Θησαυρός με χρυσά αγγεία και ελληνικές επιγραφές βρέθηκε στην Ρουμανία, δόθηκε στην Ουγγαρία, αλλά «φυλάσσεται» στην… Αυστρία! Η συνεισφορά των βλάχων Μακεδόνων Ελλήνων στην περιοχή – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η πόλη του Αγίου Νικολάου[1] στην Ρουμανία, επήρε το όνομά της από ένα μοναστηρι που ήταν αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο. Ανήκει στην κομητεία Τίμις στο Μπανάτ. Ευρίσκεται 58 χλμ. ΒΔ. της Τιμισοάρα. Είναι η δυτικότερη πόλη της Ρουμανίας, μια συνοριακή πόλη (6 χλμ. από τα ουγγρικά σύνορα και 24 χλμ. από τα σερβικά), στην ροή του ποταμού Μούρες (ο οποίος στην αρχαιότητα ήταν πλωτός), στον 46^ο παράλληλο [46°3′49″N 20°36′45″E].

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ, ΕΔΩ.

Η πόλη αναφέρεται για πρώτη φορά με αυτό το όνομα το 1247, στα «Προνομιούχα Βασιλικά Διπλώματα», αλλά η ύπαρξή της σαφώς είναι πολύ παλαιότερη.

Η λεκάνη Αράνκα αποτελεί γεωλογικά μέρος της Παννονικής Πεδιάδος, και η Παννονία ήταν αρχαία αποικία Κρητών, όπου διέμεναν μαζί με Θράκες.

Στην περιοχή υπάρχουν ευρύτερα ευρήματα από Παλαιολιθική, Νεολιθική[2] εποχή, από την Χαλκοκρατία (οικισμός Βίιλε, 500 μ. από το χωριό) και την Εποχή Σιδήρου (απλός οικισμός, με λίγα σπίτια στο Σελίστε, 1 χλμ. Α.). Κατά την Δακική Θρακική και Ρωμαϊκή περίοδο, ήταν μέρος του φρουρίου και της πόλης Μορισένα, η οποία ήταν το διοικητικό κέντρο του Βανάτου.

Η αστική ανάπτυξη του Sânnicolau Mare συνδέεται στενά με την οικογένεια των κόμητων Νάκων (ουγγρ. Nákó / Nákós), η οποία, σύμφωνα με τα έγγραφα, κατάγεται από την ελληνική εμπορική πόλη Δογριανή / Dojran / Δοϊράνη της Μακεδονίας. Οι πρώτοι Νάκοι στο Βανάτο ήταν οι αδελφοί Christoph και Cyril Nákó (γενν. 1745). Αγόρασαν το μεγαλύτερο μέρος του κτήματος Sânnicolau Mare σε δημοπρασία ζώων και αγαθών το 1781.[3] Ο Kalman / Κολομάν Νάκος έκτισε το κάστρο, στο κέντρο της πόλης (το 1864) και την καθολική ενοριακή εκκλησία! Κατά την διάρκεια του 20ού αιώνα, το Κάστρο του Κόμη χρησίμευσε ως αρχηγείο της Σιδηράς Φρουράς, στρατώνας, σχολή τρακτέρ, Μουσείο Μπ. Μπάρτοκ, Σπίτι των Πρωτοπόρων και, μετά την πτώση του κομμουνισμού, ως… ντίσκο και γυμναστήριο. Σήμερα, το Κάστρο του Νάκου είναι πολιτιστικό κέντρο και μουσείο της πόλης (παρακάτω φωτ.). Κάστρο και εκκλησία εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να αποτελούν υπενθύμιση της ευγενούς καταγωγής της βλαχικής μακεδονικής ελληνικής οικογένειας ευεργετών του τόπου.[4] Στην προσφορά των Ελλήνων Νάκων και η βιβλιοθήκη, που στις αρχές του 20ού αιώνα, το κάστρο Nako είχε μια βιβλιοθήκη με περισσότερους από 5.000 τόμους!

