Του Γιώργου Λεκάκη
Η παραγωγή χειροπελέκεων δύο όψεων αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό του Αχελαίου πολιτισμού, που αντανακλά πολύπλοκο σχεδιασμό, επιλεκτικότητα υλικών και επιδέξια εκτέλεση.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΑΧΕΛΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ, ΕΔΩ.
Η Περαία του Ιακώβ[1], σε τεκτονικά ενεργο βόρειο τμήμα του Μετασχηματισμού της Νεκράς Θάλασσας, στην Κοιλάδα του Ιορδάνη, στην έκταση που κατέχει νυν το βόρειο Ισραήλ, ευρέθη ανθρώπινη κατοίκηση 790.000 χρόνων. Επίσης μεγάλος ελέφαντας Palaeoloxodon recki[2], ο οποίος σχετίζεται με λίθινα εργαλεία, και δείχνει σημάδια κοπής και κατάγματος, που υποδηλώνουν ότι σφαγιάστηκε από αρχανθρώπους.[3] Έχει παράσχει επίσης κάποια από τα αρχαιότερα ευρέως αποδεκτά στοιχεία για την χρήση φωτιάς, από το είδος Homo erectus ή Homo ergaster, περίπου 790.000 – 690.000 χρόνια πριν από σήμερα.[4]
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Ο ΚΟΣΜΟΣ ΠΡΙΝ 780.000 ΧΡΟΝΙΑ.
ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ
Οι κάτοικοι αυτής της τοποθεσίας, μαζί με τα ψάρια και το κρέας, κατανάλωναν επίσης και 55 διαφορετικά είδη φυτών!
Ευρέθησαν υπολείμματα ενός τεράστιου κυπρίνου, που μαγειρεύτηκε με φωτιά, στο σημείο αυτό, πριν από 780.000 χρόνια.[5] Τέλος, φυτικά υπολείμματα έδειξαν μερικά από τα αρχαιότερα γνωστά στοιχεία χρήσης φαρμακευτικών φυτών από τον άνθρωπο, προηγούμενα των προηγούμενων εκτιμήσεων κατά περισσότερα από 700.000 χρόνια![6]
Κατανάλωναν σπόρους νούφαρου, ριζες τύφας[7], σπόρους γαϊδουράγκαθου, καρπούς αγκαθιών και βελανιδιών (της βελανιδιάς Caleprine και της Tabor). Πολλοί σπόροι και ρίζες υποβλήθηκαν σε θερμική επεξεργασία, όπως αποδεικνύεται από τα ψημένα βελανίδια και τα ψημένα στελέχη καλαμιών. Τον χειμώνα και την άνοιξη, τρέφονταν με παντζάρια και φύλλα μολόχας. Τέλος κόκκοι αμύλου, γύρης, φτερά και τρίχες τρωκτικών, έχουν βρεθεί σε εργαλεία από βασάλτη της Αχελαίας περιόδου.[8]
Λαογραφία
Σύμφωνα με έναν τοπικό θρύλο, οι κόρες του Ιακώβ θρήνησαν τον αδελφό τους Ιωσήφ σε αυτό το σημείο, αφού έμαθαν από τους αδελφούς του για τον θάνατό του, από ένα αρπακτικό θηρίο. Τα δάκρυά τους πάγωσαν και μετατράπηκαν σε πέτρες βασάλτη, που είναι διάσπαρτες στην περιοχή.[9]
ΤΩΡΑ, Η ανάλυση αντικειμένων από βασαλτη 780.000 χρόνων (πρώιμο Μέσο Πλειστοκαινο), που ανακαλύφθηκαν στην Περαία του Ιακώβ, δείχνει ότι οι αρχανθρωποι επέλεγαν συγκεκριμένες πηγές βασάλτη, για την κατασκευή συγκεκριμένων εργαλείων!
Επιστήμονες ανέλυσαν τα βασαλτικά αντικείμενα, τα οποία ανακτήθηκαν από διαφορετικά αρχαιολογικά στρώματα στην παραπάνω τοποθεσία. Συνέκριναν την χημική σύνθεση των αντικειμένων με πηγές βασάλτη που βρίσκονται κοντά στο Gesher Benot Ya’aqov και στρώματα βασάλτη που παρατηρήθηκαν σε μια γεώτρηση, που έγινε στην ίδια τοποθεσία. Αυτά τα στρώματα βασάλτη που αποκαλύφθηκαν στην γεώτρηση θα ήταν διαθέσιμα στους κατασκευαστές εργαλείων του Μέσου Πλειστόκαινου, αλλά έκτοτε έχουν χαθεί από καθίζηση, διάβρωση και συσσώρευση ιζημάτων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλά από τα βασαλτικά αντικείμενα, όπως γιγάντιοι πυρήνες, κατασκευάσθηκαν με βασάλτη, που βρέθηκε κοντά στο Gesher Benot Ya’aqov. Ωρισμένοι μπαλτάδες κατασκευάσθηκαν με βασάλτη του οποίου η πηγή δεν εντοπίστηκε μεταξύ των δειγμάτων.
