Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης
ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Τα «ιερά τρίγωνα» της Ιεράς Γεωμετρίας της Ελλάδος, δεν συνέδεαν μόνον ιερά και ναούς, αλλά και τοποθεσίες με ιδιαίτερα, ιαματικά ύδατα – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη «Υδάτων παράδοξα».
Το 1962, μαθητής στο Ζ Γυμνάσιο Αρρένων Παγκρατίου, επισκέφτηκα τους Δελφούς και εντυπωσιάστηκα από τα αξιόλογα αξιοθέατα, αλλά ιδιαίτερα από την Κασταλία Πηγή, με το μυθολογικό της υπόβαθρο.
Σήμερα παρατηρήσεις σε ζεύξεις ανά τρεις αρχαίων μυθολογικών πηγών, σπουδάζουμε τις πηγές σε Ιερά Τρίγωνα. Ένα τέτοιο είναι και το Ιερό τρίγωνο (ισοσκελες) Θέρμαι Λήμνου – Λουτρά Αφροδίτης Κύπρου – Κασταλίας Δελφών.
Η ζεύξη Λήμνου – Κύπρου – Δελφών:
α) Δελφών, Κασταλία Πηγή, ο ομφαλος του κόσμου.
β) Λήμνου, Ιαματική Πηγή Θέρμαι. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη: “Οι 755 έως τώρα γνωστές ιαματικές πηγές της Ελλάδος”.
γ) Κύπρου, Πηγή Λουτρά Αφροδίτης.
Η Κυπραίικη Πηγή «Λουτρα Αφροδιτης», χερσονήσου Ακάμα[1], κοντά στην πόλιν Χρυσοχού, είναι φυσική πηγή σε σπηλιά, η οποία αναφέρεται στην λαϊκή παράδοση, ότι έπαιρνε το μπάνιο της η θεά Αφροδίτη. Στα Λουτρά Αφροδίτης σταμάτησε κατά την διάρκεια κυνηγιού για να πιει νερό και ξεδιψάσει, ο Άδωνις. Ο Άδωνις είδε την Αφροδίτη γυμνή και έγινε εραστής της. Οι τοπικές παραδόσεις απέδιδαν στο νερό της πηγής ιδιότητες αιώνιας νεότητος και γονιμότητος.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΛΟΥΤΡΑ της ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ, ΕΔΩ.
- ΔΕΙΤΕ βιντεο του Γ. Λεκάκη με τα ΛΟΥΤΡΑ της ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ στην ΚΟΡΙΝΘΙΑ, ΕΔΩ.
Ο Στράβων[2] και ο Αθήναιος[3] (2ος αιώνας μ.Χ.), είναι από τους πρώτους που αναφέρει ονομαστικά τα «Λουτρά της Αφροδίτης», συνδέοντάς τα με το φυτό λυχνίς[4], που φύτρωνε στην περιοχή. Αλλά και οι Πλίνιος[5], Πομπώνιος Μέλας[6], κ.ά.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΙΕΡΑ ΤΡΙΓΩΝΑ των ΙΕΡΩΝ ΥΔΑΤΩΝ, ΠΡΟΣΕΧΩΣ…
Το Υπουργείο Τουρισμού Κύπρου, κατατάσσει τα «Λουτρά της Αφροδίτης» όπως και την «Πέτρα του Ρωμιού», στην «Πολιτιστική Διαδρομή της Αφροδίτης». Το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου, συνδέει την ευρύτερη περιοχή του Ακάμα, με την λατρεία της Αφροδίτης, ως φυσικό μνημείο ενταγμένο σε βοτανικό κήπο: Παλαίπαφος (Κούκλια) – Ιερόν Αφροδίτης, το σημαντικότερο λατρευτικό κέντρο της Αφροδίτης στην Κύπρο, ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων και ξένων αποστολών όπως το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, έχουν αποκαλύψει πολυάριθμες αναθηματικές επιγραφές σε παφιακό συλλαβητάριο και στην ελληνική αλφάβητο που απευθύνονται στην Άνασσα (Βασίλισσα < wa-na-ssa) σε τελετουργικούς καθαρμούς. Εντός του ιερού χώρου Παλαίπαφου, έχουν βρεθεί περίπλοκα συστήματα αγωγών και δεξαμενών. Η χρήση του νερού της λατρείας της Αφροδίτης συνδεόταν με την ανάδυση της από την θάλασσα και εξαγνισμό μέσω του ύδατος.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου, φιλοξενεί επιγραφές από την ευρύτερη περιοχή, που αναφέρονται σε τοπικές θεότητες και νύμφες, οι οποίες συχνάκις συνδέονταν με πηγές και σπήλαια (Νυμφαία). Η ονομασία θεωρείται κυρίως λογοτεχνικό και λαογραφικό κατάλοιπο.
