Το μυκηναϊκό νεκροταφείο των Δενδρών Αργολίδος, τον 15ο αιώνα π.Χ. σχετίζεται με το ανακτορικό κέντρο της Μιδέας – Η αρχαία πανοπλία και οι ταφές θυσιασμένων αλόγων

Το μυκηναϊκό νεκροταφείο των Δενδρών Αργολίδος [1] εκτείνεται στην πλαγιά ενός χαμηλού λόφου, δυτικά της μυκηναϊκής ακρόπολης της Μιδέας. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 έως σήμερα έχουν ανασκαφεί:

• ένας θολωτός και
• 16 θαλαμωτοί τάφοι, οι οποίοι είχαν λαξευθεί στον μαλακό βράχο της περιοχής σε πυκνή διάταξη.

Ο θολωτός τάφος οικοδομήθηκε γύρω στο 1400 π.Χ. Αποτελείται από ελαφρώς κατηφορικό δρόμο μήκους 17,90 μ. και πλάτους 2,50 μ. και σχεδόν κυκλικό θόλο. Η θύρα του τάφου, στο ανατολικό άκρο του δρόμου, πλαισιώνεται από δύο πώρινες μονολιθικές παραστάδες με ελαφρές βάσεις. Η είσοδος στεγάζεται από λίθινο υπέρθυρο, το οποίο εσωτερικά καμπυλώνεται ακολουθώντας την καμπύλη μορφή του θόλου. Πάνω από το υπέρθυρο σχηματιζόταν πιθανότατα κουφιστικό τρίγωνο.

Ο κυκλικός θάλαμος του τάφου, διαμέτρου 7,30 μ., καλύπτεται με θόλο που υπολογίζεται ότι έφθανε σε ύψος τα 7 μ. Ο θόλος είναι κτισμένος με επάλληλες σειρές ερυθρών σχιστόλιθων, μεγάλων, τετραγωνισμένων στις κατώτερες στρώσεις και μικρότερων στις ανώτερες, με σφήνες από μικρούς λίθους χωρίς συνδετικό υλικό. Όλη η κατασκευή έκλεινε πιθανότατα με μεγάλη πλάκα, η οποία δεν σώζεται.

Στο δάπεδο του θαλάμου είχαν ανοιχθεί 4 ταφικοί λάκκοι. Στους ασύλητους λάκκους βρέθηκαν ανδρικές και γυναικείες ταφές, πλούσια κτερισμένες. Ανάμεσα στα κτερίσματα ξεχωρίζουν:

• χρυσό κύπελλο με διακόσμηση χταποδιού,
• αργυρή κύλικα με σκηνές κυνηγιού,
• χρυσό και αργυρό κύπελλο τύπου Βαφειου Λακωνίας με κεφαλές ταύρων,

• χρυσό κιβωτίδιο,
• αυγό στρουθοκαμήλου,
• χάλκινα όπλα – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ – και
• σφραγιδόλιθοι από χρυσόλιθο και ημιπολύτιμους λίθους.

Οι θαλαμωτοί τάφοι διαθέτουν κατηφορικούς δρόμους με συγκλίνοντα τοιχώματα και τετράπλευρους ταφικούς θαλάμους, των οποίων το στόμιο σφράγιζε ξερολιθιά. Στο δάπεδο των θαλάμων και των δρόμων συχνά ανοίγονταν και συμπληρωματικοί ταφικοί λάκκοι, καθώς οι τάφοι αυτοί είχαν χρησιμοποιηθεί για διαδοχικές ταφές μελών της ίδιας οικογένειας ή γένους. Η μνημειακή μορφή των τάφων και τα πλούσια κτερίσματα, με κορυφαίο εύρημα τη χάλκινη πανοπλία, υποδεικνύουν μια κοινωνία με σύνθετη κοινωνική διάρθρωση. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι ενδείξεις για τελετουργικές πρακτικές, όπως οι ταφές αλόγων έξω από τους τάφους. Το νεκροταφείο ήταν σε χρήση κυρίως κατά τον 15ο και 14ο αιώνα π.Χ. και σχετίζεται με το ανακτορικό κέντρο της Μιδέας.

ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΕΦΑ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.7.2022.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Το χωριο Δενδρά, απέχει 11 χλμ. από το Άργος. Κείται στον 37^ο παράλληλο [37.65487398578898, 22.828335898833025].

Η νεκρόπολη των Δένδρων θεωρείται ότι αποτελούσε το βασιλικό νε­κροταφείο της Μιδέας ήδη από την πρώιμη μυκηναϊκή εποχή.

Στον χώρο του νεκροταφείου [37.656929503678434, 22.825353310262482] έχουν βρεθεί οικιστικά κατάλοιπα της πρώιμης Εποχής Χαλκού, καθώς και ταφικοί τύμβοι του τέλους της μέσης και των αρχών της ύστερης Εποχής Χαλκού, που περιλαμβάνουν και ταφές αλόγων!

Οι ανασκαφές άρχισαν την άνοιξη του 1926 από τον Σουηδό αρχαιολόγο Ax. W. Persson, όταν ερευνήθηκε ο θολωτός τάφος και το 1927 τρεις θαλαμωτοί. Δύο τάφοι ΒΑ. και έξω από τα όρια του οργανωμένου σήμερα αρχαιολογικού χώρου, ερευνήθηκαν από τον Ν. Μπέρτο, το φθινόπωρο του 1927. Το 1937 ο Persson ανέσκαψε έναν ακόμη θαλαμωτό τάφο. Το 1939 άλλους πέντε. Το 1960 ερευνήθηκε ο περίφημος «Τάφος της Πανοπλίας» από τον Ν. Βερδελή. Δύο ακόμη θαλαμωτοί τάφοι από τον Σουηδό αρχαιολόγο P. Astrom. Το 1977 ανασκάφηκαν από την Ε. Πρωτονοταρίου-Δεϊλάκη δύο θαλαμωτοί τάφοι και οι τύμβοι που τους περιβάλλουν.

Οι τάφοι ήταν πλούσια κτερισμένοι, αν και αρκετοί συλημένοι. Τα πολύτιμα κτερίσματά τους μαρτυρούν την υψηλή κοινωνική θέση των νεκρών. Από τα πολύτιμα σκεύη ξεχωρίζουν επίσης χρυσή φιάλη με έκτυπη παράσταση θαλασσινού τοπίου και ρυτό από αυγό στρουθοκαμήλου με επίθετη διακόσμηση από χρυσό και ασήμι.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, εύρημα του νεκροταφείου είναι η «περίφημη πανοπλία[1] των Δένδρων», που αποκαλύφθηκε στον θαλαμωτό τάφο 12. Είναι κατασκευασμένη από πολλά μεγάλα χάλκινα ελάσματα, που εκάλυπταν ολόκληρο το σώμα του πολεμιστή. Μαζί βρέθηκαν και οι χάλκινες περικνημίδες και κατάλοιπα του οδοντόφρακτου κράνους του, με τις χάλκινες παραγναθίδες, ίχνη χαυλιοδοντων αγριογούρουνων, κλπ. Και ασημένια κύπελλα, χάλκινα όπλα και σκεύη. Όλα χρονολογούνται στα τέλη του 15^ου αι. π.Χ. Το ιδεόγραμμα Γραμμικής Β [από την Κνωσό (σειρά Sc), την Πύλο (σειρά Sh) και την Τίρυνθα (σειρά Si)], απεικονίζει πανοπλία αυτού του τύπου. Αντίγραφό της φιλοτέχνησε ο αρματοποιος Δ. Κατσίκης.