Επομένως, οι αρχανθρωποι μπορεί να επέλεξαν μια πηγή βασάλτη, με βάση αυτό που χρειάζονταν για την παραγωγή ενός συγκεκριμένου εργαλείου!
Αυτές οι στρατηγικές επιλογής πρώτης ύλης εμφανίσθηκαν σε πολλαπλά αρχαιολογικά στρώματα στην περιοχή, υποδεικνύοντας ότι η γνώση των τοπικών ορυκτών πόρων, μέσα στο μεταβαλλόμενο τοπίο είχε μεταδοθεί από γενεά σε γενεά για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Αυτά τα ευρήματα διευκρινίζουν τις στρατηγικές προμήθειας πρώτων υλών, που χρησιμοποιούσαν οι πρωτανθρωποι και αναδεικνύουν μια επιλεκτική, δομημένη προσέγγιση στην εκμετάλλευση του βασάλτη, μέσα σε ένα δυναμικά μεταβαλλόμενο τοπίο.
ΠΗΓΗ: Tz. Golan, κ.ά. «Geochemical basalt investigation reveals procurement strategy at the Acheulian site of Gesher Benot Ya‘aqov, Dead Sea Transform, Israel», Scientific Reports, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 14.5.2026. (*) Tz. Golan και Y. Ben Dor της Γεωλογικής Υπηρεσίας του Ισραήλ. N. Goren-Inbar του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Gesher Benot Ya’aqov, Gesher Bnot Ya’akov, Jisr Benat Ya’kub, Vadum Iacob, Daughters of Jacob Bridge / Γέφυρα των θυγατέρων του Ιακώβ / Jacob’s Ford, στον 33ο παράλληλο [33.011533472687155, 35.628437240574264]. Η τοποθεσία συνδέθηκε με τον βιβλικό πρόγονο των εβραίων, τον Ιακώβ, από… σύγχυση: Επειδή εδώ υπάρχει μοναστήρι του Αγίου Ιακώβου από την εποχή των Σταυροφόρων, από το κοντινό καστρο του Σεφέτ /Σαφέντ, το οποίο έπαιρνε μέρος των τελωνείων δασμών, κατά μήκος της αρχαίας θαλάσσιας εμπορικής οδού Via Maris, που πληρώνονταν στο πέρασμα, αυτό οδήγησε στο όνομα Περαία του Ιακώβ! – ΠΗΓΗ: M. Ateret «Jacob’s Ford», στο Israel and You.
Η Γέφυρα έχει ιστορική και στρατιωτική στρατηγική σημασία, καθώς είναι μία από τις λίγες διαβάσεις πάνω από τον ποταμό Ιορδάνη που συνδέουν τα Υψίπεδα του Γκολάν και την Άνω Γαλιλαία.
[2] ΠΗΓΗ: Larramendi A., κ.ά. «The evolution of Palaeoloxodon skull structure: Disentangling phylogenetic, sexually dimorphic, ontogenetic, and allometric morphological signals», Quaternary Science Reviews, 229 106090, doi:10.1016/j.quascirev.2019.106090, Φεβρ. 2020.
[3] ΠΗΓΗ: Haynes G. «Late Quaternary Proboscidean Sites in Africa and Eurasia with Possible or Probable Evidence for Hominin Involvement», Quaternary, 5 (1): 18, doi:10.3390/quat5010018, Μάρτ. 2022.
[4] ΠΗΓΗ: αρχαιολόγοι P. Pettitt και M. White, 2012.
- Wilford J. N. «Excavation Sites Show Distinct Living Areas Early in Stone Age», The New York Times, 22.12.2009.
- «Αποκαλύφθηκαν οι πρώτες ανθρώπινες δεξιότητες πυρός», BBC News, 29.4.2004.
- Naama Goren-Inbar κ.ά. «Αποδεικτικά στοιχεία για τον έλεγχο της φωτιάς από τους ανθρωπους στο Gesher Benot Ya’aqov, Ισραήλ», Science, 2009, V. 304, DOI: 10.1126/science.1095443, 2004
- “Gesher Benot Ya’aqov – Lower Paleolithic Site in Israel”, 29.4.2014.
[5] ΠΗΓΗ: Zohar I., κ.ά. «Evidence for the cooking of fish 780,000 years ago at Gesher Benot Ya’aqov, Israel¨, Nature Ecology & Evolution. 6 (12): 2016–2028, doi:10.1038/s41559-022-01910-z, Πανεπ. Τελ Αβίβ, 14.11.2022.
[6] ΠΗΓΗ: Jopling D. A. «Paleo-medicine at Gesher Benot Ya’aqov», Evolution and Human Behavior, 47 (2) 106807, doi:10.1016/j.evolhumbehav.2025.106807, 2026.
[7] cattail / typhaceae. Ο λαός μας το λέει και κοτσίδα, ποάλα, ουρά, σπαργάνιο / σπάργανο.
