Του Γιώργου Λεκάκη
Το Αρχιπέλαγος της Μάλτας είναι από τις πιο απομακρυσμένες ομάδες νησιών στην Μεσόγειο, την μεγαλύτερη εσωτερική θάλασσα στον κόσμο.
Οι επιστήμονες έλεγαν μέχρι σήμερα, ότι οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες είτε δεν μπορούσαν, είτε δεν ήθελαν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ναυσιπλοΐας μεγάλων αποστάσεων…
Βέβαια ήρθαν τα ευρήματα από την Μήλο και το Σπήλαιο Φράγχθι Αργολίδος, της Κρήτης, της Γαύδου, κλπ. για να καταρρίψουν αυτές τις επιστημονικές θεωρίες…
ΤΩΡΑ, ήρθε κι άλλη μία: Ερευνητές βρήκαν στοιχεία ότι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες από την ηπειρωτική Ευρώπη εταξείδεψαν στην Μάλτα περίπου… 1,000 χρόνια ενωρίτερα από ό,τι πίστευαν προηγουμένως…
Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πέτρινα εργαλεία, εστίες και υπολείμματα φαγητού σε ένα σπήλαιο στην Λατνία, στην βόρεια Μάλτα, που υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι ζουν στο νησί εδώ και 8.500 χρόνια, στο Ολόκαινο!
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας βύθισε γρήγορα την στενή λωρίδα γης, που ένωνε την Μάλτα με την Σικελία πριν 13.000 χρόνια. Τώρα αυτή η «χερσαία γέφυρα» εντοπίζεται σε περίπου 95 μ. βάθος.
Αυτό σημαίνει ότι έφτασαν εκεί ακόμη και πριν από την ευρεία υιοθέτηση της γεωργίας, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τις μακροχρόνιες επιστημονικές υποθέσεις.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι έκαναν το ταξίδι με απλά κανώε, θεωρώντας τον πλου, την αρχαιότερη απόδειξη ναυσιπλοΐας μεγάλων αποστάσεων στην Μεσόγειο, πριν από την εφεύρεση των σκαφών με πανιά! – όμως, όπως είπα και παραπάνω δεν είναι έτσι…
Οι ταξιδιώτες θα βασίζονταν σε επιφανειακά ρεύματα για να διασχίσουν περίπου 60 μίλια ανοικτής θάλασσας, λένε. Εκείνην την εποχή, η γεωγραφική διαμόρφωση και τα επίπεδα της θάλασσας της Μάλτας προσέγγιζαν αυτά της σημερινής εποχής, δηλ. απόσταση περίπου 100 χλμ. από την Σικελία, την πλησιέστερη ξηρά προς το Αρχιπέλαγος της Μάλτας. Με τελική ταχύτητα 2,5 μιλίων την ώρα, αυτό θα ανάγκαζε τους ατρόμητους ναυτικούς να υπομείνουν αρκετές ώρες σκοταδιού στο ταξείδι τους.
Αυτοί οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες εκμεταλλεύονταν ζώα της ξηράς, αλλά ήταν επίσης σε θέση να εκμεταλλευτούν τους θαλάσσιους πόρους και την ορνιθοπανίδα, βοηθώντας να διατηρηθούν αυτές οι ομάδες σε ένα μικρό νησί, σαν την Μάλτα…
«Τα αποτελέσματα προσθέτουν χίλια χρόνια στην προϊστορία της Μάλτας και αναγκάζουν μια επαναξιολόγηση των ναυτικών ικανοτήτων των τελευταίων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών της Ευρώπης, καθώς και των διασυνδέσεών τους και των επιπτώσεών τους στο οικοσύστημα», εδήλωσε η αρχαιολόγος επιστήμονας Max Planck, E. Scerri.
ΠΗΓΗ: E. M. L. Scerri, κ.ά. «Hunter-gatherer sea voyages extended to remotest Mediterranean islands», Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Max Planck, Nature, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.4.2025.
