Ο Αίσωπος (7ος αι. π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλλην μυθοποιός / μυθοπλάστης ηθικολόγος – ο κορυφαίος της λεγόμενης διδακτικής μυθολογίας. Είναι ο ιδρυτής του λογοτεχνικού είδους της παραβολής (ή αλληγορίας).
Ο Τατιανός αναφέρει ένα διάσημο άγαλμα του Αισώπου, που φιλοτεχνήθηκε από τον Αριστόδημο – ΠΗΓΗ: Τατιανου “Λόγος κατά των Ελλήνων”, 34. Ένα άλλο άγαλμά του φιλοτεχνήθηκε από τον Λύσιππο. Ωρισμένοι μελετητές έχουν συνδέσει με την ανάγλυφη εικόνα του 150 π.Χ. από την Συλλογή Βίλλας Αλμπάνι στην Ρώμη. Ακριβές αντίγραφό του υπάρχει στο Μουσείο Πούσκιν.
Για την ζωή του δεν υπάρχουν σαφείς πληροφορίες. Έχουν διατυπωθεί πολλές εκδοχές. Αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Ηρόδοτο (II,134). Δεν διασώζονται γραπτά του. Οι ιστορίες του υπήρχαν, όμως, πάντα στην προφορική παράδοση των Ελλήνων.
- ΔΕΙΤΕ την τηλεοπτική εκπομπή του Γ. Λεκάκη για τον Αίσωπο, ΕΔΩ.
Έργα του Αισωπου όπως “Ο Λύκος και ο Γερανός” και “Η Αλεπού και το Αρνί” αναπαριστάνονται σε σημαντικά γλυπτά, δημοσίων χώρων, όπως στην Φοντάνα Ματζόρε στην Περούτζια – έργο των Ν. και Τζ. Πιζάνο, του 1278 (παραπάνω φωτ.). Απεικονίσεις των μύθων του θα βρούμε σε όλον τον κόσμο: Από τα ιαπωνικά κιμονό, όπως το παρακάτω του 1695 από το Κυότο…
…έως σε παλαιά αγγλικά πλακάκια, όπως το παρακάτω, με τον πίθηκο που φτάνει επί δελφινιού, στον Πειραιά, σε πλακάκι του 1875!
Η αρχαιότητα δεν είχε καμμία αμφιβολία για την ιστορικότητα του Αισώπου. Ο πρώτος που την αμφισβήτησε ήταν ο Μ. Λούθηρος, τον 16ο αιώνα! Ανακάλυψε, είπε, ότι το βιβλίο των μύθων του Αισώπου δεν είναι το μοναδικό έργο ενός και μόνου συγγραφέα, αλλά μια συλλογή ακόμη αρχαιότερων (και νεότερων) μύθων! Στις αρχές του προτεσταντισμού (από το 1530 και μετά), ο Μ. Λούθηρος στο Βέστε Κόμπουργκ εργάστηκε αποδεδειγμένα πάνω στους μύθους του Αισώπου και προσπάθησε να δημιουργήσει ένα σύστημα για αυτούς.[6] Και ο Ρ. Μπέντλεϊ (18ος αι.) και οι Ό. Κρούσιος και Ράδερφορντ (19ος αι.) τον θεώρησαν μυθικό πρόσωπο και μόλις τον 20ό αιώνα (Μπ. Έ. Πέρι, Ά. Βίχερς, Χάου-Γουέλς, Γ. Σαρκάντι, κ.ά.), η φιλολογία παραδέχτηκε την πιθανότητα ύπαρξης ενός ιστορικού πρωτοτύπου του Αισώπου.
- Υπάρχει ένα ανώνυμο έργο της ύστερης αρχαιότητας (στα ελληνικά), γνωστό ως «Ο Βίος του Αισώπου». Κι αυτό έχει διασωθεί σε αρκετές εκδόσεις: Τα παλαιότερα σπαράγματα παπύρου του, χρονολογούνται από τον 2ο αιώνα μ.Χ. Επίσης, μια βυζαντινή έκδοση του «Βίου» κυκλοφόρησε στην Ευρώπη τον 11ο αιώνα. Την βιογραφία του συνέγραψε τον 14ο αιώνα ο μοναχός Μάξιμος Πλανούδης. Ο “ΒΙΟΣ ΑΙΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΦΡΥΓΟΣ” κυκλοφόρησε το 1890, από το “τυπογραφείο των καταστημάτων του Ανέστη Κωνσταντινίδη”, εν Αθήναις.
ΑΙΣΩΠΟΣ και Ροδόπη, χαρακτικό του Bartolozzi, 1782, από αυθεντικό έργο του Kauffman.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΙΣΩΠΟΥ. ΕΔΩ.
ΑΙΣΩΠΟΥ ΒΙΟΣ
Ο Αίσωπος[1] (620 – 564 π.Χ.[2] ή 612 – 527 π.Χ. ή επί βασιλέως Άμασι Β΄ 570 – 526 π.Χ.) καταγόταν από:
- την Θράκη[3] ή
- τον Πόντο, ή
- την Φρυγία – «μᾶλλον ὁ Φρύξ»[7], ή
- τις Σάρδεις[4] Λυδίας ή
- την Αίγυπτο ή
- την Αιθιοπία[5], ή
- την Σάμο, ή
- την Αθήνα!
