Του συγγραφέα Κωνσταντίνου Σπίνου
Το θαυμαστό όπλο των αιθέρων, η Πολεμική Αεροπορία, με το δυναμικό παρόν και το λαμπρό μέλλον, έχει να επιδείξει ένα ένδοξο παρελθόν που περιλαμβάνει συνεχείς αγώνες για την ελευθερία και την ανεξαρτησία της χώρας, συμβάλλοντας στην επέκτασή της και προασπίζοντας τα εθνικά μας συμφέροντα.
Όταν τον Οκτώβριο του 1912 ξεκίνησε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του πολέμου, αναδεικνύοντας το αεροπλάνο ως πρωτοποριακό πολεμικό μέσο, γράφοντας νέες σελίδες δόξας και ηρωισμού στις δέλτους της ιστορίας μας. Για πρώτη φορά στον κόσμο η Ελληνική Αεροπορία έκανε επιθέσεις σε πλοία από το υδροπλάνο των Μουτούση – Μωραϊτίνη στα Δαρδανέλλια, και αναγνωριστικές πτήσεις στην Μακεδονία από τον Αργυρόπουλο.
Η εμφάνιση για πρώτη φορά του ελληνικού αεροπορικού σμήνους, συνέβαλε σοβαρά στην πτώση του ηθικού του αντιπάλου. Οι Έλληνες πιλότοι εκτέλεσαν με αυταπάρνηση το καθήκον τους με συνεχείς προσβολές των επίγειων εχθρικών στόχων προς όφελος του στρατού στην Μακεδονία και την Ήπειρο. Οι χειριστές των αεροπλάνων ήταν ταυτόχρονα και παρατηρητές. Αν και εκτελούσαν παρατήρηση μόνο με «γυμνό» μάτι, οι πληροφορίες τους ήταν πολύτιμες. Στην διάρκεια της ημέρας, κάθε κίνηση του αντιπάλου στο πεδίο της μάχης, αλλά και στα μετόπισθεν, ήταν πλέον αντιληπτή. Επί πλέον μπορούσαν να είναι γνωστές οι θέσεις των οχυρών και η μορφολογία του εδάφους το οποίο κατείχε ο αντίπαλος. Με βάση αυτές τις πληροφορίες μπορούσε πια να εκτιμηθεί πολύ καλύτερα το πως θα έπρεπε να δράσουν οι δικές μας δυνάμεις.
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
Η Ελλάδα πολύ νωρίς αντιλήφθηκε την αξία του αεροπλάνου στην έκβαση ενός πολέμου, γι’ αυτό από το 1911 ξεκίνησε τις προσπάθειες για τη δημιουργία μιας αξιόμαχης Αεροπορίας. Το Δεκέμβριο του 1911 αναχώρησαν για την Γαλλία, οι Υπολοχαγοί Δημήτριος Καμπέρος και Μιχαήλ Μουτούσης, μαζί με τον Ανθυπίλαρχο Χρήστο Αδαμίδη, προκειμένου να εκπαιδευτούν ως αεροπόροι στην σχολή των αδελφών Farman, στην Etampes, κοντά στο Παρίσι. Τον Απρίλιο του 1912 ακολούθησαν οι Υπολοχαγοί Λουκάς Παπαλουκάς, Μάρκος Δράκος και ο Ανθυπίλαρχος Πανούτσος Νοταράς.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1912 δημιουργήθηκε στην Λάρισα ο «Λόχος Αεροπόρων», ο οποίος υπαγόταν κατ’ ευθείαν στον Αρχιστράτηγο μέσω του Γενικού Επιτελείου. Στην δύναμή του εντάχθηκαν άμεσα τέσσερα αεροπλάνα ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, ο ΑΕΤΟΣ, ο ΓΥΨ, και ο ΙΕΡΑΞ, με χειριστές τον Υπολοχαγό Πυροβολικού Δημήτριο Καμπέρο, τον Υπολοχαγό Μηχανικού Μιχαήλ Μουτούση, τον Υπίλαρχο Πανούτσο Νοταρά και τον Ανθυπίλαρχο Χρήστο Αδαμίδη. Υπήρχε επίσης και το βοηθητικό τους προσωπικό. Τότε γεννήθηκε η Ελληνική Αεροπορία που έμελλε να γράψει σελίδες δόξας για το Έθνος μας.