Σε Μουσείο Μαρίου και Αρσινόης, της κοντινής Πόλεως Χρυσοχούς, φυλάσσονται ευρήματα από την περιοχή που τεκμηριώνουν την αρχαία κατοίκηση και λατρεία. Τα Λουτρά της Αφροδίτης ή «Πηγής του Έρωτα» στον Ακάμα, ο Ariosto[7], και άλλοι μεταγενέστεροι περιηγητές, ύμνησαν ως πηγή ερωτικής επιθυμίας σε όποιον πιει από αυτήν. Η πηγή αναβλύζει μέσα από σχισμές ασβεστολιθικών πετρωμάτων, σχηματίζοντας μια μικρή λίμνη σε σπήλαιο που καλύπτεται από μια υπεραιωνόβια συκιά. Ο χώρος είναι ανοικτός στο κοινό, αλλά η κολύμβηση εντός της πηγής απαγορεύεται για λόγους προστασίας του μνημείου.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.12.2025.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί (Βιβλίο XV, 682d). Στράβων, Γεωγραφικά (Βιβλίο XIV, 6.3). Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Naturalis Historia (Βιβλίο XXXI, 2). Πομπώνιος Μέλας, De situ orbis (Βιβλίο II, 7).
- TLG (Thesaurus Linguae Graecae).
- Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, έκδ. Φιλοκύπρου. [Καταγράφει τις πηγές αυτές ως τμήμα της τοπικής μυθοπλασίας που επιβίωσε μέσω της προφορικής παράδοσης και των Λατίνων ποιητών].
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Ακάμας – Fontana Amorosa και Λουτρά, Ιερό Αφροδίτης Ακραίας: Ο Στράβων αναφέρει ύπαρξη ιερού στο ακρωτήριο Ακάμας, όπου από το Τμήμα Αρχαιοτήτων έχουν εντοπισθεί ίχνη αρχαίων οικισμών και λατρευτικών χώρων, χωρίς να έχει βρεθεί ακόμα επιγραφή που να συνδέει ρητά τα «Λουτρά της Αφροδίτης» με συγκεκριμένο οικοδόμημα ιερού.
Στον Άγιο Κόνωνα (Ακάμας), ανασκαφές έδειξαν ότι η περιοχή γύρω από τις πηγές χρησιμοποιήθηκε εντατικώς κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, χωρίς όμως να ταυτίζεται με ένα κεντρικό, επώνυμο ιερό πηγής.
[2] Αναφέρεται στην περιοχή του Ακάμα, αν και εστιάζει περισσότερο στην τοπογραφία, επιβεβαιώνοντας την σύνδεση της περιοχής με τη θεά. «…εἶτ’ Ἀκάμας ἐστὶν ἄκρα δύο πρῶνας ἔχουσα καὶ ὕλην πολλήν… ἐνταῦθα δέ ἐστιν ἱερὸν Ἀφροδίτης Ἀκραίας.» (…μετά είναι ο Ακάμας, ακρωτήριο με δύο κορυφές και πυκνό δάσος… εκεί υπάρχει ιερό της Ακραίας Αφροδίτης).