Αλλά επειδή το όνομα Αισώπος εμφανίζεται σε μια ελληνική επιγραφή[6] του 6ου αιώνα π.Χ. από την περιοχή του Εύξεινου Πόντου, προκρίνεται η πιθανότατα να καταγόταν από τον Πόντο, τότε Θράκη. Ιδιαιτέρως, από το Κοτύαιον ή το Αμόριον Πόντου[8]. Άλλη μαρτυρία (του Ευγείτωνος ή Ευγείου) αναφέρει ως τόπο καταγωγής του την Μεσημβρία, μια πόλη των Κικόνων, στις ακτές της Θράκης.
- Είχε σχέση με την Θράσσα δούλη, Ροδόπη[9], η ιστορία της οποίας είναι αρχαίο πρωτότυπο της «Σταχτομπούτας» και άλλων μεταγενέστερων μύθων και παραμυθιών.
Ο Αίσωπος ήταν άλαλος ή έπασχε από τραυλισμό. Ένα βράδυ ονειρεύτηκε ότι η θεά Τύχη έλυσε την γλώσσα του και ξύπνησε θεραπευμένος!
Αρχικώς ήταν στην Σάμο, υπηρέτης δύο αφεντάδων:
- ενός φιλοσόφου από την Σάμο, του Ξάνθου, με τον οποίο ανταγωνιζόταν σε πνεύμα και έξυπνες παρατηρήσεις και εναντίον του οποίου διεξήγαγε μια αδιάκοπη μάχη και
- του Ιάδμονα / Ίδμονα του Κωφου (επίσης από την Σάμο)[10] – αυτός τον εκαμε απελεύθερο, μετά από μια δημόσια ομιλία του, υπέρ ενός Σάμιου δημαγωγού.[11]
Ως ρήτωρ απελευθερος, εστάλη στον βασιλιά Κροίσο για να προσπαθήσει να διαφυλάξει την ανεξαρτησία της Σάμου. Πέτυχε στην αποστολή του, λέγοντας στον βασιλιά έναν μύθο! Στην αυλή του Κροίσου, συνάντησε τον Σόλωνα. Και εν συνεχεια, μπήκε στην υπηρεσία του «βασιλιά της Βαβυλώνας», ο οποίος απολάμβανε πολύ τα αινίγματα του μυθοποιού.[12] Επίσης, έλυσε με λαμπρό τρόπο τα αινίγματα που είχε θέσει στον Βαβυλώνιο κύριό του, ο βασιλιάς της Αιγύπτου!
Ο Αίσωπος αφηγείται τους μύθους – έργο του Γ. Μ. Βίτμερ, 1879.
- Ο Αίσωπος άρχισε να λέει μύθους, επειδή δεν μπορούσε να εκφράσει άμεσα τις σκέψεις του ως δούλος.[13]
Έτσι η φήμη του εξαπλώθηκε παντού! Ο Αίσωπος έγινε τόσο γρήγορα η εμβληματική μορφή του μύθου![14]
Στην Κόρινθο είχε την ευκαιρία να συναντήσει τους επτά σοφούς.
Στην Αθήνα, επί Πεισίστρατου, διηγήθηκε τον μύθο του «Οι Βάτραχοι Ζητούν Βασιλιά», για να αποτρέψει τους πολίτες να εκθρονίσουν τον Πεισίστρατο, υπέρ ενός άλλου ηγεμόνα. Αλλά μίλησε ανοιχτά κατά της τυραννίας, προκαλώντας την εχθρότητα του Πεισίστρατου.
Ο Αίσωπος έφτασε στους Δελφούς, με μεγάλο πλούτο από τον βασιλιά Κροίσο, ο οποίος ήθελε να κάνει προσφορές στον θεό Απόλλωνα και να μοιράσει μέρος αυτού του πλούτου στους κατοίκους της πόλεως και συγκεκριμένα 4 μνες σε κάθε έναν! Ωστόσο, μετά από μια διαμάχη με τους κατοίκους των Δελφών, αποφάσισε να κάνει μόνον την θυσία στον Απόλλωνα και έστειλε τον υπόλοιπο πλούτο πίσω στις Σάρδεις, για να επιστραφεί στον Κροίσο. Η αλήθεια είναι ότι ο Αίσωπος χλεύασε τους εντόπιους επειδή, αντί να καλλιεργούν την γη, ζούσαν από τις προσφορές που έκαναν ξένοι επισκέπτες στο μαντείο και τον θεό και έκρινε τους κατοίκους των Δελφών ανάξιους των γενναιόδωρων δώρων που είχε στείλει ο βασιλιάς Κροίσος. Όπως καταλαβαίνετε μπήκε στο μάτι του ιερατείου… Και συκοφαντήθηκε ότι βρέθηκε επάνω του ένα ιερό αντικείμενο, ένα χρυσό κύπελλο, που έκλεψε από τον ιερό χώρο.[15] Αυτό ήταν το βαρύ αδίκημα της ιεροσυλίας. Δικαστηκε και στο δικαστήριο υπερασπιστηκε τον εαυτό του, διηγούμενους δύο μύθους: τον Βάτραχο και τον Ποντικό και τον Αετό και το Σκαθάρι της Κοπριάς. Αλλά μάταια. Καταδικαστηκε σε θάνατο, και τον έριξαν από έναν γκρεμό,[16] από την Υάμπεια, των Φαιδριάδων Πετρων.
