Διαβάστηκε το όνομα μαθηματικού-αστρονόμου των Μάγια, σε ημερολόγιο με βάση τους κύκλους Άρη και Αφροδίτης – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το Ξουλτούν είναι ένας μεγάλος αρχαιολογικός χώρος των Μάγια, 40 χλμ. ΒΑ. του Τικάλ[1] στην βόρεια Γουατεμάλα, κοντά στα σύνορά της με το Μεξικό.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΟΥΑΤΕΜΑΛΑΣ, ΕΔΩ.

Τα γλυφικά κείμενα των Μάγια από την κλασσική τους περίοδο (250 – 900 μ.Χ.) συνήθως καταγράφουν τα κατορθώματα ιστορικών ή θεϊκών χαρακτήρων. Τα καθημερινά ή λειτουργικά αρχεία είναι σπάνια.

Στην ζούγκλα Petén της Γουατεμάλας διερευνώνται προς το παρόν δύο αρχαίες τοποθεσίες των Μάγια:

• Το San Bartolo (περίπου του 400 π.Χ.) που έχει την παλαιότερη, έως τώρα, γνωστή γραφή των Μάγια, και είναι γνωστό για τον Ναό των Πινάκων (“Las Pinturas”), με προκλασσικές τοιχογραφίες και έναν βασιλικό τάφο του 300 π.Χ. και
• το Xultun (5ος-9ος αιώνας μ.Χ.) ένα τεράστιο αστικό κέντρο της κλασσικής περιόδου, γνωστό για την πυραμίδα των Παραθύρων («Las Ventanas»), ύψους 35 μ. Κάποτε υποστήριζε έναν σημαντικό πληθυσμό. Ευρέθησαν 24 στήλες (η τελευταία από τις οποίες, η Στήλη-10, χρονολογείται στο 889), αρκετές πλατείες και πέντε μεγάλες δεξαμενές νερού (aguadas). Αν και δεν έχει χαρτογραφηθεί πλήρως, είναι η μεγαλύτερη γνωστή τοποθεσία των Κλασσικών Μάγια.

Οι δύο πόλεις ευρίσκονται μόλις 8 χλμ. μακριά μεταξύ τους και παρουσιάζουν εντελώς διαφορετικές εποχές της ιστορίας των Μάγια.

Κοντά τους:

• το Chaj K’e’k Cué, που πιστεύεται ότι ήταν η κατοικημένη περιοχή της αριστοκρατιας του Ξουλτούν,
• η Isla Oasis και
• το Las Minas.

Οι τελευταίες τοποθεσίες περιέχουν μεγάλα λατομεία ασβεστόλιθου.

ΤΩΡΑ, στον αρχαιολογικό χώρο San Bartolo-Xultun, εντοπίστηκε η υπογραφή ενός μαθηματικού και αστρολόγου / αστρονόμου των Μάγια, που έζησε τον 8ο αιώνα μ.Χ. Αυτή είναι η πρώτη φορά που ένας συγκεκριμένος μαθηματικός και αστρολόγος / αστρονόμος των Μάγια αναγνωρίζεται με το όνομά του στο αρχαιολογικό αρχείο. Ο πρώτος γνωστός λόγιος των Μάγια!

Είναι ένα από τα ασυνήθιστα ευρήματα των Μάγια. Οι τοιχογραφίες, σε τρεις πλευρές μιας δομής (της Δομής 10K-2), δείχνουν τρεις σκουροχρωμους καθισμένους ανθρώπους, με μεγάλες μίτρες (που σηματοδοτούν την ιερατική τους λειτουργία (στον δυτικό τοίχο), έναν γονατιστό αξιωματούχο, που απλώνει μια γραφίδα στον καθισμένο βασιλιά Yax We’nel Chan K’inich (στον βόρειο τοίχο), και τρεις άλλους χαρακτήρες, μαζί με μοναδικές σημειώσεις του ημερολογίου των Μάγια που σχετίζονται κυρίως με την σεληνιακή αστρολογία (βορειοανατολικοί και ανατολικοί τοίχοι). Οι περισσότεροι χαρακτήρες φέρουν ιερογλυφικούς τίτλους. Μερικοί από αυτούς θυμίζουν τις κατατάξεις ανώτερων-κατώτερων βαθμών της παραδοσιακής πολιτικοθρησκευτικής ιεραρχίας των Μάγια. Οι σεληνιακές σημειώσεις θυμίζουν έντονα πολύ μεταγενέστερους υπολογισμούς που βρέθηκαν στον – κακώς λεγόμενο – “Κώδικα της Δρέσδης”[2].

