Του Γιώργου Λεκάκη
Στην Μονοκκλησιά Σερρών Μακεδονίας τιμούν την γυναίκα.
Πρόκειται για το έθιμο της γυναικοκρατίας – άλλωστε μην ξεχνάτε πως οι πρώτες κοινωνίες του ανθρώπου ήταν μητριαρχικές (κατάλοιπον αυτών είναι το μητρώον που τηρούμε ακόμη και σήμερα, καθώς και το γένος, που αναφέρεται με το επώνυμο της μητρός στον καθ’ έναν μας).
Το έθιμο της γυναικοκρατίας είναι πανάρχαιο θρακικό έθιμο (θυμηθείτε και τον… Αριστοφάνη), που αναβίωσε σε διάφορες περιοχές της χώρας μας, κυρίως όπου έστησαν την νέα τους ζωή οι πρόσφυγες, κυρίως οι της Ανατολικής Θράκης. (Μην ξεχνάτε, επίσης, πως τέτοια εποχή οι αρχαίοι μας πρόγονοι εόρταζαν τα Αλώα). Εδώ εορτάζεται από το 1922.
Από το πρωί ξεχύνονται στους δρόμους οι γυναίκες, φορώντας παραδοσιακές θρακιώτικες ενδυμασίες. Ένα πανηγύρι στήνεται στο χωριό. Οι άνδρες κάνουν όλες τις δουλειές του σπιτιού, ενώ εκείνες χορεύουν και τραγουδούν και πίνουν «εις υγείαν της Μπάμπως (= γριά μαμή)» – η οποία έλκει την καταγωγή της από την Βαύβω της Ελευσίνος! Όποιος άνδρας προσπαθήσει να παρεισφρύσει στο γυναικείο ξεσάλωμα (το οποίο κρατάει από τον αρχαίο ελληνικό μαιναδισμό) τιμωρείται – βάσει αγράφου νόμου – με… καταβρεξίματα, ενώ για πιο βαρειά παραπτώματα με ξυλοδαρμό και εν τέλει γδύσιμο!
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΜΠΑΜΠΩ, ΕΔΩ.
Το έθιμο της Μπάμπως, όπως αποκαλείται η μονοήμερη αντιστροφή των παραδοσιακών ρόλων ανδρών-γυναικών, ανάγεται στην εποχή που η εξουσια ήταν σε γυναικεία χέρια, μέχρι που οι ελευθερίες των γυναικών περιορισθηκαν, αλλά ο ρόλος της μαμής στο χωριό έμεινε μείζονος σημασίας.
Οι ρίζες του εθίμου ανάγονται στις αρχαίες γυναικείες γιορτές των Θεσμοφορίων.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”. Γ. Λεκακης “Πανηγυρολογιον”, περ. “Ελληνικο Πανόραμα”, τ. Ιαν.
Της Μπάμπως η μέρα και στην Λιβαδιά Σερρών
Στις 8 Ιανουαρίου, ημέρα της αγίας Δομινίκης, από νωρίς το πρωί, γυναίκες και του χωριού Λιβαδιά Σερρών αποδίδουν τιμές στην «Μπάμπω». Σήμερα, η Μπάμπω είναι μια ηλικιωμένη γυναίκα (παλαιότερα ήταν η πρακτική μαμή του χωριού), προς τιμήν της οποίας τελείται μία σειρά τελετουργικών πράξεων (προσφορές, πλύσιμο των χεριών της από τις γυναίκες – παραπάνω φωτ. – παράθεση γεύματος). Η Μπάμπω αποδέχεται τις τιμές και εύχεται ευγονία. Με την συνοδεία της μπάμπως οι γυναίκες επισκέπτονται τα καφενεία του χωριού, όπου δέχονται κεράσματα. Οι άνδρες δεν έχουν ενεργό ρόλο στο έθιμο. Παραβρίσκονται ως θεατές (ενώ παλαιότερα η παρουσία τους ήταν απαγορευμένη). Το βράδυ ακολουθεί γλέντι.
Η Μέρα της Μπάμπως της Λιβαδιάς Σερρών πέρασε στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ελλάδος.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.5.2026.