Λόγω της ανεπάρκειας των αεροσκαφών αυτών για πολεμικές επιχειρήσεις παραγγέλθηκαν τα βελτιωμένα Maurice Farman M.F.7 και Henry Farman HF.20.
Συγκινητική ήταν και η ένταξη στην μικρή ομάδα των πρώτων στρατιωτικών αεροπόρων και ενός εθελοντή. Ήταν ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, ο οποίος βλέποντας ότι η Πατρίδα είχε ανάγκη από αεροπόρους έσπευσε να καταταγεί Ανθυπολοχαγός στην Αεροπορία μας, φέρνοντας μαζί του και το ιδιωτικό του αεροπλάνο τύπου Nieuport IV.G. με το οποίο έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις χρησιμοποιώντας το για τις στρατιωτικές ανάγκες.
Η ΠΡΩΤΗ ΠΤΗΣΗ
Στις 8 Φεβρουαρίου 1912 το στρατόπεδο του Ρουφ Πειραιως, όπου είχε συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου, μετατράπηκε σε αυτοσχέδιο αεροδρόμιο. Ο Ανθυπολοχαγός Εμμανουήλ Αργυρόπουλος θα έκανε την πρώτη πτήση επί ελληνικού εδάφους με αεροπλάνο τύπου Nieuport 50 ίππων. Ανάμεσα στους θεατές ήταν ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος.
Ο Αργυρόπουλος απογειώθηκε εν μέσω επευφημιών και η πτήση του σηματοδότησε την αρχή της ελληνικής αεροπορίας. Μετά την πρώτη επιτυχημένη πτήση ο Αργυρόπουλος επιχείρησε και δεύτερη με επιβάτη τον Ελ. Βενιζέλο. Το αεροσκάφος πέταξε στον αττικό ουρανό σε ύψος 80 μ. και η πτήση διήρκεσε 4 λεπτά. Μόλις προσγειώθηκε ο Βενιζέλος βάφτισε το αεροπλάνο “Αλκυών”, το όνομα του αποδημητικού πτηνού, εκφώνησε την εξής ευχή: «Εύχομαι όπως η Αλκυών τερματίσει φυσικόν τον βίον. Εύχομαι όπως ο κ. Αργυρόπουλος, ο πρώτος Έλλην αεροναύτης, που πέταξε υπέρ τα ιερά εδάφη, συνεχίσει επί άλλου τελειότερου μηχανήματος, το οποίον να οφείλεται εξ ολοκλήρου εις αυτόν, τας ενδόξους παραδόσεις του Ικάρου, χωρίς τας ατυχίας εκείνου, προς δόξαν και αυτού και της Ελληνικής Πατρίδος».
Δυστυχώς και ο Αργυρόπουλος είχε την ατυχία του Ίκαρου. Στις 4 Απριλίου 1913ευρισκόμενος σε πολεμική αποστολή, πετώντας με το αεροπλάνο Henriot, που ήταν λάφυρο από την Τουρκική Αεροπορία, κατέπεσε από μηχανική βλάβη στην περιοχή του Λαγκαδά Θεσσαλονικης. Ήταν ο πρώτος νεκρός της Στρατιωτικής μας Αεροπορίας.
ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ «ΔΙΑΙΔΑΛΟΥ» ΣΕ ΥΔΡΟΠΛΑΝΟ
Σημαντική ήταν η συμβολή του Υπολοχαγού Πυροβολικού Δημητρίου Καμπέρου, ο οποίος μετέτρεψε ένα αεροπλάνο ξηράς το «ΔΑΙΔΑΛΟ» σε υδροπλάνο. Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» τύπου Henry Farman που με την προσθήκη δύο πλωτήρων μπόρεσε να μετατραπεί σε υδροπλάνο, δεν έχασε την ικανότητα του να προσγειώνεται στην ξηρά. Υπήρχε ένα ειδικό σύστημα με το οποίο μπορούσε να αφήσει τους πλωτήρες και να χρησιμοποιήσει το αρχικό του σύστημα προσγειώσεως.