Η εκτέλεση του Αισώπου χρονολογείται στο 564 / 563 π.Χ.[17] Αλλά αργότερα απεδείχθη η σκευωρία για την εκτέλεσή του και ακολούθησε λοιμός, τον οποίο οι κάτοικοι των Δελφών ερμήνευσαν ως θεϊκή τιμωρία για τον φόνο που είχαν διαπράξει![18] Οι κάτοικοι της πόλης τελικώς υποσχέθηκαν να επανορθώσουν για τις πράξεις τους, εάν κάποιος είχε το δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση για λογαριασμό του Αισώπου. Αν και δεν το έλπιζαν, βρέθηκε: Και τελικώς η αποζημίωση δόθηκε στον Ιάδμονα, εγγονό του Ίδμονος. Οι Δελφοί πλήρωσαν την αποζημίωση, ίνα κατευνάσουν την οργή του Απόλλωνος…
Ο Σωκράτης αναμφίβολα χρησιμοποίησε το όνομα του Αισώπου για να μεταφέρει τις διδασκαλίες του μέσω μύθων. Ο Σωκράτης αφιέρωσε τις τελευταίες στιγμές του στην φυλακή στην απόδοση μερικών από τους μύθους αυτού του συγγραφέα σε στίχους. Το εξήγησε αυτό στον φιλόσοφο Κέβη ως εξής: «Ένας ποιητής πρέπει να έχει ως θέμα του τους μύθους […] Έτσι επέλεξα μύθους, που ήταν εύκολα διαθέσιμοι, αυτούς τους μύθους του Αισώπου που ήξερα απ’ έξω». – ΠΗΓΗ: Διογένης Λαέρτιος, Πλάτων, Φαίδων, 61b, Canvat 1993.
Ο Πλάτων (τέλη 5ου αιώνα π.Χ.) αναφέρει τις μεταθανάτιες μετενσαρκώσεις της ψυχής του Αισώπου.
Ο Αλέξιος (τέλη 4ου αιώνα), ο οποίος έγραψε την κωμωδία «Αίσωπος», αντιπαραθέτει τον ήρωά του, με τον Σόλωνα, υφαίνοντας έτσι τον θρύλο του Αισώπου στον κύκλο των επτά σοφών. Και ο σύγχρονός του Λύσιππος (4ος αι.) θεωρεί τον Αισώπο επί κεφαλής των επτά σοφών![19]
Ο Αίσωπος σε πίνακα του Βελάσκεθ, έργο του 1640.
- Η μεταγενέστερη παράδοση λέει ότι ο Αίσωπος ήταν άσχημος και παραμορφωμένος, αλλά οι αρχαιότερες πηγές δεν το αναφέρουν αυτό. Ο Πλούταρχος, γράφει πολλά αστεία για τον Αίσωπο ως δουλο, αλλά τίποτε για την εμφάνισή του – άρα δεν ήταν γνωστό κάτι τέτοιο. Επί πλέον, οι Αθηναίοι ανέθεσαν στον Λύσιππο να φιλοτεχνήσει ένα άγαλμα του Αισώπου. Εάν τον είχε απεικονίσει ως άσχημο, οι πληροφορίες σχετικά με αυτό σίγουρα θα είχαν διατηρηθεί. Τις βρίσκουμε στον «Βίο του Αισώπου», όπου αναφέρεται πως ήταν παραμορφωμενος, που, όπως είπα, δεν αναφέρεται από προηγούμενους συγγραφείς. Ωστόσο, αυτό πιθανώς προκύπτει από μια καρικατουρα (παραμορφωμένη φιγούρα) ενός άνδρα που συνομιλεί με μια αλεπού, από ένα ερυθρόμορφο κύπελλο του 450 π.Χ. (παρακάτω φωτ.)
Αυτή είναι έως τώρα, η αρχαιότερη απεικόνισή του – νυν στο Μουσείο Βατικανού).
Ο Αίσωπος εμφανίζεται ως σοφός και εύθυμος, που ξεγελά βασιλιάδες και τον αφέντη του, έναν ανόητο φιλόσοφο. Παραδόξως, τα ανέκδοτα και τα αστεία που αφηγείται ο Αίσωπος στον «Βίο» δεν συμπεριλαμβάνονται στην συλλογή των «Αισώπειων μύθων». Αυτή η εικόνα του «άσχημου, σοφού και πονηρού Φρυγείου δούλου» του καμπούρη, κουτσού, με πρόσωπο πιθήκου, αποκρουστικού από κάθε άποψη, είναι αυτή που τελικώς κληροδοτήθηκε στην ευρωπαϊκή παράδοση από τον λα Φονταίν: «Είχε μυτερό κεφάλι, κοφτερή μύτη, πολύ κοντό λαιμό, προεξέχοντα χείλη και σκούρα επιδερμίδα, εξ ου και το όνομά του, που σημαίνει νέγρος. Με κοιλιά, γονατιστος και σκυφτός, ξεπερνούσε σε ασχήμια τον Θερσίτη του Ομήρου. Αλλά, ακόμα χειρότερα, ήταν αργός στην ομιλία και η ομιλία του ήταν συγκεχυμένη και ασαφής» – ΠΗΓΗ: Chambry, 1927. Ο Θρακο-Πόντιος ρήτορας, ο οποίος δυσφήμιζε αλληγορικά τις εξουσίες, απεικονίστηκε φυσικά ως ένας εριστικός και κακόβουλος άνθρωπος, όπως ο Θερσίτης του Ομήρου. Έτσι ο χαρακτήρας του Θερσίτη, που απεικονίστηκε λεπτομερώς από τον Όμηρο, «μεταφέρθηκε» στον Αίσωπο.
