Τρεις μήνες μετά την δραματική έκκληση του ελληνικού ICOMOS, στις 6.4.2026, να σταματήσουν οι αυθαίρετες επεμβάσεις στην Ακρόπολη και στην Αρχαία Αγορά των Αθηνών διαπιστώνουμε, δυστυχώς, ότι οι επεμβάσεις αυτές συνεχίζονται!
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΑΚΡΟΠΟΛΙ ΑΘΗΝΩΝ, ΕΔΩ.
Το Δελτίο Τύπου του Υπουργείου Πολιτισμού της 29.6.2026(*), ενημερώνει σαφώς ότι «προχωρεί στην αποκατάσταση του νοτιοανατολικού ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών…» που «αφορά σε επεμβάσεις … στον ίδιο τον ναό … και στην οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου». Το δελτίο Τύπου του Υπουργείου Πολιτισμού δεν απαντά σε κανένα από τα σοβαρά ερωτήματα που έχουν τεθεί από το ελληνικό ICOMOS και την επιστημονική κοινότητα και αφορούν στην υποχρέωση του ελληνικού κράτους, ως μέλους της UNESCO, να συμμορφώνεται με το κανονιστικό πλαίσιο των διεθνών συμβάσεων, τις οποίες έχει κυρώσει και ενσωματώσει στην ελληνική νομοθεσία (σ.σ. Την οποία νομοθεσία περιστασιακά τηρεί).
Επάνω στην αρχαία οδό των Παναθηναίων, είναι κτισμένος ο μικρός ναός των Αγίων Αποστόλων του Σολάκη, στον 37ο παράλληλο [37.974082585414386, 23.723936550268927] μεσοβυζαντινός του 10ου αι. κτισμένος με αρχαίο δομικό υλικό, επί αρχαίου Νυμφαίου. Σταυροειδής εγγεγραμμένος με αψίδες στις τέσσερις πλευρές του. Τέσσερις κίονες στηρίζουν τον θόλο. Ένα από τα πρώτα δείγματα χριστιανικών ναών “αθηναϊκού τύπου”. Με τοιχογραφίες του 17ου αιώνα. Μέχρι το 1931 λειτουργούσε ως ενοριακός ναός. Λειτουργεί ως ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία μόνον την 30ή Ιουνίου, ημέρα της εορτής των Αγίων Αποστόλων. – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”.
Σημειώνεται ότι και η πρόσφατη έκθεση της Συμβουλευτικής Αποστολής εκπροσώπων της UNESCO και του ICOMOS, που επισκέφθηκε την Αθήνα τον Απρίλιο του 2022, για έλεγχο των έργων στην Ακρόπολη, συνιστούσε ότι πριν από κάθε επέμβαση θα έπρεπε να έχουν εκπληρωθεί οι κατευθυντήριες οδηγίες διαχείρισης των UNESCO / ICCROM / ICOMOS / IUCN (2002) και της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Σημειώνεται, ακόμη, ότι ο αρχαιολογικός χώρος της Αρχαίας Αγοράς εγγράφεται στην αναγνωρισμένη από την UNESCO ζώνη προστασίας (buffer zone) της Ακρόπολης . Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να εφαρμόζεται και εδώ το κανονιστικό πλαίσιο της UNESCO, σύμφωνα με το οποίο για κάθε επέμβαση και στη ζώνη προστασίας και, επομένως, και στην Αγορά, θα πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν η διατήρηση της οπτικής και αισθητικής ακεραιότητας της Ακρόπολης σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο. Σε αντίθεση με όλα αυτά, το νέο οικοδόμημα στη θέση του νοτιοανατολικού ναού αλλοιώνει δραματικά την πρόσληψη της Ακρόπολης από την Αγορά, και καταστρατηγεί την έννοια της ζώνης προστασίας, όπως ορίζεται από τις διεθνείς συμβάσεις.
Υπενθυμίζουμε ότι, σχετικά με τα προαναφερόμενα, στις 4.5.2026, το Υπουργείο Πολιτισμού πραγματοποίησε ημερίδα με θέμα: «Ελληνικά Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς: Στρατηγικό Όραμα και Διαχειριστικά Σχέδια για την προστασία και ανάδειξή τους». Εκτός των άλλων, επισημάνθηκε η ανάγκη συμμόρφωσης με τη Σύμβαση της UNESCO, για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρoνομιάς (Παρίσι 1972), την οποία έχει κυρώσει η χώρα μας. Επίσης, τονίστηκε ότι «αποτελεσματική διαχείριση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συνεργασία των τοπικών κοινωνιών, των αρμόδιων αρχών, των επιστημόνων και των επαγγελματιών του χώρου», καθώς και «η σημασία των ζωνών προστασίας και της ευρύτερης χωρικής οργάνωσης».
