Του Γιώργου Λεκάκη
Σε μια βραχοσκεπή (εδώ την λεν capella) – καταφύγιο στο Capellades / Παρεκκλήσι[1], στην Anoia, κοντά στην Βαρκελώνη Καταλανίας Ισπανίας, το Abric Romaní[2], στον 41o παράλληλο [41.532771836336195, 1.6882449779715065] το οποίο χρησιμοποιούσαν οι Νεάντερταλ πριν από περίπου 79.000 έως 40.000 χρόνια, βρέθηκαν 27 αρχαιολογικά επίπεδα (έως τώρα) που ανήκουν στην Μέση Παλαιολιθική περίοδο (Homo neanderthalensis), με εξαίρεση το πρώτο επίπεδο, το οποίο ανήκει στον Homo sapiens και εξετάσθηκαν… 597 ξύλινα αντικείμενα, από κόκκινο πεύκο, κ.ά.
Αυτά τα εξαιρετικά τεκμήρια κατεργασίας ξύλου από τους Νεάντερταλ, διατηρήθηκαν χάρη στην επικάλυψη από τραβερτίνη. Ανακτήθηκαν από 16 αρχαιολογικά στρώματα. Το σύνολο των ευρημάτων περιλαμβάνει αποτυπώματα ξύλου, αποτυπώματα απανθρακωμένου ξύλου και απανθρακωμένα μακροκατάλοιπα, μεταξύ των οποίων μπορούν να αναγνωριστούν αρκετά αντικείμενα κατασκευασμένα από τον άνθρωπο. Σε αυτά περιλαμβάνονται εργαλεία και όπλα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης και δομικά στοιχεία, τα οποία αποκαλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων κατεργασίας ξύλου. Στις σημαντικότερες ανακαλύψεις συγκαταλέγονται ξύλινα δόρατα, μυτερές ράβδοι και αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως δίσκοι και τρίποδες. Ένα αντικείμενο που μοιάζει με ρόπαλο, το οποίο βρέθηκε στο στρώμα P, αποτελεί ένα μοναδικό εύρημα χωρίς σαφή αντιστοιχία στο προϊστορικό αρχαιολογικό αρχείο ευρημάτων.
Μεγάλο μέρος αυτού του ξύλου σώζεται μόνον ως αποτύπωμα του αρχικού του σχήματος: Καθώς το ξύλο αποσυντίθετο, νερό πλούσιο σε ανθρακικό ασβέστιο σχημάτιζε γύρω του επικαθίσεις τραβερτίνη, δημιουργώντας καλούπια τα οποία κατέγραψαν οι αρχαιολόγοι κατά την ανασκαφή!
Από τα ευρήματα 13 είχαν υποστεί επεξεργασία ή είχαν χρησιμοποιηθεί – ανάμεσά τους και δύο δόρατα, εκ των οποίων το καλύτερα διατηρημένο έχει μήκος 2,45 μ.! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης «Αρχαια ελληνικα οπλα», ΕΔΩ. Ο J. Vallverdú, αρχαιολόγος στο Ινστιτούτο, εδήλωσε ότι το πιο απλό δίδαγμα από τον συγκεκριμένο χώρο είναι πως η Παλαιολιθική / Λίθινη εποχή «δεν ήταν ένας κόσμος φτιαγμένος μόνον από λίθους / πέτρα» όπως λέει το όνομά της. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να ειπωθεί, πως η πέτρα είναι υλικό που αντέχει περισσότερο στον χρόνο και, κατά συνέπειαν, αυτό που βρίσκουν κυρίως οι αρχαιολόγοι. Οπότε έτσι επήρε το όνομά της αυτή η ιστορική περίοδος για τον άνθρωπο και την ανθρωπότητα. Και κακώς λέμε κάθε μονόπλευρο / μονοκόμματο άνθρωπο «μονολιθικό»… Αντιθέτως, ξύλινα στελέχη, λαβές και δόρατα εντοπίζονται μόνον σε περιπτώσεις όπου, λόγω κάποιας χημικής συγκυρίας, διατηρήθηκαν στο πέρασμα του χρόνου…
Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας, καθώς και πειραμάτων με όπλα, που έφεραν αιχμές από πέτρα ή οστούν, διαπιστώθηκε ότι μια κυκλική αιχμή διαμέτρου 15 χλστ. εφαρμόζει καλύτερα σε ένα ακονισμένο ξύλινο στέλεχος, απ’ ό,τι μια επίπεδη αιχμή, ανεξάρτητα από το υλικό κατασκευής της. Μάλιστα, η πρώτη αιχμή δόρατος από οστούν Νεάντερταλ, που ταυτοποιήθηκε ποτέ, αναφέρθηκε το 2024. Ευρέθη στο Abric Romaní.