- Στα ρωμαϊκά χρόνια, οι μύθοι του Αισώπου ήταν βασικό διδασκόμενο έργο στα σχολεία.
Οι μύθοι του Αισώπου έχουν μεταφραστεί (συχνά με αναθεωρήσεις) σε πολλές γλώσσες, μεταξύ άλλων από τους διάσημους μυθογράφους, που τους διασκεύασαν και παρέφρασαν όπως οι J. La Fontaine, Φ. Μ. Σαμανιέγκο (18ος αιώνα), I. A. Krylov, κ.ά.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ελληνικη βιβλιογραφια”.
Ο ΑΙΣΩΠΟΣ / Esopus στο “Χρονικό της Νυρεμβέργης” (Schedel’s World Chronicle), του 1493.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Με το ίδιο όνομα υπάρχει και ένας συγγραφέας ενός έργου για την Ελένη και ενός εγκωμίου του Μιθριδάτη – ΣΟΥΔΑΣ.
[2] ΣΟΥΔΑΣ.
[3] Ηρακλείδης ο Ποντικός.
[4] Καλλίμαχος.
[5] Η υπόθεση αυτής της καταγωγής του, εγεννήθη από τον Μάξιμο Πλανούδη, επειδή το όνομα «Αίσωπος» θα μπορούσε να είναι μια παρετυμολογία της ελληνικής λέξης «Αιθίοπας» – ενός όρου με τον οποίο οι Έλληνες αναφέρονταν σε όλους τους Αφρικανούς της υποσαχάριας Αφρικής. – βλ. Γκ. – Γ. βαν Ντάικ, λήμμα «Αίσωπος» στην Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελλάδας, επιμ. Ν. Γουίλσον.
[6] Σε ένα αγγείο από το Σίγειον διαβάζεται το όνομα Ἢσοπος – ΠΗΓΗ: CJG, I,8.
[7] Ρήση που αποδίδεται στον Κροίσο. Υπάρχει και φρυγικος ποταμος Αἴσηπος, και Τρώας πολεμιστή Αἴσηπος που αναφέρει ο Όμηρος. – βλ. Δίων Χρυσόστομος, Λουκιανός, Αύλος Γέλλιος, Μάξιμος Τύρου, Αίλιος Αριστείδης, Ιμέριος, Στοβαίος και ΣΟΥΔΑΣ.
[8] Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ, Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Chambry (1927).
[9] Ηρόδοτος, II, 134.
[10] Ηρόδοτος, II, 134, 424 π.Χ.
[11] Αριστοτέλης «Ρητορική», β΄τ.
[12] Υπάρχει και Βαβυλώνιος συμβουλος, ο Αχικάρ, γραμματέας του βασιλιά Σενναχειρείμ, με την ίδια ιστορία – βλ. Fr. M. García και Al. Róspide López «Εισαγωγή στους Αισωπικούς Μύθους», εκδ. Alba SA, Μαδρίτη, 1989.
[13] Φαίδρος.
[14] Canvat 1993 , σελ. 11.
[15] Αριστοφάνης «Σφήκες».
[16] Πλούταρχος, Μοραλία 556f–557a.
[17] Ιερώνυμος «Χρονικά» 2, του 420 μ.Χ.
[18] Ηρόδοτος «Ιστορίαι», II,134. Πλούταρχος «Ηθικά», VIII, Περί της Καθυστέρησης της Θεότητας στην Τιμωρία (556 F).
[19] Αθην. 431d.
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΣΩΠΟΥ
Οι μύθοι του Αισώπου έχουν διαβαστεί παγκοσμίως, όσο κι η Αγία Γραφή!
Ο μύθος του γερακιού και του αηδονιού θεωρείται ο αρχαιότερος. Από τον 8ο αιώνα π.Χ. εμφανίζεται ήδη στο έργο του Ησίοδου “Έργα και Ημέραι”.
Οι πρωταγωνιστές του είναι ζώα, φυτά, ανθρωπόμορφα, ακόμη και θεοί ή γνωστές μορφές της εποχής! Παίζουν και άψυχα, όπως βουνά ή ποτάμια, όπως συμβαίνει και στα ελληνικά δημοτικά τραγούδια! Ας σημειωθεί πως οι μύθοι του Αισώπου αξιολογούν, κρίνουν και εκθέτουν, αλλά δεν καταστρέφουν ούτε καταδικάζουν. Πολλές από τις φράσεις των μύθων του, εξακολουθούν να λέγονται ακόμη και σήμερα από τους Έλληνες (αλλά και μεταφρασμένες και από άλλους λαούς) ως παροιμίες, λ.χ.:
- ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα. – φράση που χρησιμοποιεί και ο Μαρξ στο “Κεφάλαιο” και ο Νίτσε (στον 461ο αφορισμό).