Τα έργα στην Αρχαία Αγορά φαίνεται να αγνοούν όλα τα προαναφερθέντα.
Στην πραγματικότητα, αυτήν την στιγμή τα θεμέλια του νοτιοανατολικού ναού στην Αγορά έχουν καλυφθεί με όγκους μπετόν αρμέ, με το οποίο έχει διαμορφωθεί κρηπίδα στην θέση του προστώου, ενώ στην θέση του σηκού του ναού, διαμορφώθηκαν ένας τοιχοβάτης, κατώφλι και κατώτατες στρώσεις τοίχων. Επάνω στην κρηπίδα του προστώου έχουν στηθεί, με χρήση μεγάλου ποσοστού τσιμέντου, αρχαίοι σπόνδυλοι κιόνων, που προέρχονται από τον ναό της Αθηνάς Σουνιάδος (5ου αιώνος π.Χ.), επάνω στους οποίους έχουν τοποθετηθεί ιωνικά κιονόκρανα από τσιμέντο, που αναπαράγουν την μορφή των κιονοκράνων του ναού της Αθηνάς Σουνιάδος. Στην βορειοδυτική γωνία, επάνω από τα κιονόκρανα, έχει τοποθετηθεί γωνιακό επιστύλιο από τσιμέντο, που αναπαράγει την μορφή αντίστοιχου τμήματος από τον ναό της Αθηνάς Σουνιάδος.
Το δελτίο Τύπου αναφέρει ότι: «Η προτεινόμενη επέμβαση φιλοδοξεί να αποδώσει στον νοτιοανατολικό ναό τη θέση που του αρμόζει στον αρχαιολογικό χώρο, καθιστώντας τον ευανάγνωστο και λειτουργικά ενταγμένο στο σύνολο της Αρχαίας Αγοράς.» Όλοι οι μελετητές συμφωνούν ότι ο νοτιοανατολικός ναός είναι ζήτημα να έμεινε στη θέση του για δύο αιώνες, και ότι η αρχιτεκτονική μορφή του μόνον κατά προσέγγιση θα μπορούσε να αποκατασταθεί, αφού τα μόνα αξιόλογα αρχιτεκτονικά μέλη που τους αποδίδονται, με σχετική πιθανότητα, ανήκουν σε άλλο μνημείο πολύ μεγαλύτερης αρχαιολογικής και καλλιτεχνικής αξίας (ναός Αθηνάς Σουνιάδος). Άλλα κτήρια στην νοτιοανατολική περιοχή της Αθηναϊκής Αγοράς είχαν μακρότερο και σημαντικότερο δημόσιο βίο και το σωζόμενο υλικό τους επιτρέπει πληρέστερη μελέτη.
Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς, γιατί αυτό το κτήριο, που μόνο με υποθέσεις μπορούμε να προσεγγίσουμε, επιλέγεται να έχει την μεταχείριση ενός εμβληματικού μνημείου, που στη θέση του πρέπει να κατασκευαστεί μία μακέτα από τσιμέντο σε φυσική κλίμακα, στην οποία παγιδεύονται και αυθεντικά τμήματα άλλου παλαιότερου κτηρίου, με βλάβες που ακυρώνουν την αξία τους ως αρχαιολογικών τεκμηρίων;
Ακόμη περισσότερο όταν η επέμβαση αυτή παραβιάζει τις διεθνείς συμβάσεις, που έχει κυρώσει η χώρα μας, καθώς αντίκειται τόσο στα κριτήρια σχετικά με την αυθεντικότητα του μνημείου, όσο και στα κριτήρια διαχείρισης στην ζώνη προστασίας, βλάπτοντας την οπτική και αισθητική ακεραιότητα της Ακρόπολης σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο.
Για άλλη μια φορά, το Ελληνικό ICOMOS κάνει έκκληση να γίνει σεβαστό από το Υπουργείο Πολιτισμού το διεθνές πλαίσιο διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως ορίζεται από την UNESCO και τα συμβουλευτικά της όργανα, δηλαδή του ICCROM, του ICOMOS και της IUCN, τη μεγάλη αξία και σημασία του οποίου το ίδιο το ΥΠΠΟ, στην ημερίδα της 4.5.2026 για τα «Ελληνικά Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς: Στρατηγικό Όραμα και Διαχειριστικά Σχέδια για την προστασία και ανάδειξή τους», αναγνώρισε δημόσια και υποσχέθηκε – φευ – να τηρεί στο εξής.
ΠΗΓΗ: Εθνική Επιτροπή του Ελληνικού Τμήματος του ICOMOS. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.7.2026.