Στις 25 Ιουνίου του 1912 ο Δ. Καμπέρος αποθαλασσώθηκε από τον φαληρικό όρμο ξεπερνώντας τα 60 χ.α.ω. Μετά από λίγο είχε ξεπεράσει τα 85 χλμ φτάνοντας στα 110 χ.α.ω πραγματοποιώντας ένα παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας.
Επι πλέον ο ιδιοφυής και παράτολμος ο Δ. Καμπέρος ήταν ένας μετρ των ακροβατικών ελιγμών, σε μια εποχή που το αεροπλάνο ήταν ακόμη σε επίπεδο πειραμάτων. Όταν δεν είχε βενζίνη για να πετάξει δεν δίσταζε να χρησιμοποιήσει νέφτι. Λόγω των ριψοκίνδυνων πτήσεών του, του δόθηκε το παρατσούκλι Τρελλοκαμπέρος, το οποίο αργότερα έγινε παροιμιώδης λαϊκή έκφραση. Ήταν ο αεροπόρος που λόγω των ριψοκίνδυνων πτήσεών του έγινε ο θρύλος της Ελληνικής αεροπορίας.
ΗΡΩΙΚΕΣ ΠΤΗΣΕΙΣ
Την 5η Οκτωβρίου 1912 πραγματοποιήθηκε η πρώτη πολεμική αποστολή στα αεροπορικά χρονικά της Ελλάδας, όταν ο Υπολοχαγός Δ. Καμπέρος εκτέλεσε αναγνώριση των οθωμανικών στρατευμάτων στην περιοχή της Ελασσόνας. Τις επόμενες ημέρες οι αποστολές επαναλήφθηκαν, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες, ενώ τα αεροσκάφη βομβάρδιζαν τις Οθωμανικές δυνάμεις με αυτοσχέδιες βόμβες, που είχαν μικρή αποτελεσματικότητα αλλά σημαντική ψυχολογική επίδραση.
Στις 11 Νοεμβρίου 1912 ο Καμπέρος σε δεύτερη επιθετική αναγνώριση συγκέντρωσε πληροφορίες πετώντας μέχρι τον Αλιάκμονα και έριξε βόμβες (τύπου ναπάλμ) κατά του εχθρού. Οι δύο αποστολές του Καμπέρου ήταν οι πρώτες στον ευρωπαϊκό χώρο. Ειρήσθω εν παρόδω ότι το εργοστάσιο Μαλτσινιώτη, η μετέπειτα Πυρκάλ κατασκευάζει βόμβες του μισού κιλού και ο Καμπέρος τις παίρνει ανά έξι, τις βάζει σε ξύλινο αδιάβροχο κουτί που έβαζαν τις ρέγγες σε περίπτωση που πέσουν στο νερό να μην πάθουν τίποτα και τις πετάει με το χέρι πάνω από τα εχθρικά στρατεύματα. Οι Τούρκοι σαστίζουν γιατί δεν έχουν ξαναδεί κάτι παρόμοιο και χάνουν το ηθικό τους. Αυτό είναι αρκετό για την προέλαση των στρατευμάτων μας στην ξηρά.
Στις 5 Δεκεμβρίου 1912 ο ριψοκίνδυνος Υπολοχαγός Μιχαήλ Μουτούσης πετώντας προς τα Ιωάννινα παρατήρησε σχολαστικά τα Τουρκικά οχυρά, ειδικά μάλιστα το Μπιζάνι από το οποίο διήλθε πολλές φορές κατερχόμενος στο ύψος των 600 μ. για να έχει καλύτερη εικόνα. Έδωσε χρήσιμες πληροφορίες για την απελευθέρωσή του. Η ηγεσία τότε έμαθε ότι ήθελε να ξέρει για την περιοχή και ειδικά για τα περίφημα οχυρά στο Μπιζάνι.
Παρόμοιες επιχειρήσεις εκτέλεσαν και οι άλλοι αεροπόροι μέχρι το τέλος του πολέμου με βομβαρδισμούς και συλλογή πολυτίμων πληροφοριών. Αυτές οι πληροφορίες οδήγησαν την Ηγεσία στην ορθή εκτίμηση της καταστάσεως και στη λήψη των αποφάσεων που έστεψαν με αμάραντες δάφνες τα Ελληνικά Όπλα.