- όσα δεν φτάνει η αλεπού, τα κάνει κρεμαστάρια.
Διακρίνονται τρεις τύπους μύθων:
- αγωνιστικοί, όπου υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τουλάχιστον δύο χαρακτήρων·
- καταστάσεων, όπου δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των χαρακτήρων, αλλά μάλλον μια απελπιστική κατάσταση· και
- αιτιολογικοί, οι οποίοι χρησιμεύουν για να εξηγήσουν την προέλευση κάποιου πράγματος. – ΠΗΓΗ: Δανός Ρωμανιστής M. Nojgaard (γενν. 1934).
Στο τέλος κάθε μυθοποιήματος υπάρχει η περίφημη έκφραση «Ὁ μῦθος δηλοῖ ὅτι» (= ο μύθος διδάσκει ότι), που αποδεικνύει τον παιδευτικό τους χαρακτήρα.
Μικρά αποσπάσματα σώζονται στον Πάπυρο Rylands 493 του 1ου αιώνα. Στην Συλλογή “Αυγουστανά” αναφερόμαστε σήμερα όταν μιλάμε για «μύθους του Αισώπου». Περιέχει περισσότερους από 500 μύθους, όλους σε πεζό λόγο, όπως Ο Κόρακας και η Αλεπού, Ο Λαγός και η Χελώνα, Ο Ξυλοκόπος και ο Θάνατος, Ο Άνεμος και ο Ήλιος, κλπ.
Επιλογή μύθων του Αισώπου πεζή εξέδωσε ο Δημήτριος ο Φαληρεύς (3ος αι. – τέλη 4ου αιώνα π.Χ.) σε 10 βιβλία. Αυτή η συλλογή “χάθηκε” μετά τον 9ο αιώνα μ.Χ. Η επιλογή-συλλογή αυτή δεν διασώζεται.
Σώζονται μόνον ποιητικές / λογοτεχνικές επεξεργασίες:
- του Φαίδρου (1ος αι. – μετάφραση στα λατινικά σε ιαμβικούς στίχους – η άμεση πηγή των μυθοποιών του 17ου αι.)
- του Βαβρίου (2ος αι. – ελληνικά – ανακαλύφθηκε ξανά τον 19ο αι.),
- του Αβιανού (4ου – 5ου αι. μετέφρασε 42 από τούς μυθους στα λατινικα σε ελεγειακά δίστιχα) και άλλων, οι οποίες διέσωσαν το υλικό της επιτομής του Φαλητρέως.
- ανώνυμου συλλογή “Vindobonense”, του 6ου αιώνα, και
- ανώνυμου συλλογή “Accursiana, πιθανώς του 9ου αι.
- Ένα επίγραμμα του Αισώπου υπάρχει στην Παλατινή Ανθολογία (Χ 123), του 10ου αι.
Οι σωζόμενες σήμερα συλλογές προέρχονται από τον 1ο – 2ο αιώνα μ.Χ. Η πλήρης συλλογή αποτελείται από συνολικώς 584 (βλ. Ed. Perry) – αλλά επισήμως αποδεκτοί ως αἰσωποποίητοι (δηλ. πεποιημένοι ὑπὸ τοῦ Αἰσώπου – βλ. Κοϊντιλ. Inst. 5.11) είναι 426 μύθοι:
- Τον 11ο αι. μ.Χ. οι “ΜΥΘΟΙ ΑΙΣΩΠΟΥ”, καταγράφηκαν στο έργο «Μυθολογικὸν τοῦ Συντίπα τοῦ Φιλοσόφου», σὲ ἀττικίζουσα μετάφραση του Βυζαντινού λογίου, Μιχαὴλ Ἀνδρεόπουλου.
- Τον 12ο αιώνα υπάρχει σωζόμενη επιλογή μύθων, στον Codex parisinus suppl. gr. 690 – βλ. Επισκόπηση στο “Sibylle ihm Aisopos (Äsop)” στο έργο του M. Landfester (επιμ.) “Geschichte der antiken Texte. Autoren- und Werklexikon (= Der Neue Pauly . Supplemente, τ. 2) εκδ. Metzler, Στουτγάρδη / Βαϊμάρη 2007. [ 10 ] Ο γνωστός μύθος του λύκου με ένδυμα προβάτου εμφανίζεται τον 12ο αιώνα.
- τον Μεσαίωνα, οι συλλογές μύθων του Αισώπου αναμείχθηκαν με “ελληνορωμαϊκές” συλλογές γνωστές στην λαογραφια / βιβλιογραφια ως Ισόπης, δηλαδή Αίσωπος ή Ρωμύλος!