Τέλος, σε ταφές σε τύμβο επίσης Εποχής Χαλκού, βρέθηκαν θυσιασμένα άλογα.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Δημακοπούλου Κ. – Ν. Διβάρη-Βαλάκου «Η Μυκηναϊκή Ακρόπολη της Μιδέας», Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, Αθήνα, 2010.
• Mack Crew P., κ.ά. «The Cambridge Ancient History: c. 1800 – 1380 B.C.», εκδ. Cambridge University Press, 1975.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Στοιχεία, χάλκινα ελάσματα, κλπ. παρόμοιων πανοπλιων, από την ύστερη μυκηναϊκή περίοδο, έχουν βρεθεί και στην Θήβα, και στις Μυκήνες και την Φαιστό Ηρακλείου Κρήτης. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ.

αρχαιο μυκηναικο νεκροταφειο Δενδρων Αργολιδος, 15ος 14ος αιωνας πΧ ανακτορικο κεντρο Μιδεας μυκηναι Δενδρα Αργολιδας, ανακτορο Μιδεα μυκηνες αργολιδα λοφος μυκηναικη ακροπολη 20ος αιωνας μχ 1930 ανασκαφη θολωτος ταφος θαλαμωτοι ταφοι, λαξευμα μαλακος βραχος θολωτοι 1400 κατηφορικος δρομος μηκος πλατος κυκλικος θολος θυρα διαδρομος πωρινη μονολιθικη παρασταδα ελαφρια βαση λιθινο υπερθυρο, κουφιστικο τριγωνο κυκλικος θαλαμος διαμετρος υψος ερυθρος σχιστολιθος τετραγωνισμενος λιθος χωρις συνδετικο υλικο κατασκευη μεγαλη πλακα, δαπεδο ταφικος λακκος ασυλητος ανδρικη γυναικεια ταφη κτερισμα κτερισματα χρυσο κυπελλο διακοσμηση χταποδι αργυρη κυλικα κυλιξ σκηνη κυνηγιου κυνηγι χρυσος αργυρο Βαφειο λακωνια κεφαλη κεφαλι ταυρος κιβωτιδιο, αυγο στρουθοκαμηλος χαλκινα οπλα σφραγιδολιθος χρυσολιθος ημιπολυτιμοι λιθοι συγκλιση τοιχωμα τετραπλευρος στομιο ξερολιθια διαδοχικες μελος οικογενεια γενος μνημειακη μορφη ευρημα χαλκινη πανοπλια, κοινωνια συνθετη κοινωνικη διαρθρωση τελετουργικη πρακτικη τελετουργια ταφες αλογων ταφη αλογου αλογο ιππος χρηση 14ος χωριο αργος 37ος παραλληλος νεκροπολη βασιλικη πρωιμη μυκηναικος πολιτισμος οικιστικα καταλοιπα ταφικοι τυμβοι μεσης αρχες υστερη ανασκαφες Σουηδος αρχαιολογος περσον σουηδια Persson, αρχαιολογικος χωρος Μπερτος, Ταφος Πανοπλιας Βερδελης Πρωτονοταριου Δειλακη συληση αρχαιοκαπηλια υψηλη νεκρος πολυτιμα σκευη χρυση φιαλη εκτυπη παρασταση θαλασσινο τοπιο ρυτο στρουθοκαμηλου επιθετη διακοσμηση μεγαλο χαλκινο ελασμα σωμα πολεμιστης χαλκινη περικνημιδα οδοντοφρακτο κρανος παραγναθιδα χαυλιοδοντας αγριογουρουνο ασημενιο οπλο σκευος ιδεογραμμα Γραμμικη Β γραφη Κνωσος Πυλος μεσσηνια Τιρυνθα τιρυνςαπεικονιση αντιγραφο αρματοποιος Κατσικης θυσιασμενα θυσιασμενο θυσια χαλκινα ελασματα, Θηβα βοιωτια Μυκηνες Φαιστος Ηρακλειου Κρητης Ηρακλειο Κρητη