Η Γεωργική Σχολή βιβλιοθήκη με 6.000 τόμους. Το 1902, ιδρύθηκε η Βιβλιοθήκη των Διανοουμένων (με 400 τόμους) και το 1907 η Βιβλιοθήκη των Εργατών. Το 1936, ιδρύθηκε η Βιβλιοθήκη Astra (με 890 τόμους – το 1944 συγχωνεύτηκε με την βιβλιοθήκη των Εργατών). Η δημοτική βιβλιοθήκη πέρασε στο Πολιτιστικό Κέντρο το 1947. Μεταξύ 1951 και 1967 μετετράπη σε Περιφερειακή Βιβλιοθήκη. Από το 1968 μετετράπη σε Δημοτική Βιβλιοθήκη (με πάνω από 24.254 τόμους και μια αποθήκη 33.358 τόμων)! Το 1971, υπήρχαν τρεις σχολικές βιβλιοθήκες με πάνω από 25.000 τόμους. Σήμερα υπάρχουν τέσσερις σχολικές βιβλιοθήκες!

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΛΑΧΩΝ, ΕΔΩ.

Και άλλες αρκετές οικογένειες αρειμανίων / αρμάνων βλάχων Ελλήνων και λοιπών Ελλήνων, έφτασαν επίσης εδώ. Και πάλι από την Μακεδονία. Υπολογίζεται πως 427 Έλληνες ζούσαν εδώ, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα![5]

Το Σανικολάου Μάρε είναι η γενέτειρα δύο διάσημων μουσικών: του συνθέτη Μπ. Μπάρτοκ και του βιολονίστα Κ. Σενάσι. Η πόλη είναι επίσης γνωστή για την χορωδία Ντόινα, η οποία έχει τεράστια πολιτιστική δραστηριότητα στην περιοχή, ήδη από τον 19ο αιώνα. Αρχικώς αποτελούμενη από 18 νεαρούς δουλοπάροικους, η χορωδία ιδρύθηκε το 1838 με πρωτοβουλία του δασκάλου Σ. Άντρον. Αυτή η χορωδία άρχισε να τραγουδά σε δύο φωνές, στα εκκλησιαστικά σλαβονικά και στα ελληνικά, την ημέρα του Πάσχα του 1839, για πρώτη φορά, στην πόλη![6]

Όταν 40 οικογένειες ασπάστηκαν τον καθολικισμό – εδώ τον λένε ελληνοκοθολικισμό – ιδρύθηκε ενορία, το 1846. Σήμερα οι Ελληνες Καθολικοί είναι το 1,46% των κατοίκων.  Μέχρι την κατασκευή της εκκλησίας (1902), οι πιστοί είχαν τον χώρο λατρείας τους σε ένα σπίτι κοντά στην νυν τοποθεσία της εκκλησίας. Η εκκλησία εγκαινιάστηκε το 1902 και συνέχισε την δραστηριότητά της μέχρι το 1948, όταν οι ελληνοκαθολικοί (που θεωρούνται αίρεση) ενώθηκαν βιαίως με την ορθόδοξη εκκλησία. Αυτό κράτησε μέχρι το 1990, όταν ξαναχωρίστηκαν.

Η πόλη έχει θρησκευτικές εορτές / πανηγύρεις:

• την Ημέρα των Ηρώων,
• την ημέρα της πολιούχου της εκκλησίας Αγίας Μαρίας,
• το γερμανικό Κίρβαι,
• την Φάσινγκ (γιορτή για τον ερχομό της άνοιξης), και
• την ημέρα του αγιου Νικόλαου.

Αλλά η πόλη είναι γνωστή για τον θησαυρό της (παρακάτω φωτ.), που ευρέθη τυχαίως στις 3.7.1799, κοντά στον Αγιο Νικολαο, που τότε ανήκε στο Βασίλειο της Ουγγαρίας! Σήμερα είναι γνωστός ως ο «Χρυσός Θησαυρός του Ναντ Σεντ Μίκλος».

