Ο γρανίτης Δήλου και Ρήνειας σε χρήση από την 3η χιλιετία, ξεκίνησε να λατομείται από τους Ναξίους

Οι ταξειδιώτες που επισκέφθηκαν την Δήλο Κυκλάδων, από τον 15ο έως τον 19ο αι. αναζήτησαν τα αρχαία μάρμαρα. Βρήκαν ωστόσο και γρανίτες, οι οποίοι ήταν ορατοί τόσο στο φυσικό περιβάλλον, όσο και στα μνημεία του νησιού.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΔΗΛΟΥ, ΕΔΩ.

Ένα πρόσφατο ερευνητικό πρόγραμμα που εξέτασε την γεωλογία και την αρχιτεκτονική στην Δήλο, οδήγησε στην καλύτερη κατανόηση του σχηματισμού των γρανιτών της Δήλου, των διαφόρων ειδών τους, καθώς και της χρήσης τους.

Ο γρανίτης, που χρησιμοποιείτο ήδη από την 3η χιλιετία, σε μη επεξεργασμένη μορφή, ξεκίνησε να λατομείται τον 6^ο αι. π.Χ. στην Δήλο από τους Ναξίους. Σιγά-σιγά, οι ίδιοι οι Δήλιοι έμαθαν την λατόμευσή του και διέκριναν τις ιδιότητες των διαφόρων ειδών του. Στο τέλος του 2^ου αι. π.Χ. ήταν σε θέση να λαξεύσουν στον γρανίτη μονολιθικούς κίονες, να σκαλίσουν ανάγλυφα, ακόμη και να τον γυαλίσουν.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΡΑΝΝΙΤΗ, ΕΔΩ.

Η εκμετάλλευση των γρανιτών της Δήλου και της Ρήνειας δεν έσβησε μετά την αρχαιότητα. Επανήλθε τις δεκαετίες του 1930 και 1940, όπως μαρτυρούν τα αρχεία του Δήμου Μυκόνου και τα πολυάριθμα κατάλοιπα σύγχρονων λατομείων, που μελετήθηκαν πρόσφατα.[1]

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: ομιλία με τίτλο «Οι γρανίτες της Δήλου – Αρχαία και σύγχρονα λατομεία και χρήσεις», 4.9.2026, Αίθουσα Εκδηλώσεων του Δήμου, Ματογιάννι, διοργάνωση Δήμος Μυκόνου και Γαλλική Σχολή Αθηνών. Ομιλητές: J.-Ch. Moretti – διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Μελέτης της Αρχαίας Αρχιτεκτονικής (IRAA CNRS) και Διευθυντής της Γαλλικής Αρχαιολογικής Αποστολής στην Δήλο – και Π. Καρβώνης – επίκουρος καθηγητής Κλασσικής Αρχαιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η ομιλία αφιερωμένη στους γρανίτες της Δήλου, την γεωλογική τους προέλευση, την λατόμευση και την χρήση τους από την αρχαιότητα έως τους νεώτερους χρόνους.

Ο γρανίτης ήταν ένα από τα βασικά τοπικά πετρώματα του νησιού και χρησιμοποιήθηκε ευρέως μαζί με γνεύσιο, μάρμαρο και πωρόλιθο (πώρο).

Χαρακτηριστικά έργα από γρανίτη Δήλου:

• Μνημείο του Γρανίτη (Monument de Granit): Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πρόκειται για μεγάλο οικοδόμημα στην περιοχή της Ιερής Λίμνης, με σημαντικό μέρος της τοιχοποιίας του κατασκευασμένο από τοπικό γρανίτη. Από τα βασικά μνημεία της περιοχής. – ΠΗΓΗ: τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων.
• Παλαίστρα του Γρανίτη: Ονομάζεται έτσι, ακριβώς λόγω της έντονης χρήσης γρανίτη. Ήταν χώρος άθλησης με κεντρική αυλή, στοές και βοηθητικούς χώρους.
• Στοά Φιλίππου Ε΄: Με γρανίτη Δήλου ιδία στις θεμελιώσεις. Έχουν αναγνωριστεί πάνω από 200 κ.μ. γρανίτη στις θεμελιώσεις της στοάς, μαζί με άλλους τύπους πετρωμάτων. – ΠΗΓΗ: École française d’Athènes.
• Αγορά των Κομπεταλιαστών (Agora des Competaliastes): Οι πλάκες του δαπέδου / λιθόστρωτου της αγοράς περιλαμβάνουν γρανίτη της Δήλου. Είναι ένα καλό παράδειγμα όπου ο τοπικός γρανίτης δεν χρησιμοποιήθηκε μόνον για τοίχους ή θεμέλια, αλλά και για διαμόρφωση δημόσιου χώρου.
• Υπόστυλη Αίθουσα (Hypostyle Hall): Πετρογραφικές αναλύσεις έδειξαν γρανίτη, που προέρχεται από την ίδια την Δήλο.
• Θέατρο της Δήλου και η δεξαμενή του: Η δεξαμενή του θεάτρου είχε στέγη που στηριζόταν σε 8 γρανιτένια τόξα. Γρανίτης χρησιμοποιήθηκε γενικότερα και σε τμήματα της κατασκευής.
• Κατοικίες και ιδιωτικά κτήρια της Δήλου: Ο γρανίτης χρησιμοποιήθηκε και σε πολλές κατοικίες, συχνά μαζί με γνεύσιο, μάρμαρο και πώρο λ.χ. η Οικία των Κωμωδών, κ.ά. κτήρια της πόλεως, με τοπικά λατομημένο γρανίτη.

