Το γνωστό λινάρι Pilis είναι ελληνικό! Τώρα και αρχαίο μολύβδινο ειδώλιο γυμνής Αφροδίτης βρέθηκε στην Ουγγαρία! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ο Άγιος Ιωάννης[1] είναι ένα χωριό στην Πέστη, στην περιοχή Πιλισβόροσβαρ, στην πολη της Βουδαπέστης Ουγγαρίας στον 47^ο παράλληλο [47.60901273431052, 18.89465897287411].

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ, ΕΔΩ.

Έως τώρα έλεγαν πως η ιστορία του οικισμού εντοπίζεται μόνον στις αρχές του 18ου αιώνα μ.Χ.! Ακόμη και οι πρώτες απογραφές, μετά την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν αναφέρουν τον Άγιο Ιωάννη.

Αλλά το Pilisszentiván είναι σημαντικό σε όλον τον κόσμο από οικολογική[2] άποψη, επειδή τα βουνά Nagy-Szénás και Kis-Szénás – γνωστά ως Szénások – φιλοξενούν το παγκοσμίως γνωστό λινάρι Pilis (λινάρι Pilisszentiván ή δολομιτικό λινάρι)[3]… Ευρίσκεται μόνον εδώ σε όλον τον κόσμο! Όμως οι πλησιέστεροι συγγενείς αυτού, είναι είδη λιναριού, που προέρχονται από τις ορεινές περιοχές της… Ελλάδος – σχεδόν 1.000 χλμ. νότια! Αυτό σημαίνει πως κάποτε, στα αρχαία χρόνια, υπήρχε επικοινωνία και ανταλλαγή προϊόντων (και σπόρων) με την αρχαία Μακεδονία (τουλάχιστον)…

Μέχρι τώρα αρχαιολογικώς δεν είχε αποδειχθεί αυτή η σχέση… Όμως…

ΤΩΡΑ, ένα αρχαίο μολύβδινο ειδώλιο τύπου Σεμνής Αφροδίτης ήλθε στο φως σε έναν αρχαίο οικισμό (ρωμαϊκών χρόνων), στο Pilisszentiván-Hárs[4]. Ανακαλύφθηκε κατά την διάρκεια έρευνας με ανιχνευτή μετάλλων. Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς αποτελεί το πρώτο γνωστό αρχαίο αντικείμενο θρησκευτικού χαρακτήρα από αυτόν τον χώρο του οικισμού. Το αγαλματίδιο αυτής της γυμνής Αφροδίτης, είναι το αρχαιότερο θρησκευτικό αντικείμενο, που ανακαλύπτεται σε αυτό το μέρος της Ουγγαρίας.

• Η Σεμνή Αφροδίτη (> λατ. Venus pudica) είναι μια κλασσική στάση της θεάς Αφροδίτης, κατά την οποία γυμνή υψώνει το δεξί της χέρι, προσπαθώντας να καλύψει το στήθος της, ενώ το αριστερό της χέρι επιχειρεί να κρύψει την ηβική περιοχή. Ο τύπος αυτός προέρχεται από την Αφροδίτη της Κνίδου του Πραξιτέλη.

Η εφετινή αρχαιολογική ανασκαφή στον οικισμό ρωμαϊκών χρόνων («vicus»), που εντοπίζεται στο Δάσος Φλαμουριάς (Hárs Forest) στο Pilisszentiván, ολοκληρώθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου. Υπό την καθοδήγηση του B. Simon, μέλη του Τμήματος Κλασσικής Αρχαιολογίας διεξήγαγαν την έρευνα για τέταρτη φορά.[5] Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Εθνικού Ταμείου Πολιτισμού και του Δήμου Pilisszentiván. Στόχος της φετινής έρευνας – η οποία διεξήχθη σε ένα ευχάριστο δασικό περιβάλλον – ήταν ο ακριβέστερος προσδιορισμός των κτηρίων που βρίσκονται γύρω από την ήδη εντοπισμένη πηγή Hársas, καθώς και η διαπίστωση της χρήσης τους.

Πρόσθετα αρχαιολογική ευρήματα μαρτυρούν επίσης αρχαία παρουσία: Μεταξύ άλλων, ήλθαν στο φως τμήμα χάλκινου κατόπτρου με μολύβδινη επένδυση στην πίσω όψη, σιδερένια εργαλεία, πόρπες, νομίσματα, ένα τμήμα θώρακα από ορείχαλκο (με περιεκτικότητα σε μόλυβδο), κ.ά.

Η ανασκαφή της οικιστικής πτέρυγας και του βόρειου δωματίου / προθαλάμου του κτηρίου, που έχει χαρακτηριστεί ως «Κτηριο Ε» απέδωσε επίσης ιδιαίτερα σημαντικά αποτελέσματα. Στο άκρο της οικιστικής ζώνης αποκαλύφθηκε μια λιθόστρωτη επιφάνεια (με λίθινες πλάκες) – παρόμοια με εκείνες που έχουν βρεθεί σε οικίες που ανασκάφηκαν παλαιότερα – η οποία πιθανότατα χρησίμευε ως χώρος για οικονομικές δραστηριότητες. Στο βορειότερο τμήμα της ανασκαφικής περιοχής εντοπίστηκε επίσης ένα άθικτο στρώμα επιχώσεων, το οποίο απέδωσε μεγάλη ποσότητα κεραμικής (ορισμένα κομμάτια ήταν πλήρως ακέραια), καθώς και μια άθικτη σιδερένια τσιμπίδα.

Το σύνολο αυτό των ευρημάτων υπόσχεται να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την χρήση του κτηρίου και την καθημερινή ζωή στον οικισμό.

