ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Η δημοκρατία

Του Κώστα Αξελού

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας είναι το πολιτικό πρόβλημα. Ξεκινάμε από την πόλη. Η πόλη είναι έως τώρα η πιο οργανωμένη μορφή ανθρώπινης κοινωνίας. Οι πόλεις είναι σήμερα δυνάμει πλανητικές και ο πλανήτης όλος φαίνεται σαν να είναι μια μικρή πόλη. Επίσημοι φορείς της πολιτικής είναι τα κόμματα και ιδίως το κράτος. Οι μεγάλες επαναστάσεις δεν φαίνονται στις τεχνικά αναπτυγμένες ισχυρές χώρες. Μένουν όμως οι συνεχείς μεταρρυθμίσεις που είναι και πρέπει να είναι ριζικές, γιατί είναι αναγκαίες. Μιλάμε σήμερα όλοι μας, σε Ανατολή και Δύση, σε Βορρά και Νότο, για την κοινωνία που παραπαίει. Αυτό το αναγνωρίζουμε σχεδόν όλοι. Πρόβλημα αποτελεί επίσης η δημοκρατία. Η δημοκρατία δεν είναι το καλύτερο πολίτευμα ή το απόλυτο πολίτευμα. Είναι το λιγότερο κακό, και αυτό σημαίνει πως πρέπει να την υπερασπιζόμαστε, γιατί είναι ακριβώς το λιγότερο κακό πολίτευμα. Η εμπειρική δημοκρατία υπακούει σε ένα σύνολο ολιγαρχιών. Ο καπιταλισμός θριαμβεύει με ελεεινό τρόπο παντού. Το ξεπέρασμα του δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα. Οι αυτοονομαζόμενες σοσιαλιστικές τάσεις μένουν στα πλαίσια του καπιταλισμού.

Πέρα από τον βάρβαρο καπιταλισμό και πέρα από τις υπάρχουσες μορφές σοσιαλισμού, θα έπρεπε να βαδίσουμε σε έναν άλλο δρόμο. Ο ορίζοντας της μεγάλης πολιτικής φαίνεται κλειστός. Το πολιτικό παιχνίδι συνεχίζεται. Όμως, πέρα από την μικροπολιτική και τον πολιτικαντισμό, πέρα από την αισιοδοξία και την απαισιοδοξία, πέρα ακόμα από την ελπίδα και την απελπισία μας ανοίγεται ίσως ένας άλλος δρόμος. Ο δρόμος αυτός δεν είναι σωτήριος, γιατί είναι γεμάτος εμπόδια και αδιέξοδα. Ο μέσος όρος, η κοινοτοπία, η επιπεδότητα πάρα πολύ δύσκολα υπερβαίνονται, και η ανθρωπότητα ολόκληρη έρπει μάλλον, παρά περπατάει. Η πολιτική που υπακούει στην τεχνική γίνεται η ίδια τεχνική της εξουσίας και της διαχείρισης, είναι άραγε δυνατό να σκεφθούμε, να παίξουμε και να πράξουμε ένα παιχνίδι μεταπολιτικό μέσα στη μεταϊστορία που ήδη έχει αρχίσει να ξετυλίγεται. Και πότε θα γίνει ορατή μια μετατεχνολογική δυνατότητα. Δεν μας είναι δοσμένο ακόμα σήμερα να μιλήσουμε για έναν καιρό μετατεχνολογικό.

Πολιτισμός και δημοκρατία

Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΥ

Ο πολιτισμός είναι συνυφασμένος με την ύπαρξη της ανθρωπότητας, και με την υπερβατική φύση του ανθρώπου.

Άλλοτε ξεχώριζαν τους λαούς σε πολιτισμένους και απολίτιστους, δηλαδή αρνούνταν σε ορισμένους λαούς ότι έχουν πολιτισμό. Στην εποχή μας η αφιλοσόφητη αυτή ανιστόρητη διάκριση και άρνηση έχει μάλλον εξαφανισθεί. Αναγνωρίζεται σήμερα, ότι κάθε λαός, έστω και ο πιο «υπανάπτυκτος», έχει κάποια στοιχεία πολιτισμού.

Ο άνθρωπος υπάρχει πάντοτε μέσα και αντίκρυ στην κοινωνία, ως πλάστης και πλάσμα της, αλλά είναι αδύνατον να υπάρχει και η πιο αρχέγονη κοινωνία χωρίς την συνεκτική των ανθρώπων της λειτουργία του πολιτισμού.

Δημιουργείται ο πολιτισμός, στην κοινωνία πάντοτε, αρχικά για την επιβίωση απλώς των πρωτόγονων ανθρώπων μέσα και αντίκρυ στη Φύση, γλίσχρη σε αναγκαία για τον βίο τους αγαθά, μεστή από σοβαρούς για την ζωή τους κινδύνους. Ύστερα, σε κοινωνίες ανθρώπων εξασφαλισμένων βιοτικά, υπεραναπτύσσεται ο πολιτισμός, για την ικανοποίηση της αέναης ροπής του ανθρώπινου πνεύματος προς δημιουργία είτε δράση αυτάξιες, πέραν δηλαδή από την επιδίωξη των όρων για την επιβίωση απλώς των ανθρώπων.

Στην χαραυγή της Ιστορίας, ο πρωτάνθρωπος, πλάστης και πλάσμα της αρχέγονης κοινωνίας, γίνεται πρωτουργός του πολιτισμού, στα όρια της κοινωνίας του, με κάποια διευθέτηση χώρου καταφυγής, με κάποια επινόηση εργαλείου και τρόπου εργασίας, με κάποια σύλληψη και έκφραση μύθου είτε συμβόλου. Ύστερα, στην διάρκεια της Ιστορίας, ο άνθρωπος, γόνος και λειτουργός κοινωνίας όχι αρχέγονης πια, υπάρχει ως μεγαλουργός του πολιτισμού, και ως μέτοχος των πολύτιμων αγαθών του, καθώς με αναπτυγμένη αισθαντικότητα και επινοητικότητα οραματίζεται και ανακαλύπτει, εφευρίσκει, θεσπίζει, κατασκευάζει, απολαμβάνει και χειρίζεται σπουδαία στοιχεία πολιτισμού; θρησκεία, γλώσσα διαρθρωμένη, θεσμούς και θέσμια, καλλιτεχνία, ποίηση, φιλοσοφία, επιστήμη, και παράλληλα οικονομία ολοένα πιο κοινωνική, προ πάντων μεγαλοδύναμη τεχνική παραγωγής, συγκοινωνίας, τηλεπικοινωνίας.

Και χρειάζεται ριζικά ο πολιτισμός στον άνθρωπο: Έχει την ανθρωπινότητα πράγματι ο άνθρωπος, δεν παραμένει δηλαδή απλώς ζώον, εφ’ όσον μόνο έχει καίρια χειραφετηθεί από την δυναστική επάνω στην ζωή του επιβολή του ενστίκτου. Αλλά η αποκοπή του ανθρώπου από το ένστικτο σημαίνει και αποστέρησή του από την θησαυρισμένη στο ένστικτο βιοσυντηρητική «σοφία», την οδηγητική του ζώου προς αυθόρμητη, σωστική, συμπεριφορά και άρα συνεπάγεται κάτι σαν ορφάνια του ανθρώπου μέσα και αντίκρυ στην αδυσώπητη Φύση.

ΠΗΓΗ: «Νουμάς», τ. Νοέμ.-Δεκ. 2025.