Χρονολογείται με ποικίλες μεθόδους, από τον 6ο – 10ο αιώνα μΧ. Χαρακτηρίζεται αδιαμφισβήτητο αριστούργημα της πρώιμης μεσαιωνικής τέχνης στην Ευρώπη. Τα χρυσά αντικείμενα ανακαλύφθηκαν από τους βλάχους Μακεδόνες Έλληνες Χρ. και Κ. Νάκο.[7] Τα δύο αδέλφια παρέδωσαν τον θησαυρό που βρέθηκε στον Αυτοκράτορα της Αυστροουγγαρίας, Ιωσήφ Β’, και ο μονάρχης τους απένειμε τίτλους ευγενείας.

Μετά την ανασκαφή, ο θησαυρός μεταφέρθηκε στην Βιέννη, την πρωτεύουσα της Δυναστείας των Αψβούργων. Έκτοτε, βρίσκεται στην κατοχή του Μουσείου Ιστορίας της Τέχνης εκεί, όπου εκτίθεται μόνιμα…

• Τα σύνορα των κρατών αλλάζουν συνέχεια. Σε ποιον ανήκει λοιπόν ο θησαυρός; Στην Αυστρία; Την Ουγγαρία ή την Ρουμανία; Θα πρέπει να γίνει επαναπατρισμός στην Ρουμανία, η οποία σήμερα κατέχει την έκταση όπου ευρέθησαν;

Τον 19ο αιώνα στην Ουγγαρία, ο θησαυρός θεωρείτο ευρέως, ως προερχόμενος από τους… προδρόμους του ουγγρικού λαού.

Συγκεκριμένα, το χρυσό κύπελλο με το κεφάλι ενός ταύρου στραμμένο προς τα πίσω (παρακάτω φωτ.) ήταν γνωστό ως «Κύπελλο του Αττίλα» (του Ούννου, ο οποίος πέθανε το 453 μΧ).

Ο θησαυρός είναι αξιοσημείωτος για την ποιότητα και την ακρίβεια της κατασκευής του. Οι χαραγμένες συνθέσεις είναι εξαιρετικά ολοκληρωμένες. Πολυάριθμες μελέτες δεν έχουν καταφέρει να απαντήσουν οριστικά στα ερωτήματα σχετικώς με το ποιος κατείχε τα αγγεία. Μερικά από αυτά παρουσιάζουν άμεσους δεσμούς με τον χριστιανισμό (κάποιοι βλέπουν τον Θράκα Ιππέα ως Άγιο Γεώργιο)…

… ενώ άλλα φέρουν από μια… «άγνωστη» μυθολογία…

Πολλάκις εικονίζεται ο γρυπας, γνωστό θρακικό σύμβολο… Διάφορες θεωρίες έχουν προτείνει ότι τα κομμάτια του θησαυρού μπορεί να είναι των Ούννων, των Αβαρων, των Ουγγρων, των Σασσανιδων, των Πετσενέγκων ή εν τέλει βυζαντινής ελληνικής προέλευσης.

Αποτελείται από 23 αρχαία χειροποίητα (από ορείχαλκο και επιχρυσωμένα με χρυσό 24 καρατίων) σκεύη (κανάτες, ποτήρια, σαλτσιέρες και αγγεία), συνολικού βάρους σχεδόν 10 κιλών (9,945)!!!

Στα αγγεία υπάρχουν επιγραφές με αρκετά αρχαία ελληνικά αλφαβητικά γράμματα και παραλλαγές τους (παραπάνω φωτ.). Αλλά και 14 σύντομες επιγραφές στην γραφή ορχόν (μια παλαια τουρκικη γραφη) ή την τουρκο-βουλγαρική γλώσσα του Α’  Βουλγαρικού Κράτους. Αλλά όλες είναι γραμμένες με ελληνικά αλφαβητικά γράμματα.[8] Όλα αυτά αυξάνουν την πολυπλοκότητα της ερμηνείας προελεύσεως του θησαυρού. Όπως και να έχει σημαίνει ότι ο τρόπος γραφής των προαναφερομένων γλωσσών ήταν με ελληνικά αλφαβητικά γράμματα, αφού αυτές τότε δεν είχαν… αλφάβητα και το ελληνικό απετέλεσε την βάση όλων των αλφαβητικών συστημάτων γραφής! – ΔΕΙΤΕ βίντεο ΕΔΩ.