Αν και η φετινή ανασκαφική περίοδος ολοκληρώθηκε, πολλά ερωτήματα σχετικά με την ιστορία του αρχαίου οικισμού παραμένουν αναπάντητα. Ελπίζουμε βάσιμα ότι θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε την έρευνά μας στην ίδια τοποθεσία το επόμενο έτος και να αποκαλύψουμε περισσότερες λεπτομέρειες για την ζωή στον vicus του Pilisszentiván.

ΠΗΓΗ: Sz. Joháczi, B. Simon, ELTE BTK Régészettudományi Intézet, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.10.2026.

Τέλος, το β΄ μισό της δεκαετίας του 2000, στα περίχωρα του Pilisszentiván, σε μια δασώδη περιοχή νότια του χωριού, ευρέθησαν τα ερείπια ενός τείχους-προμαχώνα, λένε κελτικής προέλευσης (παρακάτω φωτ.) και άλλα τμήματα τείχους που φαίνεται να έχουν κατασκευαστεί, μαζί με πολλά θραύσματα κεραμικής, τα οποία πιθανότατα προέρχονται επίσης από την προχριστιανική εποχή. Οι πέτρες μεταφέρθηκαν εδώ από αλλού! Ευρέθησαν επίσης θραύσματα κεραμικής, ένα ρωμαϊκό νόμισμα και ένας μικρός αριθμός μεταλλικών αντικειμένων.

• ΣΗΜΕΡΑ, στο Pilisszentiván ζουν και Έλληνες καθολικοί (0,4%).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• H. A. “Αρχαιολογικές ανασκαφές στα σύνορα Szentiván / Régészeti ásatások a szentiváni határban”, Szentiváni Újság, Αυγ. 2013.
• Λεκακης Γ. “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Το όνομα του χωριού ήταν Άγιος Ιωάννης (Szent Iván ή Szentiván, ουγγρ. Πιλισζεντιβάν / Pilisszentiván) μέχρι τον 20ό αι. Το πρόθεμα Pilis εδόθη ως διάκριση στις αρχές του 20ού αιώνα. Η γερμανική ονομασία του χωριού είναι Sanktiwan, η οποία εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα ως Sankt Iwan bei Ofen (γερμ Ofen = Βούδα), δηλ. Szentiván κοντά στην Βούδα.

[2] Εδώ ζει ένας σημαντικός αριθμός και άλλων, λιγότερο σπάνιων, αλλά βοτανικά σημαντικών φυτικών ειδών. Αλλά και προστατευόμενων και άκρως προστατευόμενων ειδών εντόμων, όπως το μεγαλύτερο είδος ακρίδας στην περιοχή, της μεταπαγετώδους ακρίδας με τα πριονωτά πόδια, που αποτελεί λείψανο της μεταπαγετώδους περιόδου!

[3] Το Πιλισζεντιβάν ευρίσκεται στην συμβολή των ορέων Πίλις και Βούδας.

[4] Hárs = φλαμουριά.

[5] Συμμετείχαν φοιτητές αρχαιολογίας και προσωπικό της εταιρείας Archeovertex Kft., καθώς και εθελοντές από τον Σύλλογο Τοπικής Ιστορίας του Pilisszentiván, το Κέντρο Επισκεπτών Pilisi Len και τον Σύλλογο Κοινοτικής Αρχαιολογίας.

λιναρι πιλις Pilis ελληνικο αρχαιο μολυβδινο ειδωλιο γυμνη Αφροδιτη Ουγγαρια Λεκακης μολυβδος αρχαια ειδωλια αγιος Ιωαννης χωριο Πεστη, Πιλισβοροσβαρ, Βουδαπεστη Ουγγαριας 47^ος παραλληλος ιστορια οικισμος 18ος αιωνας μΧ απογραφη Οθωμανικη Αυτοκρατορια, Pilisszentivan οικολογια βουνα Nagy Szenas Kis Szenas Szenasok σζενας σζενασοκ συγγενες ειδη λιναριου ορεινη Ελλαδα ανταλλαγη προιοντων σπορων Μακεδονια αρχαιολογια σχεση Σεμνη Αφροδιτη αρχαιος ρωμαικα χρονια Pilisszentiván Hars ερευνας ανιχνευτης μεταλλων ευρημα σημαντικο γνωστο αντικειμενο θρησκευτικος χαρακτηρας αγαλματιδιο αρχαιοτερο θρησκευτικο αντικειμενο, Venus pudica κλασσικη σταση δεξι χερι, στηθος αριστερο ηβη ηβικη περιοχη Κνιδου κνιδος πραξιτελη πραξιτελης αρχαιολογικη ανασκαφη βικους vicus Δασος Φλαμουριας κτηριο πηγη Harsas, αρχαιολογικα ευρηματα χαλκινο κατοπτρο επενδυση σιδερενια εργαλεια, πορπη νομισμα δωματιο προθαλαμος λιθοστρωτο λιθινη πλακα οικια οικονομια αθικτο στρωμα επιχωσεις κεραμικη ακεραιο αθικτη σιδερενια τσιμπιδα ευρημα χρηση καθημερινη ζωη θωρακας ορειχαλκος σιδερενιο εργαλειο κεραμικα, νομισματα Ivan Szentivan, ουγγρικα Πιλισζεντιβαν 20ος διακριση γερμανια Sanktiwan, γερμανικα οφεν Ofen Βουδα σπανιο βοτανα βοτανο φυτικα φυτικο φυτο φυτα ειδος προστατευομενα ακρως προστατευομενο εντομο ακριδας μεταπαγετωδης ακριδα πριονωτα ποδια, περιοδος ορη Πιλις φλαμουρια