Όμως πολλά άλλα δομικά υλικά μεταφέρονταν προς την Δήλο, από άλλα νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα, κυρίως μάρμαρα και γνεύσιοι.

Μετά την εγκατάλειψη της Δήλου, έγιναν μεταγενέστερες χρήσεις και μετακινήσεις λίθων από το ιερό νησί: Η Δήλος μετετράπη σε λατομείο μετά την εγκατάλειψή της και αρχιτεκτονικά μέλη απομακρύνθηκαν και επαναχρησιμοποιήθηκαν.[2]

Στην Αθήνα οι παλαιές γραμμές του τραμ και οι οδοστρώσεις έγιναν με μικρούς κύβους γρανίτη, από τα λατομεία Δήλου και Ρήνειας! Χρησιμοποιήθηκαν για την επίστρωση δρόμων του τραμ, κυρίως μέχρι περίπου το 1950. Τμήματα του παλαιού οδοστρώματος, κοντά στο Μοναστηράκι, έχουν σωζόμενα τμήματα της παλαιάς επίστρωσης με τους γρανιτένιους κύβους Δήλου.

Και στην Κωνσταντινούπολη έφτασαν υλικά από την Δήλο – κάποιοι αναφέρουν ότι χρησιμοποιήθηκαν και για δομικό υλικό μέρους της Αγίας Σοφίας. Ίσως και στην Βενετία.

ΠΗΓΗ: «Géologie et architecture à Délos» (GAD). Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιήγησις».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] ΠΗΓΗ: Σ. Αγορογιάννης (αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δήμου Μυκόνου).

[2] ΠΗΓΗ: UNESCO.

αρχαιος γρανιτης Δηλου Ρηνειας χρηση 3η χιλιετια πΧ, λατομειο Ναξος γρανιτες νησος Δηλος Ρηνεια κυκλαδων κυκλαδες λατομεια αρχαιοι Ναξιοι ταξειδιωτες 15ος 19ος αιωνας μχ αναζητηση αρχαια μαρμαρα φυσικο περιβαλλον, μνημεια νησι μικρονησι αρχαιο μαρμαρο γεωλογια αρχιτεκτονικη κατανοηση σχηματισμος γρανιτων ειδος ειδη γρανιτη μη επεξεργασμενος επεξεργασμενη μορφη, 6^ος Δηλιοι λατομευση ιδιοτητες 2^ος λαξευση μονολιθικος κιονας, σκαλισμα αναγλυφο γυαλισμα εκμεταλλευση αρχαιοτητα 20ος 1930 1940, αρχειο αρχεια Δημου Μυκονου καταλοιπα λατομειο μυκονος ομιλια Ματογιαννι, Γαλλικη Σχολη Αθηνων αρχιτεκτονικη Γαλλια Αρχαιολογικη Αποστολη Καρβωνης Κλασσικη Αρχαιολογια ΑΠΘ γεωλογικη προελευση, πετρωματα πετρωμα ορυκτα ορυκτο γνευσιο, μαρμαρο πωρολιθος πωρος εργα εργο τεχνης μνημειο Monument de Granit μεγαλο οικοδομημα ιερα Ιερη Λιμνη τοιχοποιια κατασκευη τοπικος δηλιος δηλιακος Εφορεια Αρχαιοτητων ΕΦΑ παλαιστρα αρχαιολογικός χωρος αθληση αθλητισσμος παλη παλεστρα αυλη βοηθητικος χωροι στοα Φιλιππου Φιλιππος Ε θεμελιο ecole francaise d’Athenes, θεμελια αγορα Κομπεταλιαστων Κομπεταλιαστες Agora des Competaliastes πλακα δαπεδου λιθοστρωτο τοιχος διαμορφωση δημοσιος πλακες δαπεδο υποστυλη Αιθουσα Hypostyle Hall θεατρο δεξαμενη στεγη γρανιτενιο τοξο κατοικια ιδιωτικο κτηριο αρχαιες κατοικιες, γνευσιο, οικια των Κωμωδων κωμωδοι κωμωδια δομικα υλικα δομικο υλικο μεταφορα νησια ηπειρωτικη Ελλαδα, γνευσιοι εγκαταλειψη μετακινηση λιθων λιθοι λιθος μετατροπη εγκαταλειψη αρχιτεκτονικα μελη αρχιτεκτονικο μελος απομακρυνση επαναχρηση αθηνα παλαιες παλιες γραμμες τραμ οδοστρωση μικρος κυβος επιστρωση δρομος 1950 παλαιο παλιο οδοστρωμα Μοναστηρακι αθηνας αθηνων, σωζομενο γρανιτενιος κυβολιθος Κωνσταντινουπολη ΙΝ ιερος ναος Αγιας Σοφιας εκκλησια Αγια Σοφια Βενετια Geologie et architecture a Delos GAD