[8] ΠΗΓΗ: H. Ahituv κ.ά. «Φυτικές τροφές πριν από 780.000 χρόνια: Στοιχεία από κρουστικά λίθινα εργαλεία της Αχελαίας», PNAS, 6.1.2025.
[9] Πρόκειται για παραλλαγή του μύθου της ελληνικής μυθολογίας με τις Μελεαγρίδες. ΠΗΓΗ: τοπικός ιστορικός Ze’ev Vilnai «Legends of Eretz Yisrael – Shfela, Coast, Negev, Galilee, Transjordan and Sinai», εκδ. Kiryat Sefer, 1970. Αυτός ο θρύλος αντικατοπτρίζεται επίσης στο αραβικό όνομα του τόπου – “Πέρα της Θλίψης” (M’hadat al-huzan).
αρχαιοι ανθρωποι πριν 780.000 χρονια χρονων επιλογη πηγες βασαλτη Λεκακης αρχανθρωπος βασαλτης αρχαιος ανθρωπος 750.000 παραγωγγ χειροπελεκυς δυο οψεων χαρακτηριστικο αχελαιος πολιτισμος πολυπλοκος σχεδιασμος επιλεκτικοτητα υλικων επιδεξια εκτελεση Περαια του Ιακωβ τεκτονικα ενεργος Μετασχηματισμος Νεκρα Θαλασσα Κοιλαδα ποταμος Ιορδανης, Ισραηλ, ανθρωπινη κατοικηση 800.000 μεγαλος ελεφαντας Palaeoloxodon recki παλαιολιθικα λιθινα εργαλεια, σημαδι κοπη καταγμα σφαγη πρωτανθραπος αρχαιοτερη χρηση φωτιας, ειδος χομο ερεκτους Homo erectus Homo ergaster, εργαστερ 700.000 – 690.000 κατοικοι ψαρι κρεας ειδη φυτων φυτα υπολειμματα τεραστιος κυπρινος μαγειρικη φωτια φυτικα αρχαιοτερα φαρμακευτικα φυτα καταναλωση σπορος νουφαρου, ριζες τυφας σποροι γαϊδουραγκαθου / milk thistle, καρπος αγκαθιων νουφαρο, τυφα γαιδουραγκαθο καρποι αγκαθι βαλανιδι ριζα θερμικη επεξεργασια, ψημενα βελανιδι ψημενο στελεχος καλαμι χειμωνας ανοιξη, τροφη παλαιολιθικη διατροφη παντζαρι φυλλο φυλλα μολοχα κοκκος κοκκοι αμυλο γυρη φτερο τριχα τρωκτικο εργαλειο αχελαια περιοδος εποχη λαογραφια θρυλος, κορες θρηνος αδελφος Ιωσηφ αδελφια θανατος αρπακτικο θηριο δακρυα δακρυ παγος μετατροπη μεταμορφωση πετρες βασαλτη, πετρα αναλυση αντικειμενο πρωιμο Μεσο Πλειστοκαινο Gesher Benot Yaaqov πρωτανθρωποι βασαλτικα αντικειμενα, αρχαιολογια χημικη συνθεση χημεια αντικειμενο στρωμα γεωτρηση, στρωματα κατασκευη καθιζηση, διαβρωση συσσωρευση ιζημα βασαλτικο γιγαντιος πυρηνας, κατασκευαστης μπαλτας στρατηγικη επιλογης πρωτη υλη γνωση ορυκτο ορυκτα ορυκτοι ποροι μεταβαλλομενο τοπιο μεταδοση παραδοση ευρηματα στρατηγικες προμηθεια πρωτες υλες επιλεκτικη δομημενη προσεγγιση εκμεταλλευση γεωχημεια Geochemical basalt Acheulian γεωλογικη Υπηρεσια εβραικο Πανεπιστημιο Ιερουσαλημ Εβραιοι Γεφυρα των θυγατερων κορη θυγατερα θυγατερες του Ιακωβ βιβλικος προγονος εβραιων, βιβλος συγχυση μοναστηρι ΙΜ Αγιου Ιακωβου αγιος ιακωβος Σταυροφοροι Σταυροφορια καστρο Σεφετ /Σαφεντ, τελωνειο δασμος αρχαια θαλασσια εμπορικη οδος βια μαρις Via Maris, πληρωμη περασμα, εμποριο ιστορια στρατιωτικη στρατηγικη σημασια, διαβαση Υψιπεδο Υψιπεδα Γκολαν ανω Γαλιλαια παλαιολοξοδων πρωτες ανθρωπινες δεξιοτητες πυρος πυρ ελεγχος φωτιας γαστρονομια κουζινα κοτσιδα, ποαλα, ποαλας ουρα, σπαργανιο / σπαργανο Φυτικες τροφες κρουστικο λιθινο εργαλειο παραλλαγη μυθος εβραικη ελληνικη μυθολογια Μελεαγριδες μελεαγρος αραβικο ονομα Θλιψη Mhadat al huzan μαντατ αλ χουζαν αραβες παρετυμολογια παραφραση