Το όνομα Sak Tahn Waax, μεταφράζεται ως «Αλεπού με Λευκό Στήθος». Οι ερευνητές βρήκαν το όνομα του αστρονόμου εξετάζοντας με νέα τεχνολογία, σχέδια, φωτογραφίες και ψηφιακά ενισχυμένες σαρώσεις των επιγραφών. Μέχρι σήμερα, αυτό είναι το μόνο γνωστό παράδειγμα ενός κλασσικού μαθηματικού των Μάγια, στον οποίο αποδίδεται άμεσα το έργο του, πιστοποιώντας την αξία της πνευματικής του πατρότητας.

Η υπογραφή βρέθηκε σε επιγραφές ενός εσωτερικού τοίχου που περιλάμβαναν περισσότερους από 50 μαθηματικούς υπολογισμούς και αστρονομικά κείμενα στον τοίχο ενός δωματίου. Μπόρεσαν επίσης να διαπιστώσουν ότι οι τύποι χρησιμοποιήθηκαν για τον συγχρονισμό του ημερολογίου των Μάγια με τους κύκλους του πλανήτη Άρη και της Αφροδίτης. «Είναι πραγματικά κομψά, πολύπλοκα μαθηματικά, γι’ αυτό και τα υπογράφει ο μαθηματικός!», εδήλωσε η κ. H. Hurst (του Skidmore College). Τα αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν στο δωμάτιο υποδηλώνουν ότι είχε χρησιμοποιηθεί ως τάξη μαθηματικών και εργαστήριο κώδικα, όπου τα βιβλία ήταν φτιαγμένα από διπλωμένο χαρτί από φλοιό ξύλου.

Την περιοχή ερευνά το San Bartolo-Xultun Regional Archaeological Project (PRASBX).

ΠΗΓΗ: Fr. D. Rossi «The identification and work of an eighth-century Maya mathematician», Antiquity, Cambridge University Press, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 14.7.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Ευρίσκεται στον 17^ο παράλληλο [17.216878935424486, -89.61972654757132].

[2] Ο “Κώδικας της Δρέσδης” είναι ένα βιβλίο των Μάγια, από την περιοχή Chichén Itzá του Μεξικό. Ήταν το αρχαιότερο σωζόμενο βιβλίο που γράφτηκε στην Αμερική (του 11ου – 12ου αιώνα) – αλλά το 2018 αποδείχθηκε ήταν ο παλαιότερος ήταν ο Κώδικας Grolier (10ου αι.). Ο κώδικας ανακαλύφθηκε στην πόλη της Δρέσδης Γερμανίας. Ευρίσκεται στο μουσείο της Κρατικής Βιβλιοθήκης της Σαξονίας. Περιέχει πληροφορίες σχετικά με αστρονομικούς – αστρολογικούς πίνακες, θρησκευτικές αναφορές, τις εποχές της γης, τις ασθένειες, τα φάρμακα, τις συζεύξεις πλανητών και φεγγαριών, κ.ά. Άγνωστο το πώς έφτασε το έργο στην Βιέννη! Ο Κώδικας της Δρέσδης “αποκτήθηκε” το 1739, από τον Γ. Κρ. Γκέτσε, τον επιθεωρητή της Εκλογικής Βιβλιοθήκης στην Δρέσδη, από έναν ιδιώτη στην Βιέννη ως «ανεκτίμητο μεξικανικό βιβλίο με ιερογλυφικά στοιχεία». Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1810 από τον Χουμπολτ, ο οποίος είχε πέντε σελίδες (47, 48, 50–52). Ο πρώτος που μετέγραψε και εικονογράφησε πλήρως τον κώδικα ήταν ο Ιταλός καλλιτέχνης και χαράκτης Ag. Aglio, από το 1826, για λογαριασμό του Ιρλανδού αρχαιοδίφη λόρδου Kingsborough – τον δημοσίευσε στους 9 τόμους του βιβλίου «Αρχαιότητες του Μεξικού» (1831-1848). Αλλά ο κώδικας υπέστη ζημιές λόγω χειρισμού, ηλιακού φωτός και υγρασίας. Έπειτα υπέστη άμεση ζημιά από νερό, που ήταν σημαντικά καταστροφική, καθώς φυλασσόταν σε ένα πλημμυρισμένο υπόγειο κατά την διάρκεια του βομβαρδισμού της Δρέσδης, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Φεβρουάριο του 1945. Η ζημιά ήταν στις σελίδες 2, 4, 24, 28, 34, 38, 71 και 72. Ορισμένες λεπτομέρειες των γλυφών εικόνων έχουν χαθεί εξ αιτίας αυτού. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΧΑΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ, ΕΔΩ. – ΠΗΓΗ: Γερμανός ιστορικός G. Zimmerman, κ.ά.

