Κάλαντα Πρωτοχρονιάς από τα Φάρασα της Καππαδοκίας! – ηχητικό τεκμήριο

Χυτάτε να υπάμε σον Ε Βασίλη – Αναβίωση του εθίμου αγίου Βασιλείου στο Πλατύ Ημαθίας:

Αναβίωση του ιδιαίτερου εθίμου των Φαράσων, της νυχτερινής πομπής – δαδοφορίας, προς τιμήν του “Εζ Βασίλη” (Αγίου Βασιλείου). Σύμφωνα με την παράδοση των Φαράσων (Βαρασού) της Καππαδοκίας, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι πιστοί μετέβαιναν στο ομώνυμο εξωκκλήσι του Μεγάλου Βασιλείου, που βρισκόταν μέσα σε μια βαθειά χαράδρα. Έξω από τα Φάρασα και σε απόσταση περίπου μιας ώρας, μέσα στην χαράδρα που διασχίζει ο Ζαμάντης ποταμός, υπήρχαν δύο σπηλιές, μέσα στις οποίες βρίσκονταν τα ξωκκλήσια του Αγίου Βασιλείου. Η μία, η πιο μεγάλη βρισκόταν κοντά στην όχθη του ποταμού και η άλλη η μικρή που μόλις δύο τρεις άνθρωποι χωρούσαν μέσα, βρισκόταν ψηλότερα, πάνω στη βραχώδη πλαγιά. Στην σπηλιά αυτή κατέφυγε ο άγιος Βασίλειος, για να σωθεί από διωγμούς κι έτσι καθιερώθηκε η λατρεία του εκεί την παραμονή της Πρωτοχρονιάς από τους Φαρασιώτες. Η κάθοδος γινόταν με τη συνοδεία πυρσών (δάδων) από ξύλο κέδρου, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή νυχτερινή πομπή. Οι συμμετέχοντες φώναζαν το σύνθημα «Χυτάτε να υπάμε σον Ε Βασίλη» (= “χυμάτε / τρέξτε να πάμε στον Άγιο Βασίλη”). Μετά την ολονυκτία, ακολουθούσε ο τελετουργικός χορός του Αγίου Βασιλείου, ένας αργόσυρτος, επιβλητικός βυζαντινός ρυθμός που συμβολίζει τον σεβασμό προς τον Άγιο. Η αναβίωση του εθίμου «Εζ Βασίλη» (ή «Ες Βασίλη») αποτελεί μια κορυφαία στιγμή της καππαδοκικής παράδοσης, που αναβιώνει φέτος όπως και κάθε χρόνο, 31 Δεκεμβρίου, στο Πλατύ Ημαθίας από τον Σύλλογο Καππαδοκών Πλατέος «Ο Βαρασος»:

• 18:00: Πανηγυρικός Εσπερινός & Εγκώμια Αγίου Βασιλείου στον Ιερό Ναό Γεννήσεως της Θεοτόκου.
• 18:30: Συγκέντρωση στην αρχή του πεζοδρόμου Πλατέος για την έναρξη της δαδοφορίας.

Με το πέρας του εθίμου, ο σύλλογος θα προσφέρει σε όλους το παραδοσιακό “χοσάφι“[1] και κρασί προς τιμήν του Αγίου Βασιλείου και θα ακολουθήσει παραδοσιακό Μικρασιάτικο γλέντι. Βκοημένο Χρόνος.

Στις 30 Δεκεμβρίου και ώρα 19:30 η χορευτική ομάδα του “Φάρου” Βαρβασίου Χίου αναβιώνει ένα παλαιό καππαδοκικό θρησκευτικό έθιμο «Χυτάτε να ειπάμε Σον Εζ Βασίλη». Οι κάτοικοι του Βαρασού Καππαδοκίας έκαναν μια ολονύκτια πομπή με δάδες ψάλλοντας το «Εζ Βασίλη», από την χαράδρα που είναι χτισμένο το χωριό τους μέχρι την σπηλιά όπου, κατά την παράδοση, είχε κρυφτεί ο άγιος Βασίλειος διωκόμενος από τον Ιουλιανό. Η πομπή και ο χορός προς τιμήν του Αγίου γινόταν σε ανάμνηση της διάσωσης της Καισάρειας. Έθιμο που μας μεταλαμπάδευσαν τα αδέλφια μας από τον σύλλογο Βαρασός Πλατέος για την ευλογημένη Νέα Χρονιά, εδώ και πολλά χρόνια το αναβιώνουμε και εμείς εδώ στην Χίο. Η νυχτερινή πομπή θα γινει στην Πλατεία της Χίου με τα εγκώμια και το Απολυτίκιο του Αγίου Βασιλείου. Στο τέλος θα προσευχηθούμε μπροστά από τον ναό του Αγίου Βασιλείου στην Βόρεια πλευρά του Δημοτικού κήπου στο εικονοστάσι του.

ΠΗΓΗ: Χορευτικό τμήμα Μ. Σ. Βαρβασίου Χίου Βιβλιοθήκη “ο Φάρος”.

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 31.12.2018.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] ένα είδος κομπόστας με βερίκοκα, ξερά δαμάσκηνα, σύκα, σταφίδες, μήλα, κυδώνια και κανέλλα. Φτιάχνεται και στην λοιπή Μικρά Ασία και τον Πόντο.