Το σύνολο των ευρημάτων από το Abric Romaní αναδεικνύει την σημασία του ξύλου στα τεχνολογικά συστήματα των Νεάντερταλ και προσφέρει νέες, άγνωστες έως τώρα πληροφορίες σχετικά με τον ρόλο των οργανικών υλικών στις κοινωνίες της Μέσης Παλαιολιθικής περιόδου.
Δίπλα ακριβώς από το βραχοκαταφύγιο, έχει ιδρυθεί τουριστικό αρχαιολογικό πάρκο, το NEAN Parc Prehistòric de Capellades [41.53296097173058, 1.6879071881781977].
Από την βραχοσκεπή ανακτήθηκαν ακόμη κυνηγετικά λείψανα: κυρίως από άλογα και ελάφια, αν και σπάνια ολόκληρα, κατσίκα, αγριογούρουνο, ρινόκερω, ύαινα και πάνθηρα, με πολυάριθμα εργαλεία κατασκευασμένα από πυριτόλιθο, χαλαζία και ασβεστόλιθο.
- Ας σημειωθεί ότι πρόσφατες παλαιολιθικές ανακαλύψεις στην Μαραθούσα 1 Αρκαδίας στην Ελλάδα και το Gantangqing στην Κίνα ενισχύουν περαιτέρω την άποψη ότι οι πρακτικές κατεργασίας ξύλου ήταν γεωγραφικά διαδεδομένες και απαντώνταν σε διάφορα είδη του γένους Homo και σε διαφορετικά οικολογικά πλαίσια, αναδεικνύοντας την αυξανόμενη αναγνώριση της σύνθετης χρήσης του ξύλου κατά την Κατώτερη και Μέση Παλαιολιθική εποχή.
ΠΗΓΗ: P. Saladié «Neanderthal woodworking at Abric Romaní: Insights into the role of wood in a Middle Palaeolithic domestic context», Science Advances, Vol 12, Issue 41, DOI: 10.1126/sciadv.aeh2287, Καταλανικό Ινστιτούτο Ανθρώπινης Παλαιοοικολογίας και Κοινωνικής Εξέλιξης, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.10.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
ΤΟΥΣΡΙΣΜΟΣ – τουριστικα αξιοθεατα
Η πόλη [41.53147074420853, 1.6853857421634946] είναι φημισμένη για την χαρτοποιία της – το χαρτί υψηλής ποιότητάς της, το γκουάς, χρησιμοποιούσαν πολλοί καλλιτέχνες, όπως οι Γκόγια, Ραμόν Κάσας, κ.ά. Το χειροποίητο χαρτί γκουάς εξακολουθεί να παράγεται ακόμη και σήμερα, αλλά κατόπιν παραγγελίας:
Το χαρτί επήρε την ονομασία του από την οικογένεια Γκουάς, η οποία εγκαταστάθηκε εδώ το 1859, από το Ρέους. Σήμερα ο Πύργος Γκουάς, είναι μεγαλοπρεπές νεοκλασικό διώροφο κτήριο στο χωριό. Το συγκρότημα εργοστασίου Guasch. Τέσσερα μεγάλα κτήρια του 1879 – 1881. Το 1889, ετέθησαν σε λειτουργία οι πρώτοι 29 μηχανικοί αργαλειοί και μια ατμομηχανή. Το 1929, κατασκευάστηκαν τα νέα κτηρια βαφής, το πιο σημαντικό από τα οποία είναι ο Πύργος του Ρολογιού.