Ένα πληθυσμιακό μοντέλο για τους κυνηγούς – τροφοσυλλέκτες στην Μάλτα, αποκαλύπτει ότι δεν θα έπρεπε να είχαν… επιβιώσει σε ένα νησί 252 τ.χλμ. για χίλια χρόνια! Ιδού το πρόβλημα με την Μάλτα. Κάπου πριν από 8.500 – 7.500 χρόνια, στην Μεσολιθική Εποχή της Μάλτας ζούσαν άνθρωποι. Το γνωρίζουμε από ανασκαφές στο σπήλαιο Λάτνιγια (παραπάνω φωτ.), στο βόρειο τμήμα του νησιού, όπου πέτρινα εργαλεία και σφαγμένα οστά ζώων ωθούν την ανθρώπινη παρουσία 2,000 χρόνια ενωρίτερα από ό,τι θα περίμενε κανείς! Στο σπήλαιο Λάτνιγια, στην επαρχία Mellieħa, έχουν βρεθεί υπολείμματα από αυτά που έτρωγαν οι άνθρωποι που το κατοικούσαν πριν από 8.000 χρόνια: Κόκκινα ελάφια, χελώνες, πουλιά, φώκιες, ψάρια, καβούρια και αχινούς, μαζί με τις εστίες τους. Επίσης ίχνη οικισμών από την πρώιμη Νεολιθική (6000 – 4000 π.Χ.) έχουν βρεθεί τόσο σε ανοικτές περιοχές όσο και μέσα σε σπηλιές, όπως το Γκαρ Νταλάμ. Αυτοί οι πρώτοι οικισμοί αποτελούνταν από αποίκους που προέρχονταν από την Σικελία. Αυτό τεκμηριώθηκε από την ομοιότητα του κεραμικού υλικού, που βρέθηκε εκεί («εντυπωμένη κεραμική Γκάρ Νταλάμ») με εκείνο της ίδιας περιόδου από το χωριό Στεντινέλο κοντά στις Συρακούσες! Τέλος, η κεραμική από το χωριό Σκόρμπα (4500 – 4100 π.Χ.), κοντά στο Μάγιαρ, ομοιάζει επίσης πολύ με αυτήν που βρέθηκε στην Σικελία και αποδεικνύει πόσο συνεχείς ήταν οι σχέσεις Μάλτας – Σικελίας. Σε αυτήν την φάση έχουμε στο νησί και τα πρώτα στοιχεία τελετουργικών δραστηριοτήτων, εκ των οποίων ο μικρός ναός στην Σκόρμπα μπορεί να θεωρηθεί ο πρόδρομος των μεταγενέστερων μεγαλιθικών κατασκευών.
Όλα αυτά έχουν ήδη αναδιαμορφώσει την ιστορία της μεσογειακής προϊστορίας! Αλλά μια νέα μελέτη, θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα, που είναι αναμφισβήτητα πιο ανησυχητικό: Ακόμη και αν δεχτούμε ότι οι τροφοσυλλέκτες έφτασαν με πλοίο στην Μάλτα, πώς παρέμειναν και επιβίωσαν εκεί;
Το νησί είναι μικρό και ξηρό. Δεν έχει μεγάλη χερσαία πανίδα, πέρα από έναν ενδημικό πληθυσμό ελαφιών. Πόσους ανθρώπους θα μπορούσε να έχει υποστηρίξει το περιβάλλον της Μάλτας σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή μεταξύ του Τελευταίου Παγετώδους Μέγιστου και του σήμερα; Αυτός ο αριθμός ήταν ποτέ αρκετά μεγάλος, ώστε ένας πληθυσμός να επιβιώσει μόνος του, χωρίς εξωτερική επαφή; Η απάντηση είναι όχι. Μήπως, λοιπόν, τα πληθυσμιακά μοντέλα είναι λάθος;
Πρόσφατες ανακαλύψεις στην Μάλτα και την Τυνησία υποδεικνύουν προκλητικά ένα πιθανό πλέγμα Μεσολιθικών / Επιπαλαιολιθικών θαλάσσιων διαβάσεων, συναντήσεων και ανταλλαγών, που συνέδεαν ηπείρους, πολύ πριν από την εποχή του ιστίου / πανιού! Ο προσδιορισμός του κατά πόσον τέτοιες συνδέσεις ήταν μεμονωμένα γεγονότα ή παρατεταμένα επεισόδια είναι επομένως κρίσιμος για να φωτίσει την κλίμακα και τον χαρακτήρα αυτης της πρώιμης ναυτιλίας.
- Ας σημειωθεί εδώ ότι θαλάσσια ταξείδια στο Αιγαίο γίνονταν χιλιάδες χρόνια πριν αυτά της Σικελίας – Μάλτας: βλ. Γύθειο – Κίσσαμος Χανίων (50.000 χρόνια), Μήλος – Ηράκλειο Κρήτης και Σπήλαιο Φράγχθης Αργολίδος (20.000 χρόνια), Κρήτη – Γαύδος (800.000 χρόνια), κλπ.