Πολλοί Βούλγαροι ερευνητές συνδέουν το θησαυρό με τους ηγέτες του Α’  Βουλγαρικού Κράτους, υποδηλώνοντας ότι ανήκε στον Ασπαρούχ Χαν ή τον Κουμπράτ Χαν.

Στα αξιοθέατα της πόλης και το κιστερκιανο μοναστηρι στο Ίγκρις (10 χλμ. ΒΑ.), το Μνημείο και η προτομή του Μπέλα Μπάρτοκ, η πρώτη Γεωργική Σχολή της χώρας (στην οδό V. Babeş), κ.ά.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». Γ. Λεκακης «Κωνσταντινουπολις και Αγια Πετρουπολις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.2.1999.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Munteanu I. «Timiș», εκδ. Marineasa, 1998.
• Romosan I. «Monografia orașului Sînnicolau Mare», εκδ. Solness, Τιμισοάρα, 2000.
• Wolz Fr. – P.-D. Leber «Heimatbuch Großsanktnikolaus im Banat. Beiträge zur Geschichte der Deutschen im Ort», Rohrbach Ilm 2005.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Μείζων Άγιος Νικόλαος > ρουμ. Sânnicolau Mare, γερμ. Groß Sankt Nikolaus, Großsanktnikolaus, ουγγρικά Nagyszentmiklós, Nad Sent Miklos, Nagy Szent-Miklós, σερβικά Велики Семиклуш, βουλγαρικά Smikluş.

[2] Βλ. Aşezarea neolitică de la Sânnciolau Mare στο Repertoriul Arheologic Național.

[3] ΠΗΓΗ: Haas H. «Neamul nobiliar Nákó de Nagyszentmiklós. Ascensiunea și declinul unei dinastii de conți», εκδ. Diacritic, Timișoara, 2017.

[4] B. Waitz «Κρυμμένα και Ξεχασμένα», ADZ.

[5] Barna Bodó «Sânnicolau Mare. Ghid cronologic al orașelor», εκδ. Marineasa, Timișoara, 2009.

[6] Στην εκατονταετηρίδα της, η χορωδία Ντόινα παρασημοφορήθηκε (ν. 472/1958) με το Παράσημο Εργασίας Δεύτερης Τάξης. Η δραστηριότητα της χορωδίας σταμάτησε το 2003.

[7] Κατ’ άλλους από τον Ν. Βούιν, έναν Σέρβο αγρότη, ο οποίος τα παρέδωσε στους Νάκους.

[8] Το αστείο είναι ότι κάποιοι «ερευνητές και επιστήμονες» τα ονόμασαν… «βουλγαρικά ρουνικά»!!!

