Του συγγραφέα – δημοσιογράφου Ηλία Προβόπουλου
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1838, ο νεαρός Θορώ βλέποντας τον ποταμό Concord σημειώνει πως για πρώτη φορά σκέφτηκε τι θαύμα μπορεί να είναι: ένας τεράστιος όγκος ρευστής ύλης, που αδιάκοπα κυλά μέσα στην γη, ανάμεσα από σπίτια και «πυραμίδες», κατευθυνόμενος προς ένα «ανήσυχο ταμιευτήριο», την θάλασσα. Ήδη εδώ, πολύ πριν γράψει το Walden, ο Θορώ αντιλαμβάνεται τον ποταμό όχι ως αντικείμενο μελέτης, αλλά ως φορέα νοήματος.
Φωτογραφία του ποταμού Concord από τον R. Smith.
Η αντιπαράθεση με τις «αιγυπτιακές πυραμίδες» είναι αποκαλυπτική. Τα μνημεία συμβολίζουν την ακινησία, την αιωνιότητα που στοχεύει η ανθρώπινη φιλοδοξία· ο ποταμός, αντίθετα, συμβολίζει την ζωή ως ροή, ως διαρκή αλλαγή. Ο άνθρωπος θέλει να στερεώσει τον χρόνο σε πέτρα, η φύση τον υπενθυμίζει ως αέναη κίνηση.
Η εικόνα των κατοίκων που θα όφειλαν, «από μια απολύτως φυσική παρόρμηση», να ακολουθήσουν το νερό ως το τέλος, προσφέρει μια υπαρξιακή αλληγορία. Το να ζεις σημαίνει να ακολουθείς τη ροή, να μην μένεις καθηλωμένος στην πηγή, αλλά να πορεύεσαι προς την εκβολή – ακόμη κι αν αυτή κρύβει αβεβαιότητα.
Από τη σκοπιά της σημερινής περιβαλλοντικής κρίσης, η παρατήρηση του Θορώ μοιάζει προφητική. Μετά την καταστροφή των περισσότερων ποταμών όλης της γης κατά τον 20ό αιώνα, στις ημέρες μας, πολλά αντιμετωπίζονται πια όχι μόνο ως φυσικοί πόροι, αλλά ως υποκείμενα δικαιωμάτων και εμπνέουν κινήματα ενώ νομοθεσίες αναγνωρίζουν τον ποταμό ως «ζωντανό ον». Η ιδέα ότι το νερό είναι ένα «θαύμα» που υπερβαίνει την απλή χρησιμότητα συνδέεται άμεσα με τέτοιες σύγχρονες αντιλήψεις.
Το απόσπασμα του 1838 αποκαλύπτει λοιπόν κάτι ουσιώδες: ο Θορώ έβλεπε από νωρίς στην φύση ένα πεδίο, όπου η φυσική εμπειρία, η φιλοσοφία και η ηθική συναντιούνται. Ο ποταμός, όπως τον περιγράφει, είναι ταυτόχρονα τοπίο, σύμβολο και δάσκαλος. Στην εποχή μας, όμως, το θαύμα αυτό βρίσκεται σε κίνδυνο. Τα ποτάμια παντού παγιδεύονται από φράγματα, εκτροπές και έργα που διακόπτουν την φυσική τους ροή. Ειδικώς στην Ελλάδα, η απειλή τα τελευταία χρόνια είναι ορατή.
Ειδικώς ο Αχελώος, που για δεκαετίες έγινε σύμβολο αντιπαράθεσης και άστοχων ενεργειών: τα έργα εκτροπής προς την Θεσσαλία και το φράγμα στην Μεσοχώρα [Τρικκαλων] προκάλεσαν τεράστιες αντιδράσεις, με οικολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΑΧΕΛΩΟ, ΕΔΩ.
Ήδη ο ποταμός βρίσκεται πάλι μπροστά σε έναν νέο κίνδυνο με την δημιουργία κι άλλου ενός φράγματος στην κοιλάδα ανάμεσα στην Άρτα και την Αργιθέα [Καρδιτσης] για χάρη απλά των εργολάβων. Το γεγονός έχει ξεσηκώσει τον κόσμο της περιοχής και γίνονται προσπάθειες να αποφευχθεί κι αυτή η καταστροφή.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.9.2025.
κινδυνος ποταμος Αχελωος φραγμα, αρτα αργιθεα Καρδιτσης Καρδιτσας Καρδιτσα, εργολαβοι ΠΟΤΑΜΟΣ ΘΑΥΜΑ ΔΑΣΚΑΛΟΣ προβοπουλος κινδυνοι φραγματα Αχελωου εργολαβια 5 Σεπτεμβριου 1838, Θορω ποταμι κονκορντ Concord πρωτη φορα θαυμα τεραστιος ογκος ρευστης υλης, ρευστη υλη γη, σπιτι πυραμιδα ανησυχο ταμιευτηριο θαλασσα Walden, Θορο αντικειμενο μελετης, φορεας νοηματος νοημα αιγυπτιακες πυραμιδες μνημειο συμβολο ακινησια, αιωνιοτητα ανθρωπινη φιλοδοξια ζωη ροη διαρκης αλλαγη ανθρωπος χρονος πετρα, φυση αεναη κινηση κατοικοι φυσικη παρορμηση νερο υπαρξιακη αλληγορια καθηλωμενος πηγη πορεια εκβολη αβεβαιοτητα περιβαλλοντικη κριση καταστροφη ποταμων γης 20ος αιωνας, φυσικοι ποροι, δικαιωμαά κινημα νομοθεσια ζωντανο ον ιδεα νερα πεδιο, εμπειρια, φιλοσοφια ηθικη τοπιο, συμβολα διδσκαλος ποταμια παγιδα εκτροπη εργα φυσικη ροη Ελλαδα, απειλη αντιπαραθεση αστοχη ενεργεια εργα εκτροπης Θεσσαλια Μεσοχωρα τρικαλων τρικκαλα τρικκαλα αντιδραση οικολογια κοινωνια πολιτισμος δημιουργια κοιλαδα νομος αρτας εργολαβος καταστροφη