ονομα αρχαιος μαθηματικος αστρονομος Μαγια, αρχαιο ημερολογιο κυκλος πλανητης αρης αφροδιτη Λεκακης White chested Fox che-he-na name SAK-TAHN-wa-xi chehena SAKTAHNwaxi μαθηματικα αστρονομια Μαγιας, ταξη σχολειου Μαθηματικων, Ξουλτουν αρχαιολογικος χωρος Τικαλ βορεια Γουατεμαλα, μεξικο γλυφικα κειμενα κλασσικη περιοδος εποχη 3ος 250 – 900 10ος αιωνας μΧ καταγραφη κατορθωματα ιστορια θεος καθημερινα λειτουργικα αρχεια σπανια ζουγκλα πετεν Peten σαν μπαρτολο San Bartolo 5ος 400 πΧ παλαιοτερη αρχαιοτερη γνωστη γραφη Ναος των Πινακων πινακες Las Pinturas προκλασσικη τοιχογραφια βασιλικος ταφος 4ος 300 Xultun 9ος τεραστιο αστικο κεντρο κλασσικη πυραμιδα των Παραθυρων Παραθυρα Las Ventanas στηλη 889 πλατεια μεγαλη δεξαμενη νερου νερο aguadas μεγαλυτερη πολεις Chaj Kek Cué, κατοικηση αριστοκρατια ελιτ οασις Isla Oasis λας μινας Las Minas μεγαλο λατομειο ασβεστολιθος υπογραφη αστρολογος 8ος πρωτη φορα αστρολογια αρχαιολογια λογιος ασυνηθιστα ευρηματα τοιχογραφιες, δομη σκουροχρωμος καθισμενος ανθρωπος, μιτρα ιερατικη λειτουργια ιερεις ιερεας γονατιστος αξιωματουχος, γραφιδα βασιλιας Yax Wenel Chan Kinich μοναδικες σημειωσεις ημερολογιου σεληνιακη αστρολογια ιερογλυφικα καταταξη ανωτερος κατωτερος βαθμος παραδοσιακη πολιτικοθρησκευτικη ιεραρχια σεληνη υπολογισμος Κωδικας Δρεσδης Δρεσδη Sak Tahn Waax, αλεπου με Λευκο Στηθος επιγραφη μαθηματικοι υπολογισμοι αστρονομικα κειμενα τυποισυγχρονισμος κομψα πολυπλοκα μαθηματικα αντικειμενα δωματιο χρηση εργαστηριο κωδικα, βιβλιο διπλωμενο χαρτι φλοιος ξυλου ξυλο τεχνολογια, εργο 17^ος παραλληλος βιβλια Chichen Itza Τσιτσεν ιτζα αρχαιοτερο σωζομενο Αμερικη 11ος – 12ος 2018 παλαιοτερος Κωδικας γκρολιερ Grolier 10ος κωδιξ πολη Γερμανια μουσειο Κρατικη Βιβλιοθηκη Σαξονιας σαξονια αστρονομικος – αστρολογικος πινακας, θρησκευτικα εποχη γη ασθενεια, ιατρικη φαρμακα, συζευξη πλανητες φεγγαρι αγνωστο εργο Βιεννη αυστρια 18ος 1739, Γκετσε, επιθεωρητης ιδιωτης ανεκτιμητο μεξικανικο ιερογλυφικη στοιχεια μεταγραφη εικονογραφηση Ιταλος καλλιτεχνης χαρακτης αλιο Aglio, 1826, Ιρλανδος αρχαιοδιφης λορδος κινγκσμπορου Kingsborough αρχαιοτητες του Μεξικου 1831 1848 ζημιες χειρισμος ηλιακο φως υγρασια ζημια νερο καταστροφη πλημμυρισμενο υπογειο βομβαρδισμος Δρεσδης, Β Παγκοσμιος Πολεμος, 1945 σελιδες γλυφη εικονα χαμενα βιβλιαι γερμανος ιστορικς τσιμερμαν Zimmerman