(*) Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί στην αποκατάσταση και ανάδειξη του νοτιοανατολικού ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών. Η επέμβαση εντάσσεται στο συνολικό έργο της ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου και της βελτίωσης των υποδομών προσβασιμότητας στην Αρχαία Αγορά, και αφορά σε επεμβάσεις τόσο στον ίδιο το ναό όσο και στην Οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου. Το έργο, που εκτελείται στην Αρχαία Αγορά, περιλαμβάνεται στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής του Υπουργείου για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμπειρίας των επισκεπτών σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας.
Η Υπουργος Πολιτισμού Λ. Μενδώνη δήλωσε: «Ο ναός, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νοτιοανατολικής ενότητας της Αρχαίας Αγοράς. Στην αρχαιότητα, η θέση του, σε άμεση σχέση με την Οδό των Παναθηναίων, του προσέδιδε έντονη οπτική παρουσία. Το μνημείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της επαναχρησιμοποίησης αρχιτεκτονικών μελών από τον ναό της Αθηνάς του Σουνίου, στοιχείο που αναδεικνύει πρακτικές ανακύκλωσης υλικών στη ρωμαϊκή περίοδο. Παρά τις σημαντικές φθορές που υπέστη, κυρίως μετά την επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., διατηρούνται επαρκή κατάλοιπα του οικοδομήματος, που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη αποκατάσταση της κάτοψής του. Η προτεινόμενη επέμβαση φιλοδοξεί να αποδώσει στον νοτιοανατολικό ναό τη θέση που του αρμόζει στον αρχαιολογικό χώρο, καθιστώντας τον ευανάγνωστο και λειτουργικά ενταγμένο στο σύνολο της Αρχαίας Αγοράς. Η βελτίωση της αναγνωσιμότητας του ναού επιτυγχάνεται με την αποκατάσταση τμημάτων του προνάου και του σηκού, την ενοποίηση και ανάδειξη των διάσπαρτων μελών, την οργανική επανασύνδεσή του με την Οδό των Παναθηναίων, αλλά και με τα όμορα μνημεία. Συγχρόνως ενισχύεται η βιώσιμη διαχείριση του χώρου και η ισότιμη πρόσβαση σε όλους, συμβάλλοντας στη συνολική αναβάθμιση της εμπειρίας του επισκέπτη».
Ο νοτιοανατολικός ναός αποκαλύφθηκε, το 1959, κατά τις εργασίες διαμόρφωσης της νότιας εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, με σκοπό τη σύνδεσή του με την Ακρόπολη διά της αρχαίας Οδού των Παναθηναίων. Στο δεύτερο μισό του 2ου αι. μ.Χ. στα δυτικά του ναού ανεγέρθηκε Νυμφαίο. Παρά τις καταστροφές που υπέστη ο ναός από μεταγενέστερες κατασκευές, τα σωζόμενα τμήματα των θεμελίων του επιτρέπουν την ασφαλή αποκατάσταση της κάτοψής του, ενώ τα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο, δίνουν επαρκείς πληροφορίες για την ανωδομή του. Ο αρχιτέκτονας W. Dinsmoor Jr. απέδωσε στον νοτιοανατολικό ναό μια σειρά αρχιτεκτονικών μελών από μάρμαρο λατομείου της Αγριλέζας, που προέρχονται από τον κλασικό ναό της Αθηνάς του Σουνίου, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., και βρέθηκαν εντοιχισμένα στο υστερορωμαϊκό τείχος ή σε μεταγενέστερα αρχαιολογικά στρώματα στην ευρύτερη περιοχή. Τα μέλη αυτά είχαν μεταφερθεί από το Σούνιο στην Αγορά περί τα μέσα του 2ου αι. μ.Χ.. Από τους 23 κίονες του κλασικού ναού της Σουνιάδος Αθηνάς, οι 12 τουλάχιστον επαναχρησιμοποιήθηκαν στον νοτιανατολικό ναό.
Σύμφωνα με την υφιστάμενη διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου, ο ναός παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα αναγνωσιμότητας και προσβασιμότητας, καθώς τμήμα του καλύπτεται από τη διαδρομή των επισκεπτών, ενώ η κάτοψή του παραμένει ασαφής λόγω της ανάπτυξης των καταλοίπων σε διαφορετικά επίπεδα. Τα αρχιτεκτονικά μέλη και τα θραύσματα του λατρευτικού αγάλματος βρίσκονται διάσπαρτα, υποβαθμίζοντας την εικόνα του μνημείου και δυσχεραίνοντας την κατανόηση της σχέσης του με την Οδό των Παναθηναίων και τα γειτονικά μνημεία. Παράλληλα, οι φθορές στο λιθόστρωτο δυσχεραίνουν τη διέλευση, ενώ η συγκέντρωση υλικών και οι διαφορετικές κατασκευαστικές φάσεις επιβαρύνουν την ανάγνωση της ιστορικής διαδρομής.