[3] Παραθέτει πληροφορίες από παλαιότερους συγγραφείς (όπως ο Παμψίλου) σχετικά με τα άνθη και τις τοποθεσίες της Κύπρου: «…ἐν δὲ τῷ Λουτρῷ τῆς Ἀφροδίτης (ἐστὶ δὲ τοῦτο ἐν Κύπρῳ) φύεσθαι τὴν λυχνίδα.» (…στο Λουτρό της Αφροδίτης (το οποίο βρίσκεται στην Κύπρο) φυτρώνει η λυχνίδα).
[4] Η λυχνίς (Lychnis coronari, Silene coronaria) – παραπάνω φωτ. – είναι φυτό του γένους Silene, της οικογένειας Caryophyllaceae. Μεσογειακής προέλευσης. Με θεαματικό ασημένιο φύλλωμα και μωβ λουλούδια. Την αναφέρει από τον 2ο αιώνα μΧ ο Αθήναιος, (Δειπνοσοφισταί, XV, 682d), που παραθέτει πληροφορίες από παλαιότερους συγγραφείς (όπως ο Παμψίλου) σχετικά με τα άνθη και τις τοποθεσίες της Κύπρου. Το 1753, ο C. Linné έδωσε μια βοτανική περιγραφή του είδους με το όνομα Agrostemma coronaria. Το 1792, ένας βιομήχανος και βοτανολόγος, ο J.-A. Desrousseaux βρήκε τις παλαιές πηγές και το αναταξινόμησε το είδος στο γένος Λυχνίς (Lychnis) – βλ. Μεθοδική Εγκυκλοπαίδεια. Βοτανική, του Λαμάρκ.
- Το φυτό έδωσε το όνομά του στην αρχαία ελληνική Λυχνίδα Μακεδονίας, – βλ. άρθρο του Γ. Λεκάκη, στο ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.3.2017.
[5] Αναφέρεται συχνάκις σε πηγές με παράδοξες ιδιότητες. Για την Κύπρο, σημειώνει την ύπαρξη πηγών που σχετίζονται με την μεταβολή της φύσης των αντικειμένων ή του σώματος: «In Cypro fons est, ad quem qui bibere, odere libidinem» (Στην Κύπρο υπάρχει πηγή, από την οποία όσοι πίνουν, μισούν την ερωτική επιθυμία). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη «Υδάτων παράδοξα».
[6] Ο αρχαίος γεωγράφος που αναφέρεται στις δύο πηγές της Κύπρου που έχουν αντίθετες ιδιότητες, μια παράδοση που διασώθηκε έντονα στην μεσαιωνική λογοτεχνία (π.χ. στον Ariosto): «In Cypro altera fons est, quae omnia in amorem cogit, altera, quae ex amorem exstinguit». (Στην Κύπρο υπάρχει μια πηγή που εξαναγκάζει τους πάντες και τα πάντα στην αγάπη και μια άλλη που σβήνει την αγάπη). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη «Υδάτων παράδοξα».
