Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου ανακοινώνει την διεξαγωγή μιας ακόμα ανασκαφικής περιόδου στο ιερόν του Απόλλωνος στην θέση Φράγγισσα, στην κοινότητα (τα) Πέρα (γνωστά και ως Πέρα Ορεινής[1]) επαρχίας Λευκωσίας.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ, ΕΔΩ.
Το αγροτικό ιερό του Απόλλωνος είχε ήδη ανασκαφεί κατά την διάρκεια μιας σύντομης ανασκαφικής περιόδου το 1885 από τον Γερμανό αρχαιολόγο M. Ohnefalsch-Richter. Ωστόσο, πέραν από τις σύντομες σημειώσεις του, το έργο του δεν δημοσιεύθηκε ποτέ ούτε συνεχίσθηκε, με αποτέλεσμα η θέση του ιερού να λησμονηθεί.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ σχετικώς: Γ. Λεκάκης “Γερμανός αρχαιολόγος βρήκε το 1885 και έθαψε αρχαίο ναό του Απόλλωνος, σε σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο στην Κύπρο“, ΕΔΩ.
Μόνον μέσω της νέας έρευνας πεδίου κατέστη δυνατός ο επανεντοπισμός του ιερού, καθώς και η αποκάλυψη και τεκμηρίωση των παλαιών ανασκαφών, σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα. Παράλληλα, συνεχίσθηκε η έρευνα σε περιοχές που δεν είχαν ανασκαφεί κατά την παλαιότερη ανασκαφική αποστολή. Όταν το ιερό ανακαλύφθηκε το 1885, ξεχώριζε για την εξαιρετικά μεγάλη πυκνότητα ευρημάτων, καθώς οι βάσεις των αναθηματικών αγαλμάτων βρίσκονταν η μία δίπλα στην άλλη. Ωστόσο, όταν ο χώρος επιχώθηκε εκ νέου, οι πλείστες βάσεις απομακρύνθηκαν από τον Ohnefalsch-Richter και αργότερα χρησιμοποιήθηκαν ως υλικό επίχωσης της θέσης. Αυτό καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη την ανακάλυψη του 2025, κατά την οποία εντοπίστηκαν περισσότερες από 20 βάσεις, διατηρημένες στην αρχική τους θέση – βάσεις που, κατά πάσα πιθανότητα, ο Ohnefalsch-Richter δεν είχε δει.
Σε μερικές από αυτές διατηρούνταν ακόμη τα πόδια των αναθηματικών αγαλμάτων που είχαν τοποθετηθεί επάνω τους. Εκτός από ασβεστολιθικά, βρέθηκαν επίσης πόδια πήλινων αγαλμάτων. Το εύρημα αυτό παρέχει την πρώτη, μέχρι σήμερα, μαρτυρία στην Κύπρο ότι τα πήλινα ειδώλια δεν τοποθετούνταν μόνο στο έδαφος ή μέσα σε λαξευμένες κοιλότητες στον βράχο, αλλά διέθεταν και δικές τους ασβεστολιθικές βάσεις.
Οι νεοανακαλυφθείσες βάσεις δεν είναι μόνο τοποθετημένες πολύ κοντά μεταξύ τους, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις είναι στοιβαγμένες η μία επάνω στην άλλη, πάντοτε όμως με τέτοιο τρόπο, ώστε και τα δύο αναθήματα να παραμένουν ορατά. Αυτό επιτρέπει, για πρώτη φορά, την παρακολούθηση της σταδιακής συσσώρευσης των αναθημάτων μέσα στο ιερό. Επιπλέον, με βάση την στρωματογραφική ακολουθία που παρατηρήθηκε προσεκτικά κατά τις νέες ανασκαφές, μπορεί πλέον να αποδειχθεί ότι οι βάσεις αυτές είχαν ήδη καλυφθεί στην αρχαιότητα με ένα στρώμα, για να γίνει επίπεδο το έδαφος. Η περιοχή απέκτησε επίπεδο δάπεδο και τότε ένα νέο στρώμα από βάσεις τοποθετήθηκε εκεί. Αυτές είναι οι βάσεις που ανέσκαψε ο Ohnefalsch-Richter, και από τις οποίες οι νέες ανασκαφές εντόπισαν περισσότερα από 100 θραύσματα στην επίχωση της παλαιάς ανασκαφής. Το ερώτημα αν αυτή η αναδιοργάνωση του ιερού – πιθανότατα προς το τέλος της αρχαϊκής περιόδου – ήταν αποτέλεσμα μιας καταστροφής, όπως υποδεικνύουν ορισμένες ενδείξεις ή απλώς οφειλόταν σε έλλειψη χώρου, θα αποτελέσει το αντικείμενο των επόμενων ανασκαφικών περιόδων.