Η πρώτη στον κόσμο επιχείρηση αεροναυτικής συνεργασίας και βομβαρδισμού πλοίων από αεροπλάνο
Την 24 Ιανουαρίου 1913 και ώρα 08:30, το υδροπλάνο «Ναυτίλος», με χειριστή τον υπολοχαγό Μιχαήλ Μουτούση και παρατηρητή τον Σημαιοφόρο Αριστείδη Μωραϊτίνη, αποθαλασσώθηκε από την ναυτική βάση του Μούδρου, στην Λήμνο, για μια αναγνωριστική αποστολή στα τουρκικά παράλια. Ο «Ναυτίλος» εντόπισε στην χερσόνησο της Καλλίπολης και στον ναύσταθμο του Ναγαρά ένα μεγάλο τμήμα του Οθωμανικού στόλου. Κατά την διάρκεια της αναγνώρισης, το ελληνικό αεροσκάφος δεχόταν καταιγιστικά εχθρικά πυρά, τα οποία όμως δε κατάφεραν να το πλήξουν. Ως απάντηση, ο Μωραϊτίνης έριξε από ύψος 1.300 μ. τέσσερις αυτοσχέδιες βόμβες εναντίον ενός τουρκικού μεταγωγικού, σκοτώνοντας 20 περίπου ναύτες. Παρέμεινε στον αέρα 2 ½ ώρες και διήνυσε εν συνόλω 112 μίλια.
Αυτή είναι η πρώτη στον κόσμο αποστολή ναυτικής συνεργασίας,
Έτσι η Ελλάς πρώτη στον κόσμο χρησιμοποίησε το αεροπλάνο ως πολεμικό μέσο επί πεδίου μάχης. Για την επίτευξη αυτής της αποστολής καταρτίστηκε το πρώτο στον κόσμο από αέρος πολεμικό σχεδιάγραμμα.
Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο Αριστείδης Μωραϊτίνης αναδείχτηκε σε κορυφαίο «Ιπτάμενο Άσσο»» της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, όχι μόνο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και γενικότερα της αεροπορικής ιστορίας της Ελλάδας, με συνολικά 9 καταρρίψεις εχθρικών αεροσκαφών. Παράλληλα, απέσπασε σημαντικές διακρίσεις από την Ελληνική και τη Βρετανική Κυβέρνηση.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.1.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Καισάρου-Πανταζόγλου Τρ., Μπελδέκος Γ., Καρυτινός Α. «Ελληνική Αεροπορία. Συνοπτική Ιστορία Τόμος Ι: 1908-1944», εκδ. Υπηρεσία Ιστορίας Πολεμικής Αεροπορίας, 2000.
- Λεκακης Γ. «Παγκοσμια Ιστορια των Πτησεων», εκδ. Χριστάκης.
- Παλούμπης Ιω. «Απ’ τα Πελάγη… στους Αιθέρες», εκδ. Ναυτικού Μουσείου Ελλάδας.
- Μπατσιούλας Δ. «Ο Διστιχηζμένος Κομονιστής» εκδ. ιδίου.
- «Η Πορεία προς την Ενιαία Πολεμική Αεροπορία» εκδ. ΓΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, στο τ. ΦΕΚ, 15 Α στις 17.1.1912.
- «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ», εκδ. ΓΕΑ.
- Επίσημη ιστοσελίδα του ΓΕΑ.