[7] Αναφορές στον L. von Suchen (14ος αι.) ή στον Ariosto (Orl. Furioso), οι οποίοι – αν και δεν είναι αρχαίες πηγές – διαμόρφωσαν την φήμη της Fontana Amorosa (Πηγή του Έρωτα) στην δυτική γραμματεία, τοποθετώντας την στον Ακάμα. – ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Και όλοι – ακόμη και οι Έλληνες – αναζητούν την Πηγή του Έρωτα στην Fontana di Trevi στην Ρώμη…
ιερο τριγωνο Ιερα Υδατα Κασταλια πηγη Δελφων – Πηγες Αφροδιτης Κυπρου – Θερμαι θερμα Λημνου τριγωνα Ιερο Υδωρ Κασταλιας Δελφοι φωκιδα φωκις Πηγων θεα Αφροδιτη Κυπρος Θερμα Λημνος Μητροπουλος Λεκακης ιερα Γεωμετρια Ελλαδος, ελλαδας ελλαδα ιερον ναος, ιαματικα υδατα ελληνικη μυθολογια ζευξεις αρχαιες μυθολογικες πηγες Θερμων λουτρα λουτρο ομφαλος Κοσμου κοσμος ιαματικη Πηγη Κυπραιικη κυπριακη χερσονησος Ακαμα ακαμας πολις πολη Χρυσοχου φυσικη σπηλια, λαικη παραδοση, μπανιο κυνηγι νερο διψα αδωνις αδωνης γυμνη εραστης ερως ερωτας παραδοσεις ιδιοτητα αιωνια νεοτητα γονιμοτητα νεοτητας γονιμοτητας νεοτητος γονιμοτητος νεοτης γονιμοτης Στραβων Αθηναιος 2ος αιωνας μΧ φυτο λυχνις Πλινιος Πομπωνιος Μελας υπουργειο Τουρισμου Κυπρου, Πετρα του Ρωμιου Πολιτιστικη Διαδρομη της Αφροδιτης Τμημα Αρχαιοτητων λατρεια φυσικο μνημειο βοτανικος κηπος Παλαιπαφος Κουκλια ιερον σημαντικοτερο λατρευτικο κεντρο ανασκαφη αναθηματικη επιγραφη παφιακο συλλαβηταριο ελληνικη αλφαβητος κυπριακο ελληνικο αλφαβητο ανασσα Βασιλισσα < wanassa τελετουργικος καθαρμος αρχαιολογικος χωρος παφος περιπλοκο συστημα αγωγων δεξαμενη χρηση νερου αναδυση θαλασσα εξαγνισμος αρχαιολογικο Μουσειο Παφου, επιγραφες θεοτητα νυμφη σπηλαιο νυμφαιο ονομα λογοτεχνια λαογραφια Μαριου μαριο μαριον Αρσινοης, Αρσινοη ευρημα κατοικηση Πηγη του ερωτα Ariosto αριοστο περιηγητης, ερωτικης επιθυμιας ερωτικη επιθυμια ασβεστολιθικο πετρωμα λιμνη σπηλαιολιμνη υπεραιωνοβια συκια κολυμβηση τουριστικα αξιοθεατα τουριστικο αξιοθεατο δειπνοσοφισται Εγκυκλοπαιδεια, προφορικη λατινοι ποιητες φοντανα αμοροζα Fontana Amorosa ακραια ακρωτηριον ακρωτηριο ακρωτηρι Ακαμας, οικισμος οικοδομημα αγιος Κονωνας Κονων ανασκαφες ελληνιστικη ρωμαικη περιοδος, ακρα πρωνας πρωνα κορυφη υλη δασος ακραια επιθετα Αφροδιτης επιθετο συγγραφεας Παμψιλος ανθος λυχνιδα φυτο γενος Silene, σεληνη οικογενεια Caryophyllaceae μεσογειος ασημενιο φυλλωμα μοβ μωβ λουλουδια 18ος αιωνας μχ 1753, λινναιος Linne βοτανο ειδος αγροστεμμα Agrostemma coronaria βιομηχανος βοτανολογος, ταξινομηση βοτανικα Λαμαρκ αρχαια ελληνικη Λυχνιδα Μακεδονια παραδοξες ιδιοτητες μεταβολη της φυσης αντικειμενων σωματος φυσις αντικειμενο σωμα ποση μισος ερωτας γεωγραφος μεσαιωνικη λογοτεχνια εξαναγκασμος αγαπη σβησιμο παυση αγαπης φον ζουχεν von Suchen 14ος φουριοζο Furioso ερωτος δυτικη γραμματεια