Με την ανακάλυψη των βάσεων κατά χώραν και των συναφών θραυσμάτων αγαλμάτων που χρονολογούνται στην Αρχαϊκή Περίοδο, η αρχαϊκή φάση του ιερού, η οποία μέχρι πρότινος ήταν γνωστή μόνον από διάσπαρτα θραύσματα γλυπτών, μπορεί πλέον να επιβεβαιωθεί, για πρώτη φορά, μέσω αρχαιολογικών τεκμηρίων. Επί πλέον, κατά την διάρκεια αυτής της ανασκαφικής περιόδου, εντοπίστηκαν, για πρώτη φορά από την έναρξη των σύγχρονων ερευνών, αδιατάρακτα στρώματα με αρχαϊκή κεραμική, προσδίδοντας έτσι μεγαλύτερο ιστορικό βάθος στο σύνολο του ιερού.
Κατά συνέπειαν, οι νέες ανασκαφές συμβάλλουν στην αναλυτική παρακολούθηση της εξέλιξης ενός κυπριακού ιερού και στην κατανόηση των κοινωνικών και τελετουργικών διαδικασιών που οδήγησαν στην διαμόρφωσή του και στην διαρρύθμιση των αναθημάτων, από την Αρχαϊκή μέχρι την Ελληνιστική Περίοδο.
- Διευθυντής της αποστολής είναι ο δρ. M. Recke (Πανεπιστήμιο Φρανκφούρτης), και επί κεφαλής πεδίου ο δρ. Ph. Kobusch (Πανεπιστήμιο Ροστόκ). Η πέμπτη ανασκαφική περίοδος στο Ιερόν στην Φράγγισσα απέδωσε τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα μέχρι σήμερα. Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, το έργο αυτό χρηματοδοτήθηκε γενναιόδωρα από το Amricha Foundation στην Λειψία και το Argo στην Φραγκφούρτη.
ΠΗΓΗ: Υφυπουργείο Πολιτισμού / Τμήμα Αρχαιοτήτων «Ολοκλήρωση ανασκαφικής περιόδου στο Ιερό του Απόλλωνα στη θέση Φράγγισσα, στην Κοινότητα Πέρα Ορεινής», ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.5.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Κοντά στο Πέρα Ορεινής στον 35ο παράλληλο [35.03151251037583, 33.282259484976684] κείται και ο αρχαίος οικισμός Καμπιών [35.00452866423539, 33.25104332920107], η σπουδαία Ταμασσός [35.02981762817487, 33.24471728589202], τα ερείπια του Φιλανίου, το Σπήλαιο Κοκκινόβουνο [34.99346865635199, 33.27650736945678], το σπουδαίο Ιδάλιον, κ.ά.
Για την Φράγγισα βλ. και επιστολή του καθηγητή Wright (15.12.1886) στα «Πρακτικά της Εταιρείας Βιβλικής Αρχαιολογίας», σχετικώς με αντικειμενα (μεταξύ των οποίων και επιγραφές) από την Κύπρο, που εκτέθηκαν κατά την διάρκεια του καλοκαιριού του 1886 στην “Αποικιακή Έκθεση”, ιδιοκτησία του συνταγματάρχη F. Warren R.A., ο οποίος τα ανακάλυψε κατά την διάρκεια των ανασκαφών του στην Φράγγισσα.