Μοντελοποιήθηκε η αλλαγή της στάθμης της θάλασσας, σύγχρονα βαθυμετρικά μοντέλα, που θα επηρέασε την συνδεση της ξηράς Σικελίας – Μάλτας και προβλέφθηκαν τα πιθανά μεγέθη του πληθυσμού, με την πάροδο του χρόνου από το Τελευταίο Παγετώδες Μέγιστο για να αξιολογηθεί εάν οι Μεσολιθικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες θα μπορούσαν να έχουν επιμείνει / επιβιώσει στην Μάλτα ή αν θα απαιτούνταν διαρκείς συνδέσεις.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μετά την αποσύνδεση από την Σικελία, η Μάλτα δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει έναν βιώσιμο, επίμονο πληθυσμό τροφοσυλλεκτών, στο ελάχιστο χρονικο διαστημα χιλίων ετών, της Μεσολιθικής Εποχής της Μάλτας. Άρα μόνον τα επαναλαμβανόμενα, θαλάσσια ταξείδια μεγάλων αποστάσεων μπορούν να εξηγήσουν την επιβίωση των μεσολιθικών εποικισμών της Μάλτας, ανοίγοντας την πιθανότητα να προσεγγίστηκαν και άλλα νησιά της νότιας-κεντρικής Μεσογείου και να εξηγηθεί η παρουσία ευρωπαϊκής καταγωγής κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην Βόρεια Αφρική.
ΠΗΓΗ: J. Blinkhorn, κ.ά. «Life on the edge: Mesolithic population size and viability on Malta», PNAS Nexus, Vol. 5, Issue 7, https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgag234, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 28.7.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Jones M. «Moving North: Archaeobotanical Evidence for Plant Diet in Middle and Upper Paleolithic Europe», στο The Evolution of Hominin Diet, 2009, DOI:10.1007/978-1-4020-9699-0_12 31.5.2025.
- Patton M. «Νησιά στον χρόνο: Νησιωτική κοινωνιογεωγραφία και Μεσογειακή Προϊστορία», εκδ. Routledge, Λονδίνο, 2002.
- Scerri El., κ.ά. «Μεσογειακοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες ταξείδεψαν στην ανοιχτή θάλασσα πριν από 8.500 χρόνια», Nature, DOI : 10.1038/s41586-025-08780-y, 9.4.2025.
- Skeates R. «An Archaeology of the Senses: Prehistoric Malta», εκδ. Oxford University Press, 2010.
- «Ανθρώπινη παρουσία στην Μάλτα ενωρίτερα από ό,τι είχε προηγουμένως θεωρηθεί», su mpg.de.
Αρχαιοι ναυτικοι Μαλτα, πριν 8.500 χρονια, αρχαια Σικελια ναυσιπλοια ανοικτης θαλασσης αρχαιο ναυτικο Μαλτας, 6500 πχ χρονων ανοικτη θαλασσα malta αρχαιος ναυτικος 7η χιλιετια αρχιπελαγος ομαδα νησιων Μεσογειος θαλασσα εσωτερικη κυνηγοι τροφοσυλλεκτες θαλασσιο ταξιδι ταξειδι μεγαλων αποστασεων ευρημα Μηλος κυκλαδων αρχαιες κυκλαδες Σπηλαιο Φραγχθι Φραχθι Φραγχθη Φραχθη Αργολιδος, Αργολιδας Αργολις Αργολιδα Κρητη, Γαυδος ηπειρωτικη Ευρωπη αρχαιολογια πετρινα εργαλεια, εστια υπολειμματα φαγητο σπηλαιο Λατνια λατνιγια Latnija, βορεια ανθρωποι νησι νησια Ολοκαινο ανοδος της σταθμης της θαλασσας βυθιση στενη λωριδα γης, ισθμος 13.000 11000 πχ 12η χερσαια γεφυρα γεωργια κανωε, κανω κανο αρχαιοτερος πλους, αρχαιοτερη κατοικηση αποδειξη ναυσιπλοιας μεγαλες αποστασεις εφευρεση σκαφος πανια αρχαιοτερο πλοιο πανι ιστιο ιστια πρωτοι αρχαιοι ταξιδιωτες επιφανειακα ρευματα γεωγραφια ξηρα ζωα ξηρας, εκμεταλλευση θαλασσιοι ποροι ορνιθοπανιδα, κοινωνικη ομαδες κοινωνια μικρο μικρονησι ναυτικες ικανοτητες Ευρωπαιοι διασυνδεση οικοσυστημα