- Το Χαρτοποιείο Cal Munné είναι το μεγαλύτερο στην περιοχή, ιδιοκτησίας της οικογένειας Farreras από το 1749. Το 1918 πέρασε στην οικογένεια Munné, η οποία ανέλαβε επίσης το εργοστάσιο παραγωγής χαρτοκιβωτίων Xic d’en Pasqual.
- Ο μύλος Cal Titllo ή Pla Mill ή Marra Mill, είναι η έδρα της χαρτοβιομηχανίας J. Vilaseca, η οποία ιδρύθηκε εδώ το 1714 με τον μύλο Cal Mata και αργότερα με τους μύλους Cal Separa, Cal Castells και Cal Titllo το 1771. Τα πρώτα μηχανήματα εγκαταστάθηκαν το 1889.
- Ο μύλος Cal Violant ή Cal Romaní Mill, από τον 17ο αιώνα. Ανήκε στην οικογένεια Romaní.
- Η Κρήνη της Βασίλισσας, ένα νεοκλασσικό σιντριβάνι, σε σχήμα γυναίκας, από τα στήθη της οποίας αναβλύζουν δύο πίδακες νερού. Τόπος συνάντησης για τους εμπόρους χαρτιού, που μετέφεραν χαρτί σε όλην την Ισπανία. Πιστεύεται ότι σμιλεύτηκε στην μνήμη της βασίλισσας Περονέλλας της Αραγωνίας, συζύγου του Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Δ΄, η οποία το 1151 πέρασε από εδώ.
- Το Μουσείο Χαρτοποιίας Capellades ή Molí de la Vila λειτουργεί σε έναν παλαιό μύλο του 18ου – 19ου αιώνα. Παρουσιάζει ολόκληρη την διαδικασία χαρτοποιίας εκείνης της εποχής. Ευρίσκεται δίπλα στον ποταμό Bassa. Το κτήριο χρονολογείται από το 1748, αλλά τεκμηριώνεται από το 1237.
- Η λίμνη Λα Μπάσα, στο κέντρο του χωριού. Τα νερά της χρησιμοποιούνταν κατά τον Μεσαίωνα για την τροφοδοσία των αλευρόμυλων και, στα τέλη του 18ου αι., των 16 Μολίνος ντε λα Κουέστα, για την χαρτοποιία.
Εκκλησίες:
- της Santa María, νεοκλασσικού ρυθμού, λατινικής κάτοψης και μεγάλων διαστάσεων, γνωστή ως Καθεδρικός Ναός της Noya.
- της Παναγίας Πιλάρ, του 1801, από την οικογένεια Σέρα, η οποία ήταν κατασκευαστής χαρτιού υψηλής ποιότητας.
- το παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας κοντά στην Κρήνη της Βασίλισσας, στην παλιά πόλη. Από τον 12ο αιώνα. Ξανακτίστηκε τον 17ο αιώνα.
Η πόλις είναι αδελφοποιημένη με την ομώνυμη πόλη Capellades στην Κόστα Ρίκα.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Στην ίδια πόλη και το Σπήλαιο Τόρε Νόβα είναι αρχαιολογικός χώρος, με ευρήματα από την Εποχή Μετάλλου.
[2] Επήρε το όνομα του Amador Romaní, ενός κατασκευαστή χαρτιού από το Capellades, ο οποίος στις 9.8.1909, ανακάλυψε τα πρώτα ερείπια στο φαραγγι του ποταμού Noya.
