Ο αρχαιότερος κουμπαράς του κόσμου βρέθηκε στην Ιωνία! Αρχαίοι κουμπαράδες βρέθηκαν και σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Θήβα, Χαλκίδα, Πολυρρήνεια Χανίων Κρήτης

Του Γιώργου Λεκάκη

Η ἀργυροθήκη ή χρηματοθήκη (λατινικά: arcula, crumena > νυν κουμπαράς) ήταν άγνωστη στην αρχαϊκή Ελλάδα. Τα χρήματα φυλάσσονταν σε κιβώτια μαζί με κοσμήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα. Στην Ελλάδα έχουν βρεθεί κουμπαράδες, που χρονολογούνται από τον 4^ο αιώνα π.Χ. Μερικοί έχουν αρχιτεκτονικά σχέδια οικιών, ναών (σε ευθεία παραπομπή πως όποιος τους έκλεβε, “έκλεβε εκκλησία”). Οι Ρωμαίοι πολιτες χρησιμοποιούσαν μικρά αγγεία για την φύλαξη χρημάτων (olla ή aula). Είχαν σχήμα αχλαδιού ή γυναικείου στήθους (σύμβολο πλούτου και αφθονίας). Τέτοια έχουν βρεθεί πάρα πολλά – ΠΗΓΗ: Ἀντιφάν. ἐν «Μίδωνι», 1. Θεοφρ. Χαρ. 10. Πολυδ. Δ΄,19. Κικερων «Epistulae ad Familiares», 9,18,4. Πλαυτος κωμωδία «Aulularia». Κ. Μανασσ. Χρον. 6414.

Αρχαίοι κουμπαράδες έχουν βρεθεί επίσης σε:

Πριήνη Ιωνίας Μικράς Ασίας, πήλινος ναόσχημος του 2ου αι. π.Χ. Με σχισμή για να ρίπτονται νομίσματα και άνοιγμα πίσω για να τα βγάζει κανείς. Θεωρείται ο αρχαιότερος γνωστος ιδιωτικος κουμπαράς [1.190 f. no.25]. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”.
Αθήνα, κατά τις εργασίες κατασκευής του Μετρό στην πλατεία Συντάγματος: Πήλινος, του 1^ου – 2^ου αιώνα μ.Χ. Σπάνιο εύρημα. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
Αθήνα, οικόπεδο Μακρυγιάννη, πήλινος του 3^ου – 4^ου αι. μ.Χ., με κατακόρυφη σχισμή για τα κέρματα. Το αγγείο είχε, πιθανότατα, κλειστό επάνω μέρος, ώστε να μην αφαιρούνται εύκολα τα χρήματα.
Θεσσαλονίκη: Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού υπάρχει πήλινος κουμπαράς από ανασκαφή στην οδό Κ. Παλαιολόγου, του 4^ου – 5^ου αι. μ.Χ. Μέσα του ευρέθη και ένα χάλκινο νόμισμα.
Θήβα: Αρχαία πήλινο αγγείο, για αποταμίευση ή απόκρυψη χρημάτων σε περιόδους αναταραχών.
Χαλκίδα: Αρχαίος πήλινος κουμπαράς ευρέθη σε ανασκαφή, επίσης για αποταμίευση ή απόκρυψη χρημάτων.

Παρ’ όλα αυτά, επισήμως υποδεικνύεται η… Γερμανία ως την ιστορική γενέτειρα του κουμπαρά, όταν εκεί εμφανίσθηκαν για πρώτη φορά τον… 17ο αιώνα μ.Χ.! Ενώ ακόμη και η γερμανική λέξη Tresor προέρχεται από παράφραση της ελληνικής λέξεως θησαυρός…

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.3.2017.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Λεκακης Γ. Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. Του ιδίου “Λεξικο παραδοσεων”.

