαντειας, μαντεια μαντικη αποδειξη αθωοτητας ενοχης αθωοτητα ενοχη μεθοδος απονομη δικαιοσυνη λαικη πιστη Θεος αληθεια δοκιμασια δοκιμι κατηγορουμενος σωματικη πυρωμενο σιδερο βυθιση χερι βραστο νερο εβαλε το χερι του στη φωτια βλαβη, γρηγορη επουλωση αθωος πρακτικη λαικα στρωματα κατηγορια ενοχος ειλικρινεια εγγυηση αληθεια πυρ καρβουνο αρχαιοτητα Αντιγονη Σοφοκλη φυλακας σωμα Πολυνεικης περασμα μεσα απο τη φωτια ημεν δ᾽ ετοιμοι και μυδρους αιρειν χεροιν, κα πυρ διερπειν μυδρος αιρω χερια, διερπω ερπω λογος χωμα νεκρος Σοφοκλης Κουκουλες Βυζαντινων βιος και πολιτισμος