δραση ελληνικη Πολεμικη Αεροπορια ΠΑ Α ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ σπινος ΒΑΛΚΑΝΙΑ αγωνας ελευθερια ανεξαρτησια εθνικα συμφεροντα Οκτωβριος 1912 20ος αιωνας μΧ Α Βαλκανικος Πολεμος, αεροπλανο πρωτοποριακο πολεμικο μεσο, δοξα ηρωισμος ιστορια πρωτη φορα κοσμο επιθεση πλοιο υδροπλανο Μουτουσης Μωραιτινης Δαρδανελλια, αναγνωριστικη πτηση Μακεδονια Αργυροπουλος ελληνικο αεροπορικο σμηνος, πτωση ηθικο ελληνες πιλοτοι αυταπαρνηση καθηκον προσβολη επιγειος εχθρικος στοχος στρατος ηπειρος χειριστης αεροπλανα παρατηρητης παρατηρηση πληροφορια κινηση πεδιο μαχης, μαχη μετοπισθεν, οχυρο μορφολογια εδαφους πληροφοριες εκτιμηση Ελλαδα 1911 Δεκεμβριος Γαλλια, υπολοχαγος Καμπερος ανθυπιλαρχος Αδαμιδης, εκπαιδευση αεροποροι σχολη αδελφοι Farman, φαρμαν Etampes, Παρισι Απριλιος Παπαλουκας, Δρακος Νοταρας Σεπτεμβριος Λαρισα Λοχος Αεροπορων αρχιστρατηγος Γενικο Επιτελειο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, ΑΕΤΟΣ, ΓΥΨ, ΙΕΡΑΞ, χειριστης Πυροβολικο Μηχανικο βοηθητικο προσωπικο ελληνικο εθνος ανεπαρκεια πολεμικες επιχειρησεις παραγγελια πρωτοι στρατιωτικοι αεροποροι εθελοντης πατριδα ιδιωτικο αεροπλανο νιουπορτ Nieuport 8 Φεβρουαριου 1912 Φεβρουαριος στρατοπεδο Ρουφ, αυτοσχεδιο αεροδρομιο πρωτη πτηση βασιλιας Γεωργιος Α πρωθυπουργος Βενιζελος απογειωση επιβατης αεροσκαφος αττικη Αλκυων αεροναυτης, ιερα εδαφη, μηχανημ ενδοξος ενδοξη παραδοση Ικαρους ατυχια 4 Απριλιου 1913 Απριλιος αποστολη λαφυρο τουρκικη μηχανικη βλαβη Λαγκαδας θεσσακονικη πρωτος νεκρος στρατιωτικη ΥΔΡΟΠΛΑΝΟ ξηρας πλωτηρας μετατροπη συστημα προσγειωση 25 Ιουνιου 1912 Ιουνιος αποθαλασσωση φαληρο παγκοσμιο ρεκορ ταχυτητας ταχυτητα ιδιοφυης παρατολμος ακροβατικος ελιγμος πειραμα βενζινη νεφτι ριψοκινδυνος παρατσουκλι Τρελοκαμπερος, Τρελλοκαμπερος παροιμια παροιμιωδης λαικη εκφραση φραση ριψοκινδυνη θρυλος 5 Οκτωβριου 1912 αεροπορικα χρονικα Ελλαδας, αναγνωριση οθωμανικα στρατευματα Ελασσονα αποστολες αεροσκαφη βομβαρδισμος οθωμανικες δυναμεις αυτοσχεδια βομβ ψυχολογικη επιδραση 11 Νοεμβριου 1912 Νοεμβριος επιθετικη ποταμος Αλιακμονας ναπαλμ πρωτες ευρωπη εργοστασιο Μαλτσινιωτη, Μαλτσινιωτης Πυρκαλ κατασκευη ξυλινο αδιαβροχο κουτι ρεγγα νερο χερι Τουρκοι σαστισμα ηθικο προελαση στρατευμα ξηρα 5 Δεκεμβριου 1912 Δεκεμβριος Ιωαννινα τουρκικα οχυρα Μπιζανι επιχειρησεις αερος βομβαρδισμοι συλλογη ελληνικα οπλα αεροναυτικη συνεργασια πλοιων 24 Ιανουαριου 1913 Ιανουαριος Ναυτιλος σημαιοφορος ναυτικη βαση Μουδρος Λημνος, μικρασιατικα παραλια χερσονησος Καλλιπολη ναυσταθμος Ναγαρας οθωμανικος στολος εχθρικα πυρα τουρκικο μεταγωγικο ναυτης σχεδιαγραμμα κορυφαιος Ιπταμενος ασσος α Παγκοσμιος αεροπορικη καταρριψη διακριση Βρετανικη Κυβερνηση κομμουνιστης