«Θησαυράριον»[1] όμως έχει βρεθεί και στην σπουδαία Πολυρρήνεια Κισσάμου Χανίων Κρήτης: Ένας κυλινδρικός κουμπαράς που την κοιλότητα του έβαζαν τις δωρεές οι πιστοί. Σώζει δύο επιγραφές.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΟΛΥΡΡΗΝΕΙΑΣ, ΕΔΩ.

Η πρώτη είναι χαραγμένη στον κεντρικό δίσκο και αναφέρει τα ονόματα του αρχιτέκτονα, των επώνυμων αρχόντων και του ιερέα, επί των οποίων χτίστηκε ο ναός, στον οποίο βρέθηκε το θησαυράριο. Η δεύτερη είναι χαραγμένη στο σώμα και αναφέρεται σε μεταγενέστερη επισκευή του ναού. Συγκεκριμένα οι επιγραφές αναφέρουν:

Α. ἐπὶ δαμιοργῶν Ὀνάσανδρος Παρμένοντος, Οἰωνικλῆς Τασκύδα, Ὀρύας Πίθω [col. I.4] Τασκαιννάδας Σώσω, Θάλης Μενεδάμω [col. II.4] ἐπὶ Αἰγύλω ἱαριτεύοντος Καλλίκριτος ἐποίησε / [ΕΠΙ] ΔΑΜΙΟΡΓΩΝ [Ο]ΝΑΣΑΝΔΡΟΣ ΠΑΡΜΕΝΟΝΤΟΣ-ΟΙΩΝΙΚΛΗΣ ΤΑΣΚΥΔΑ-ΟΡΥΑ[Σ] ΠΙΘΩ-ΤΑΣΚΑΙΝΝΑΔΑΣ ΣΩΣΩ-ΘΑΛΗΣ Μ[ΕΝΕ]ΔΑΜΩ–ΕΠΙ ΑΙΓΥΛΩ ΙΑΡΙΤ[ΕΥΟΝΤΟΣ]-[Κ]ΑΛΛΙΚΡΙΤΟΣ Ε[ΠΟΙΗΣΕ]. – IC II xxiii 7A, 300 – 250 π.Χ.
Β. ἐπὶ δαμιοργῶν ἁ πόλις ἐπεσκεύασαν ἐπὶ Σωκράτεος Στρατοκύδεος, Βουλαγόρας Ὀρούα, Ἄνδροιτος Ἀριστίωνος, Θεόδωρος Σώσω, Ἀνδροκλῆς Σώσω. / ΕΠΙ ΔΑΜ[Ι]ΟΡΓΩΝ Α ΠΟΛΙΣ-ΕΠΕΣΚΕΥΑΣΑΝ-ΕΠΙ ΣΩΚΡΑΤΕΟΣ [Σ]Τ[Ρ]ΑΤΟΚΥΔΕΟΣ-ΒΟΥΛΑΓΟΡΑΣ ΟΡΟΥΑ, [ΑΝ]ΔΡΟΙΤΟΣ Α[Ρ]ΙΣΤΙΩΝΟΣ-ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΩΣΩ, ΑΝΔΡΟΚΛΗΣ ΣΩΣΩ. – IC II xxiii 7B, 3ος / 2ος π.Χ.

Βρίσκεται στην δεύτερη αίθουσα του ισογείου του Μουσείου Κισσάμου και το εύρημα βρέθηκε στην Πολυρρήνεια λίγο πριν από το 1886. – ΠΗΓΗ: Ι. Παπαδάκης, 16.9.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Δεν υπάρχει τέτοια ελληνική λέξη. Ο όρος είναι νεολογισμός. Στην αρχαια Ελλάδα ελέγετο αργυροθήκη (> αργύρια, τα αργυρά, ασημένια, άρα πολύτιμα νομίσματα).

