Του μουσικού Γιάννη Χατζή
Διθύραμβος: δίς θύραζε βεβηκώς
(δις + θύρα + βαίνω)
Αποτελείται από δύο μακρές συλλαβές: ( __ __)
- ΔΕΙΤΕ: Γ. Λεκάκη – Γ. Χατζή “ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΡΥΘΜΟΙ”, ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΔΙΘΥΡΑΜΒΟΥ, ΕΔΩ.
- ΔΕΙΤΕ και ΑΚΟΥΣΤΕ διθύραμβο, ΕΔΩ.
Λατρευτικό αυτοσχέδιο χορικό θρησκευτικό άσμα, προς τιμήν του αρχαίου θεού Διόνυσου των Ελλήνων.
Ψαλλόταν από ομάδα εξήντα ανδρών ή γυναικών, πάντα με συνοδεία τυμπάνου, αυλού, και φόρμιγγας. Ως γνωστόν, ο θεός ονομάζεται και βρόμιος, λάτρης των τυμπάνων – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης “Διόνυσος, ο θεός που τα έχει 400”.
«’Μπρός και με του χρυσορρέματου του Τμώλου[1] πλούτο
υμνήστε τόν Διόνυσο χαιράμενες
με τύμπανα βαρύβοα κι οι θεϊκές φωνές σας να ηχήσουν
καθώς ο αυλός παίζει τραγούδια Ιερά»
(Ευριπίδης «Βάκχαι», 150, 155)
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: Γ. Λεκάκης “Μουσικής μύησις”.
Η λέξις διθύραμβος εμφανίζεται για πρώτη φορά σε απόσπασμα του Αρχιλόχου του Πάριου (αρχαίου λυρικού ποιητή του 7ου αι. π.Χ.):
«ως Διόνυσ’, άνακτος καλόν
έξαρξαι μέλος οίδα διθύραμβον»
(«Γιατί ξέρω ν’ αρχίσω τ’ ωραίο τραγούδι του άνακτα
Διονύσου, τον διθύραμβο») – Αθήναιος ΙΔ 628, έκδ. BERGK.
Το θέμα του διθυράμβου αρχικώς ήταν η γέννηση του Βάκχου.
“Οι παλαιοί σπένδοντες ουκ αεί διθυραμβούσι”.
Στην αρχή ο διθύραμβος ήταν αυτοσχεδιαστικός, κατά την διάρκεια των ανοιξιάτικων τελετών του Διονύσου, στην Αττική, την Σικυώνα στην Κόρινθο, και αλλού.
Ο Αρίων ήταν πρώτος που ρύθμισε τον διθύραμβο σε στροφές και αντιστροφές.
Ο Πρόκλος (στην “Χριστομάθεια”) ισχυρίζεται ότι ο διθύραμβος επήρε το όνομα του από τον
Διθύραμβο Διόνυσο. Το επίθετο διθύραμβος που δόθηκε στον Διόνυσο, είναι γιατί γεννήθηκε δύο φορές: μία από την Σεμέλη και μία από τον μηρό του Διός, δηλ. διάβηκε δις την θύρα.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.11.2021.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Βουνό της Λυδίας, που ονοματίσθηκε από τον βασιλιά των Λυδών, Τμώλο, γιο του θεό Άρη και της Θεογόνης. Στους βόρειους πρόποδές του ήταν κτισμένη η αρχαία ελληνική πόλις Σάρδεις, η πρωτεύουσα της Λυδίας. Στο βουνό υπήρχε περίφημος ναός της Αρτέμιδος.