- Το 1476 εκδόθηκε ο “Αίσωπος / Esopvs” σε γερμανική μετάφραση του Χ. Σταϊνχέβελ, στην πόλη Ουλμ Γερμανίας – εξ ου και “Αίσωπος της Ουλμ”[*]. Θεωρείται εξαιρετική έκδοση, λόγω της υψηλής ποιότητας των 190 ξυλογραφιών της. Οι υπέροχες ξυλογραφίες αποδίδονται στον Γ. Σίρλιν, τον αρχιτεχνίτη της Ουλμ. Μαζί με το λατινικό κείμενο. Επανεκδόσθηκε το 1479 (παρακάτω φωτ.).
- Το 1478, Aesopus, Fabulae, Cosenza, Ott. Salomoni, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- το 1479 εκτυπώθηκαν για πρώτη φορά στο Μιλάνο.
- το 1483, Aesopus, Aesopus Moralisatus, Ρώμη, Euc. Silber,. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- Το 1485 εκδόθηκαν οι μύθοι με τον τίτλο “Aesopus moralisatus” (παρακάτω φωτ.).
- Το 1489 κυκλοφόρησε στα ισπανικά, στην Σαραγόσα, από Ανώνυμο “από το λατινικό κείμενο του Λ. Βάγια”.
- Το 1491, Aesopus, Aesopus Moralisatus, Βενετια / Venice, M. Bonelli.Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- το 1492, Vita Aesopi, Βενετία, M. Bonelli. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- το 1493, Aesopus, Aesopus Moralisatus, στο Libistici fabulatoris Aesopi vita feliciter incipit, L’Aquila, Eusanio Stella. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC. Και Aesopus, Aesopus Moralisatus, Βενετια, M. Bonelli, 1493. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- Το 1494, Aesopus, Aesopus Moralisatus, Μπολονια / Bologna, Erc. Nani. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
- Το 1497, Aesopus, Aesopus Moralisatus, στο Libistici fabulatoris Aesopi vita feliciter incipit, Μιλάνο, Uld. Scinzenzeler .Ψηφιακή Βιβλιοθήκη BEIC.
 |
| Ο μύθος του Αισώπου “Αλώπηξ και τράγος”, σελίδα από την έκδοση του 1497. Από τότε διδάσκονταν τους μύθους αυτούς τα παιδιά στην Ευρώπη, αλλά όχι τα παιδιά στην Ελλάδα… |
- Το 1497 κυκλοφόρησαν με τον τίτλο «Aesop Fabulae» (παραπάνω φωτ.), και επιμέλεια του Bonus Accursius[1], με παράλληλο κείμενο στα λατινικά και ελληνικά κυκλοφόρησαν οι Μύθοι του Αισώπου στην πόλη Reggio Emilia, από τον Dionysius Bertochus[2]. Ήταν η 2η σχετική έκδοση του Αισώπου, τυπωμένη στην αρχική της ελληνική γλώσσα. Οι επιλεγμένοι μύθοι που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτήν την έκδοση ανατυπώθηκαν από την α΄ και πλήρη έκδοση, την οποία εδημοσίευσε ο Bonus Accursius περί το 1480. Αυτό ήταν το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε στην ελληνική γλώσσα, στην πόλη Reggio Emilia[5], απομίμηση του α΄ ελληνικού τύπου, του Aldus Manutius / Άλδου Μανούτιου. Τα στοιχεία της εκδόσεως είναι: collation: α-δ8, ε6, διπλή στήλη (δίστηλο κείμενο), 36ff, με αρχιγράμματα, 4ο σχημα (212 x 152 χλστ.). Literature/ Λογοτεχνία: BMC vii, 1091; Goff Α, 104.
- Το 1505 κυκλοφόρησε στην Βενετία, μια σπάνια έκδοση των Μύθων του Αισώπου, αλλά μαζί με έργα των Πλανούδη, Βαβρίου, Κορνούτου, Παλαίφατου, Ηρακλείδη Ποντικού, Ωραπόλλωνα, Ταρραίου και Διδύμου! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
- Το 1525 και το 1543 κυκλοφόρησαν στην Βενετία, από την οικογένεια τυπογράφων Damiano di Santa Maria.
- Τον 16ο αιώνα γίνεται η απόδοσή τους στην νέα ελληνική γλώσσα, από τους Ανδρόνικο Νούκιο και Γεώργιο Αιτωλό.
- Το 1547 εκδόθηκαν στο Παρίσι.
- Το 1575 στα καστιλιάνικα από τον P. S. Abril, στην Σαραγόσα, μετάφραση από τα λατινικά.
- Το 1586, πάλι στα ισπανικά, από τον A. de Arfe y Villafañe, στην Σεβίλλη, σε στίχους.
- Το 1590 από τον J. Romero de Cepeda, στην Σεβίλλη, μετάφραση από τα λατινικά στα καστιλιάνικα, επίσης σε στίχους.