αρχαιοτερος κουμπαρας κοσμου αρχαια Ιωνια αρχαιοι κουμπαραδες Αθηνα, Θεσσαλονικη, Θηβα, Χαλκιδα, Πολυρρηνεια Χανιων Κρητης Λεκακης αρχαιος κοσμο αθηναι, Θηβαι, Χαλκις Πολυρρηνια Χανια Κρητη αργυροθηκη χρηματοθηκη λατινικα arcula, crumena αγνωστη αρχαικη χρηματα φυλαξη κιβωτιο κοσμηματα κοσμημα χρημα πολυτιμα αντικειμενα Ελλαδα 4^ος αιωνας πΧ αρχιτεκτονικο σχεδιο ναος, οικια αρχαιοι Ρωμαιοι χρηση μικρο αγγειο olla aula σχημα αχλαδι γυναικειο στηθος συμβολο πλουτου πλουτος αφθονια αντιφανης Μιδων Θεοφραστος Κικερωνας Πλαυτος κωμωδια Μανασσης Χρονικο πριηνη Ιωνιας Μικρα Ασια πηλινος ναοσχημος ναοσχημο 2ος σχισμη νομισματα ανοιγμα αρχαιοτεροι γνωστος ιδιωτικος σωζομενος οικοπεδο Μακρυγιαννη, πηλινο 3^ος – 4^ος μΧ κατακορυφη κερμα κερματα αγγεια εργασιες κατασκευη Μετρο αθηνων πλατεια Συνταγματος Συνταγμα 1^ος σπανιο ευρημα θεσσαλονικη Μουσειο Βυζαντινου Πολιτισμου πηλος ανασκαφη οδος Παλαιολογου, 5^οςχαλκινο νομισμα Βυζαντινο Βυζαντιο βοιωτια αποταμιευση αποκρυψη αναταραχη ανασκαφες αποκρυψη χρηματων Γερμανια πρωτη φορα 17ος γερμανικη λεξη Tresor τρεζορ παραφραση ελληνικη λεξη θησαυρος ετυμολογια Θησαυραριον Πολυρηνεια Κισσαμου κυλινδρικος κοιλοτητα δωρεα πιστοι πιστος επιγραφη πρωτη χαραγμενη δισκος ονομα αρχιτεκτονας, επωνυμος αρχοντας ιερεας, ιερευς θησαυραριο σωμα επισκευη επιγραφες ΔΑΜΙΟΡΓΟΣ δαμιοργος δαμιουργος δημιουργος ονασανδρος ΟΝΑΣΑΝΔΡΟΣ ΠΑΡΜΕΝΟΝΤΟΣ παρμενων οιωνικλης ΟΙΩΝΙΚΛΗΣ ΤΑΣΚΥΔΑ Τασκαινναδας ΟΡΥΑΣ ΠΙΘΩ ΤΑΣΚΑΙΝΝΑΔΑΣ σωσω θαλης ΣΩΣΩ ΘΑΛΗΣ μενεδαμος ΜΕΝΕΔΑΜΩ ΕΠΙ αιγυλος ΑΙΓΥΛΩ ΙΑΡΙΤΕΥΟΝΤΟΣ καλλικριτος ΚΑΛΛΙΚΡΙΤΟΣ πολις ΠΟΛΙΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ σωκρατης ΣΤΡΑΤΟΚΥΔΗΣ στρατοκυδης βουλαγορας ΒΟΥΛΑΓΟΡΑΣ ΟΡΟΥΑ, ανδροιτος ΑΝΔΡΟΙΤΟΣ αριστιων ΑΡΙΣΤΙΩΝΟΣ θεοδωρος ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΩΣΩ, σωσος ανδροκλης ΑΝΔΡΟΚΛΗΣ αρχαιολογικο Μουσειο Κισσαμου ευρημα Πολυρηνια 19ος αιωνας 1886 νεολογισμος αργυρια, αργυρο ασημενια, πολυτιμο ιαριτευων ιεριτευων ιαρεας ιαρευς ορυας