Cueva de la Torre αρχαιο ξυλινο δορυ ροπαλο 60.000 χρονων χρονια πριν Παλαιολιθικη εποχη λιθικη Λεκακης Fuente de la Reina ξυλο δορατα αρχαια ροπαλα λιθινη βραχοσκεπη καπελα καπελλα capella καταφυγιο βραχοκαταφυγιο καπεγιαδες Capellades Παρεκκλησι ανοια Anoia, Βαρκελωνη Καταλανιας Καταλονιας Καταλανια Καταλονια Ισπανιας, αμπρικ ρομανι Abric Romaní 41oς παραλληλος χρηση Νεαντερταλ 79.000 40.000 70.000 αρχαιολογικο επιπεδο Μεση Παλαιολιθικη περιοδος αναπαρασταση Homo neanderthalensis επιπεδο, χομο σαπιενς Homo sapiens εξεταση ξυλινα αντικειμενα, κοκκινο πευκο, κοκκινη πευκη εξαιρετικο τεκμηριο κατεργασια ξυλου τραβερτινης αρχαιολογια ευρημα αποτυπωμα αποτυπωματα απανθρακωμενο απανθρακωμενα μακροκαταλοιπα, αντικειμενα κατασκευη ανθρωπος εργαλειο οπλα, αντικειμενο καθημερινη δομικα στοιχεια, δραστηριοτητα σημαντικοτερες ανακαλυψεις ξυλινα μυτερη ραβδος δισκος τριποδα τριποδες τριπους μοναδικο προιστορια αποσυνθεση νερο ανθρακικο ασβεστιο επικαθιση καλουπι ανασκαφη μηκος λιθινη λιθος / πετρα ονομα υλικο ιστορια ανθρωποτητα μονοπλευρος μονοκομματος ανθρωπος μονολιθικος λαβη στελεχος χημικη συγκυρια χημεια πειραμα οπλο αιχμη οστουν, κυκλικη διαμετρος ακονισμενο ακονι επιπεδη δορατος οστο 2024 διατομη σημασια τεχνολογια αγνωστο οργανικα υλικα κοινωνια βραχοσκεπη κυνηγι λειψανα αλογο ιππος ελαφι, αιγα, κατσικα, αγριογουρουνο, ρινοκερως, υαινα πανθηρ πανθηρας, πυριτολιθος, χαλαζιας ασβεστολιθος παλαιολιθικες ανακαλυψεις Μαραθουσα αρκαδια Ελλαδα γκαντανγκινγκ Gantangqing Κινα πρακτικη ειδος γενος Homo οικολογια Κατωτερη τουρισμος χαρτοποιια χαρτι υψηλης ποιοτητας γκουας, εικαστικα εικαστικος καλλιτεχνης, ζωγραφος ζωγραφικη Γκογια, Κασας, χειροποιητο παραγωγη παραγγελια οικογενεια Γκουας, 19ος αιωνας μχ 1859, Ρεους Πυργος Γκουας, μεγαλοπρεπες νεοκλασσικο διωροφο κτηριο χωριο συγκροτημα εργοστασιο Guasch κτηρια 1879 – 1881 1889, πρωτος μηχανικος αργαλειος ατμομηχανη βαφη ρολογιου ρολοι Χαρτοποιειο Cal Munne μεγαλυτερο ιδιοκτησια Farrera 18ος 1749 παραγωγης χαρτοκιβωτιο Xic d’en Pasqual μυλος Cal Titllo Pla Mill Marra Mill, χαρτοβιομηχανια ιδρυση 1714 μυλοι κρηνη Βασιλισσας, νεοκλασσικο σιντριβανι, συντριβανι σχημα γυναικας, γυναικα γυναικεια στηθη στηθος πιδακας νερου εμπορος εμποριο Ισπανια Μουσειο Χαρτοποιιας παλαιος διαδικασια ποταμος μπασα βασα μπασας βασας μπασσα βασσα μπασσας βασσας Bassa,13ος 1237 λιμνη Λα Μπασα, νερα Μεσαιωνας αλευρομυλος μολινος ντε λα Κουεστα, εκκλησιες εκκλησια ιερος ναος ΙΝ σαντα μαρια Santa Maria, νεοκλασσικος ρυθμος λατινικη κατοψη Καθεδρικος Ναος νογια Noya Παναγια Πιλαρ, 1801, Σερα, κατασκευαστης υψηλη ποιοτητα αγιας Βαρβαρας αγια Βαρβαρα βασιλισσα παλια 12ος 17ος Capellades Κοστα Ρικα αμερικη σπηλαιο Τορε Νοβα αρχαιολογικος χωρος, εποχη Μεταλλου 1909, ερειπια φαραγγι ποταμι Περονελλα Περονελα αραγωνια Ραυμονδος Βερεγγαριος Δ