- την Αναγέννηση, οι μύθοι του Αισώπου έγιναν υποχρεωτικό ανάγνωσμα στα σχολεία και στα Πανεπιστήμια και συνέχισαν να είναι για πολύ καιρό! – ΠΗΓΗ: J. Martínez “Aesop, στο Historical Dictionary of Translation” επιμ. F. Lafarga και L. Pegenaute, εκδ. Gredos, Μαδρίτη, 2009. Τέλος, η εκπαιδευτική αξία των Μύθων του Αισώπου ώθησε τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄ της Γαλλίας να κατασκευάσει έναν λαβύρινθο στο Παλλάτι των Βερσαλλιών (τέλη του 17ου αι.), μέσα στον οποίο υπήρχαν 39 σιντριβάνια με αγάλματα, με θέμα από τους αισωπειους μύθους !
- Το 1605 στην Κολωνία, κυκλοφόρησε βιβλίο με τίτλο “AESOPI PHRYGIS fabulae, elegantissimis iconibus veras animalium species ad ivum adumbrantibus. Gabriae Graeci fabellae XLIII”. Περιείχε και την Βατραχομυομαχία του Ομήρου [“Homeri, hoc est, ranarum & murium pugna} και την Γαλεομυομαχία [hoc est, felium & murium pugna, fabla Graeca. Haec omnia cum Latina interpretatione. Accesserunt Avieni antique auctoris fabulae. Editio postrema, ceteris castigatior. Colonia, apud Ioan. Tornaesium. Ήταν σε σχήμα 16o, σελ. 410+6 χ.α. Δίστηλο κείμενο ελληνικά – λατινικά, με 40 ξυλογραφίες εντός του κειμένου. Στην σελίδα τίτλου ξυλόγραφο τυπογραφικό σήμα “Ο Μυθοποιός Αίσωπος Φρυξ”.
- Το 1610 κυκλοφόρησε μία από τις πρώτες γαλλικές μεταφράσεις, του Ελβετού Ισ. Ν. Νεβελέ, με τίτλο “Mythologia Aesopica seu Fabulae” (αντίτυπο στην Βιβλιοθήκη της Βαυαρίας), η οποία περιέχει 199 μύθους. Αυτήν την συλλογή χρησιμοποίησε ο λα Φονταίν.
- Το 1613 κυκλοφόρησε από τον Σ. Μέι, στην Σεβίλλη.
- Το 1644, οι μύθοι εκυκλοφόρησαν σε νεοελληνική μετάφραση του ιεροδιδάσκαλου Ιωάννη Πατούσα στην Βενετία, εκδ. Salicata (παραπάνω φωτ.).
- Το 1738 από τον Χ. ντε Λάμα, στην Μαδρίτη, μεταφραση από τα λατινικά στα καστιλιάνικα.
- Το 1747 με τίτλο “Μύθοι του Αισώπου με ηθικά διδάγματα” κυκλοφόρησε με σημειώσεις του R. Letrange, στα ρωσικά, στην Αγία Πετρούπολη, από την Γραμματεία της Ακαδημίας Επιστημών, από τον γραμματέα S. Volchkov. Ήταν 515 σελίδες!
- Το 1768, σε επιμέλεια Ιω. Πατούσα, στην Βενετία (παραπάνω φωτ.).
- Το 1777, ο H. Achrenius έγραψε στα φινλανδικά τους μύθους του Αισώπου σε ποιητική μορφή (“Caxi nelhättä kymmä satua, kuttatty suomiisijn runohin vuonna”, εκδ. φιλοσοφικό περιοδικό Wasasa / τυπ. G. W. Londicerildä.
- Το 1783 συμπεριελήφθησαν στα “Νεότερα επιλεγμένα παραμύθια”, επίσης στα φινλανδικά, από τον Chr. Gananderilda, εκδ. Wasasa / τυπ. G. W. Londiserildä.
- Το 1792 με τίτλο “Μύθοι του Αισώπου μαζί με τους μύθους του Λατίνου ποιητή Φιλέλφου”, κυκλοφόρησαν από την τελευταία γαλλική μετάφραση, μαζί και με πλήρη περιγραφή της ζωής του Αισώπου, από τον Bellegarde, στα ρωσικά από τον D. T. M. Είχε 558 σελ.
- Το 1800 στην Δρεσδη, κυκλοφόρησε το βιβλίο του Α. Γκ. Μάισνερ “Αισώπειοι Μύθοι για Νέους” (παραπάνω φωτ.).
- Το 1803, στην Βενετία, του Ιω. Πατούσα, δαπάναις Θεοδοσίου του εξ Ιωαννίνων (παραπάνω φωτ.).
- Το 1810 κυκλοφόρησαν στο Παρίσι από τον Αδ. Κοραή.
- Το 1823 και πάλι με τίτλο “Μύθοι του Αισώπου”, μετάφραση από τα ελληνικά στα ρωσικά, από τον Ιβ. Μαρτίνοφ, στην Αγία Πετρούπολη.
- Το 1844 από τον R. de Oviedo, στην Βαρκελώνη, σε στίχους.
- Το 1848, από τον J. A. στην Μάλαγα.
- Το 1851 συμπεριελήφθησαν στο “Παραμύθια και ιστορίες, συλλεγμένα από ανατολικές χώρες”, μεταφρασμένα στα φινλανδικά, “εικονογραφημένα με όμορφες εικόνες, ως δώρο, ψυχαγωγία και όφελος για τα επιμελή παιδιά”, εκδ. Βιβλιοπωλείο Öhmann.