Οι υπό εξέλιξη επεμβάσεις περιλαμβάνουν την ανακατασκευή της κρηπίδας, τη συμπλήρωση των τοίχων του σηκού έως συγκεκριμένη στάθμη και την αναστήλωση επιλεγμένων κιόνων, με χρήση τόσο αυθεντικών αρχαίων μελών όσο και νέων υλικών. Η στατική μελέτη υποστηρίζει τις επεμβάσεις αυτές, με στόχο την αποκατάσταση της μορφής του μνημείου και την κατανόηση της σχέσης του με τον περιβάλλοντα χώρο. Βασικοί άξονες της επέμβασης είναι η ανάδειξη των αρχιτεκτονικών μελών, η επανασύνδεση με την Οδό των Παναθηναίων και η βελτίωση της προσβασιμότητας.
Η υλοποίηση προβλέπεται σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιλαμβάνει βασικές εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης, ενώ η δεύτερη την περαιτέρω αναστήλωση του προστώου και την ενίσχυση της τρισδιάστατης ανάγνωσης του μνημείου. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στην Οδό των Παναθηναίων για την ανάδειξη των λιθόστρωτων τμημάτων της.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.6.2026.
Τσιμεντα ICOMOS αυθαιρετες επεμβεσεις Ακροπολη αρχαια Αγορα Αθηνων ιερος ναός ιν Αγιων Αποστολων Σολακη, σολακης 37ος παραλληλος μεσοβυζαντινος 10ος αιωνας μχ αρχαιο δομικο υλικο σταυροειδης εγγεγραμμενος αψιδα κιονας θολος πρωτος χριστιανικος αθηναικος τυπος τοιχογραφια 17ος νυμφαιο νυμφαιον 20ος 1931 λειτουργια ενοριακος ναος ορθοδοξη χριστιανικη εκκλησια 30 30η Ιουνιου, ιουνιος εορτη γιορτη πανηγυρι αγιοι Αποστολοι εορτες γιορτες πανηγυρια Τσιμεντο ακροπολις Αθηνα εκκληση ελληνικο ακροπολης Αθηνας Υπουργειο Πολιτισμου αποκατασταση αρχαιολογικος χωρος επεμβαση οδος Παναθηναιων, αποκατασταση ιστορικη συνεχεια υποχρεωση ελληνικο κρατος, διεθνεις συμβασεις ελληνικη νομοθεσια νομος ουνσεκο UNESCO αθηνα ελεγχος εργα Συμβαση Παγκοσμιας Κληρονομιας ζωνη προστασιας buffer zone κανονιστικο πλαισιο προστασια οπτικη αισθητικη ακεραιοτητα οικοδομημα αλλοιωση προσληψη καταστρατηγηση διεθνης συμβαση ημεριδα Ελληνικα Μνημεια Παγκοσμιας Κληρονομιας: διαχειριση αναδειξη Φυσικη Παρισι κοινωνια ογκος μπετον αρμε κρηπιδα προστωο σηκος τοιχοβατης, κατωφλι τοιχος κρηπιδα προστωον χρηση αρχαιος σπονδυλος κιονας θεα Αθηνα Σουνιαδος Σουνιαδας Σουνιας 5ος πΧ ιωνικο κιονοκρανο κιονοκρανα Αθηνας Σουνιο γωνιακο επιστυλιο αρχιτεκτονικη αρχιτεκτονικα μελη αρχαιολογικη καλλιτεχνικη αξια αθηναικη δημοσιος βιος σωζομενο κτηριο, εμβληματικο κατασκευη μακετα παλαιοτερο βλαβη αυθεντικοτητα Παναθηναια ιστορια υπουργος Μενδωνη 2ος αρχαιοτητα, επαναχρηση ανακυκλωση ρωμαικη περιοδος εποχη φθορα επιδρομη Ερουλων ερουλοι γερμανοι 3ος 267 καταλοιπα προναος σηκος 1959, καταστροφη κατασκευες, θεμελια ανωδομη αρχιτεκτονας ντινσμουρ Dinsmoor Jr μαρμαρο λατομειο αγριλεζα αττικη κλασσικος 5ος υστερορρωμαικο τειχος κιονες θραυσμα λατρευτικο αγαλμα φθορες λιθοστρωτο ανακατασκευη κρηπιδα