Θησαυρος χρυσα αγγεια ελληνικες επιγραφες Ρουμανια Ουγγαρια, αυστρια βλαχοι Μακεδονες Ελληνες πολη Αγιου Νικολαου Ρουμανιας, ιμ ιερα μονη μοναστηρι αγιος Νικολαος κομητεια Τιμις Μπανατ Τιμισοαρα πολις συνοριακη ουγγρικα σερβικα ποταμος Μουρες αρχαιοτητα πλωτος 46^ος παραλληλος 13ος αιωνας μχ 1247, Προνομιουχα Βασιλικα Διπλωματα λεκανη Αρανκα / Aranca Παννονικη Πεδιαδα Παννονια αρχαια αποικια Κρητων, αρχαιοι κρητες κρητης Θρακες ευρημα Παλαιολιθικη Νεολιθικη εποχη Χαλκοκρατια χαλκου Σιδηρου οικισμος, σπιτι Σελιστε δακες Δακικη Θρακικη Ρωμαικη περιοδος, φρουριο Μορισενα, Βανατου αστικη αναπτυξη Sannicolau Mare οικογενεια κομητων κομητες κομιτες κομης κομις Νακων νακος Naka Nakos ελληνικη εμπορικη πολη Δογριανη / Dogriani Μακεδονια Νακοι νακαιοι Βανατο αδελφοι Νακου Nako δημοπρασια ζωων ζωο ζωα αγαθα 18ος 1781 καλομανος Kalman καστρο, 19ος 1864 καθολικη ενοριακη εκκλησια 20ος Κομη αρχηγειο Σιδηρα Φρουρα στρατωνας, σχολη τρακτερ, Μουσειο Μπελα Μπαρτοκ, Πρωτοποροι πτωση κομμουνισμος ντισκο γυμναστηριο Νακου πολιτιστικο κεντρο ευγενης καταγωγη βλαχικη μακεδονικη ελληνικη ευεργετες οικογενειες αρειμανιοι αρμανοι βλαχοι Ελληνες μακεδονιας Σανικολαου Μαρε γενετειρα μουσικος βιολονιστας Σενασι χορωδια Ντοινα, πολιτισμος νεαρος δουλοπαροικος, ιδρυση δασκαλος αντρον τραγουδι δυο φωνες, εκκλησιαστικα σλαβονικα ελληνικα Πασχα 1839, καθολικισμος ελληνοκοθολικισμος Ελληνες Καθολικοι κατασκευη πιστοι λατρεια  ελληνοκαθολικοι αιρεση βια ορθοδοξη θρησκευτικες εορτες / πανηγυρια εορτη πανηγυρι Ημερα των Ηρωων, πολιουχος αγια Μαρι απαναγια γερμανικο Κιρβαι, φασινγκ γιορτη γιορτες ανοιξη 3 Ιουλιου 1799, ιουλιος Βασιλειο Ουγγαριας Χρυσος Ναντ Σεντ Μικλος 6ος 10ος αριστουργημα πρωιμη μεσαιωνικη τεχνη Ευρωπη χρυσο αντικειμενο βλαχια αυτοκρατορας Αυστροουγγαρια Ιωσηφ Β μοναρχης τιτλος ευγενειας ανασκαφη Βιεννη, πρωτευουσα Δυναστεια Αψβουργων Αψβουργοι κατοχη Μουσειο Ιστοριας της Τεχνης εκθεση συνορα κρατος επαναπατρισμος ουγγρικος λαος χρυσο κυπελλο κεφαλι ταυρος Αττιλας Ουννος 5ος 453 μΧ ποιοτητα ακριβεια συνθεση εξαιρετικο αγγειο χριστιανισμος θραξ Θρακας Ιππεας αγιος Γεωργιος αγνωστη μυθολογια γρυπας, γρυψ θρακικο συμβολο Ουννοι Αβαροι Ουγγροι Σασσανιδες Πετσενεγκοι βυζαντιο χειροποιητο σκευος ορειχαλκο επιχρυσωμενο χρυσος 24 καρατιων καρατι σκευη κανατα ποτηρι σαλτσιερα επιγραφη ελληνικα αλφαβητικα γραμματα γραφη ορχον παλιο τουρκικο αλφαβητο τουρκοβουλγαρικη γλωσσα Α Βουλγαρικο Κρατος ελληνικο αλφαβητικο γραμμα ερμηνεια γραφη γλωσσα Βουλγαροι ηγετης Ασπαρουχ Χαν Κουμπρατ Χανος μειζων αγιος Νικολας ρουμανικα γερμανικα σερβικα βουλγαρικα κρυμμενα ξεχασμενα παρασημο Εργασιας Δευτερης Ταξης Βουιν, Σερβος αγροτης, βουλγαρικη ρουνικα τουριστικα αξιοθεατα κιστερκιανο ιγκρις μνημειο προτομη Γεωργικη Σχολη προσφορα βιβλιοθηκη, Γεωργια βιβλια Διανοουμενοι Εργατων αστρα δημοτικη περιφερειακη σχολικη σχολικες βιβλιοθηκες λιμνη δοιρανη κιλκις κιστερκιανοι κιστερκιανο ταγμα