- το 1852 κυκλοφόρησε μια κριτική έκδοση στην Λειψία από τον Χαλμ.
- Το 1859 ο Αντ.-Μ. Πολυλάς[4] τυπώνει και κυκλοφορεί την εκσοη «Η αισώπειος φιλοσοφία παρ’ Έλλησι».
- Το 1863 σπό τον Fr. Pelayo Briz, στην Βαρκελώνη, σε στίχους.
- Το 1871 κυκλοφόρησε με τίτλο “Πλήρης συλλογή μύθων του Αισώπου”, στα ρωσικά, στην Μόσχα. Ήταν 132 σελ. Και από τον F. Javier, στην Βαρκελώνη, από την ελληνική και την λατινική έκδοση.
- Το 1889 από Cl. Cortejón, στην Βαρκελώνη, Μαζί με του Φαίδρου. Και του K. Halm (επιμ.) “Fabulae aesopicae collectae”, Leipzig in aedibus, BG Teubneri.
- Το 1890, από τον A. Peñafiel, στο Μεξικό.
- Το 1898 από τον Μ. ντε Σίλβα, Μεξικό, στα ελληνικά και τα ισπανικά.
Επίσης:
- «Μύθοι του Αισώπου» κείμ. Ν. Δεληγιάννης, εικον. Ν. Λεωνίδου, εκδ. Χατζηνικολάου.
- «Αισώπειοι μύθοι», έμμετρη μτφρ. Ν. Δρακουλίδη[3], 1914.
- Aesopi fabulae, recensuit Aem. Chambry, Παρίσι, Société d’édition “Les belles lettres”, 1925-1926. Και Chambry Ém. (μτφρ. εισαγωγή και σημειώσεις), εκδ. Les Belles Lettres, Παρίσι, «Συλλογή πανεπιστημίων της Γαλλίας Série grecque (Συλλογή Budé)», 1927 και 2019, LIV, 324.
- Pumarega Á. στην Μαδρίτη, 1934.
- Hausrath A. (επιμ.) “Corpus Fabularum Aesopicarum”, 1940 και 1956, και 1959 και 1970 – “Fabulae Aesopicae soluta oratione conscripta”, Λειψια / Leipzig.
- Perry B. E. (επιμ.) “Aesopica” με τον επεξηγηματικό υπότιτλο “μια σειρά κειμένων που σχετίζονται με τον Αίσωπο ή αποδίδονται σε αυτόν, ή συνδέονται στενά με την λογοτεχνική παράδοση, που φέρει το όνομά του. Συλλογή και κριτική επιμέλεια, εν μέρει μεταφρασμένη από ανατολικές γλώσσες, με σχολιασμό και ιστορικό δοκίμιο”, Urbana, Ill. 1952 (β΄ έκδοση 2007).
- Η πληρέστερη συλλογή μύθων του Αισώπου στην τ. ΕΣΣΔ, μεταφρασμένη από τον Μ. Λ. Γκασπάροφ, εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Nauka, το 1968.
- Αγγέλου Γ. “Μύθοι κατά Αίσωπο και Λαφονταίν”, εκδόσεις “Δελφίνι”, Αθήνα, 1997, σχ. 16ο, σελ. 75.
- Το 1997 ο βρετανικός εκδοτικός οίκος Penguin Books τους τύπωσε σε 50.000 αντίτυπα!
- Μελισσινός Στ. «Οι μύθοι του Αισώπου – Μεταπλασμένοι ποιητικά κατά τη σωκρατική μεθοδολογία», 2003.
- Ηρόδ. 2.134, Αρ. V.566, Πλ. Com.70, Πλ. Phd.60c, Καλλ. Fr.192.15, Αριστοτ. Rh.1393b9, Vit. Aesop.passim.
- Amelung P. “Ο Αίσωπος του Ουλμ του 1476 / 1477”[*], σχόλια στο αντίγραφο, Ludwigsburg 1995.
- Baumbach M. “Αίσωπος”, στο P. von Möllendorff, κ.ά. (επιμ.) “Ιστορικές Προσωπικότητες της Αρχαιότητας – Λογοτεχνία, Τέχνη και Μουσική” The New Pauly, συμπληρώματα, τ. 8, εκδ. Metzler, Στουτγάρδη / Βαϊμάρη 2013.
- Dithmar R. “Υπαρξιακή και κοινωνική κριτική σε μύθους από τον Αίσωπο μέχρι τον Μπρεχτ” στο “Die Schulwarte”, μηνιαίο περιοδικό για την διδασκαλία και την εκπαίδευση, τ. 24, τ. 1, 1971.
- Grubmüller Kl. “Δάσκαλος Αίσωπος. Έρευνες για την ιστορία και τη λειτουργία του μύθου στον Μεσαίωνα” τ. 56, εκδ. Άρτεμις, Ζυρίχη / Μόναχο 1977 (επίσης διατριβή στο Πανεπιστήμιο Μονάχου, 1974).
- Jagoda Luzzatto M. κ.ά. “Aisopos”, στο The New Pauly (DNP), Vol. 1, εκδ. Metzler, Stuttgart 1996.
- ντε Λα Φονταίν Ζ. “Ο Βίος του Αισώπου του Φρύγα”.
